Σύμφωνα με έκθεση που δημοσίευσε σήμερα το Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο (ΕΕΣ), το μέλλον της ναυαρχίδας των προγραμμάτων της ΕΕ για την καταπολέμηση του καρκίνου είναι αβέβαιο. Ο καρκίνος παραμένει μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις με τις οποίες βρίσκεται αντιμέτωπη η Ευρώπη στον τομέα της δημόσιας υγείας, καθώς κόβει το νήμα της ζωής περισσότερων από 1 εκατ. ανθρώπων κάθε χρόνο και ρίχνει βαριά τη σκιά του στις ζωές πολύ περισσότερων. Το ευρωπαϊκό σχέδιο για την καταπολέμηση του καρκίνου (EBCP) χρηματοδοτεί συντονισμένες προσπάθειες των χωρών της ΕΕ στον τομέα αυτό. Όμως, το ΕΕΣ διαπιστώνει ότι η μακροπρόθεσμη αποτελεσματικότητά του υπονομεύεται από την άνιση συμμετοχή των κρατών μελών, τις αλληλεπικαλύψεις μεταξύ πρωτοβουλιών και την αβεβαιότητα για τη χρηματοδότησή τους στο μέλλον.
Από την έγκαιρη διάγνωση έως τη θεραπεία
Κάθε λεπτό, πέντε Ευρωπαίοι διαγιγνώσκονται με καρκίνο και περισσότεροι από δύο πεθαίνουν από τη νόσο, γεγονός που καθιστά τον καρκίνο τη δεύτερη σοβαρότερη αιτία θανάτου στις 27 χώρες της ΕΕ. Δυσβάσταχτο είναι και το οικονομικό κόστος της νόσου, που εκτιμάται ότι υπερβαίνει τα 100 δισ. ευρώ ετησίως. Το ευρωπαϊκό σχέδιο για την καταπολέμηση του καρκίνου που η ΕΕ ενέκρινε το 2021, με αρχικό προϋπολογισμό 4 δισ. ευρώ για την περίοδο 2021-2027, επιδιώκει να καλύψει όλα τα στάδια διαχείρισης της νόσου, από την πρόληψη και την έγκαιρη διάγνωση ως τη θεραπεία και την ποιότητα ζωής καρκινοπαθών και επιζώντων.
«Αναμφίβολα ο καρκίνος συγκαταλέγεται στις μεγάλες μάστιγες της εποχής μας, καθώς ένας στους δύο Ευρωπαίους θα διαγνωσθεί με κάποια μορφή της νόσου στη διάρκεια της ζωής του», δήλωσε ο Klaus-Heiner Lehne, Μέλος του ΕΕΣ και αρμόδιος για τον έλεγχο. Ο ίδιος συμπληρώνει πως «το ευρωπαϊκό σχέδιο για την καταπολέμηση του καρκίνου αποτελεί τη βασική στρατηγική της ΕΕ στον τομέα αυτό. Για να αξιοποιηθούν, όμως, πλήρως οι δυνατότητές του, απαιτούνται συνεπής εφαρμογή, σαφή ορόσημα και διασφάλιση της μελλοντικής χρηματοδότησής του».
Πολυάριθμες δράσεις
Το ΕΕΣ διαπίστωσε ότι το EBCP αποτέλεσε το έναυσμα για πολυάριθμες δράσεις σε πανευρωπαϊκό επίπεδο, πολλές από τις οποίες ιδιαίτερα αξιόλογες και ελπιδοφόρες. Μεταξύ άλλων, τέσσερις χώρες της ΕΕ ανέπτυξαν νέα εθνικά σχέδια για τον καρκίνο και δέκα επικαιροποίησαν τα ήδη υπάρχοντα. Το ελεγκτικό όργανο της ΕΕ προειδοποιεί, όμως, ότι η αποτελεσματικότητα του EBCP απειλείται από αλληλεπικαλύψεις και επανάληψη προσπαθειών. Διάφορα έργα που χρηματοδοτούνται από την ΕΕ, όπως εφαρμογές για κινητές συσκευές με αντικείμενο την πρόληψη του καρκίνου και την ευαισθητοποίηση, επιδιώκουν παρεμφερείς στόχους και απευθύνονται στις ίδιες πληθυσμιακές ομάδες. Αυτό σημαίνει ότι επαναλαμβάνονται οι ίδιες προσπάθειες και ότι τα σχετικά κεφάλαια δεν δαπανώνται με τον πλέον αποδοτικό τρόπο. Άλλα έργα, παρά τον καλό σχεδιασμό τους, δεν απέφεραν βιώσιμα αποτελέσματα γιατί δεν είχαν την αναμενόμενη απήχηση στις χώρες της ΕΕ. Όμως, χωρίς δράση σε εθνικό επίπεδο, μακροπρόθεσμο χρηματοδοτικό προγραμματισμό και δομές που να διασφαλίζουν τη συνέχεια, πολλές πρωτοβουλίες που αναπτύσσονται στο πλαίσιο του EBCP ενδέχεται να μη μεταφραστούν σε βιώσιμα, απτά αποτελέσματα.
Διαφορές στον προσυμπτωματικό έλεγχο
Μεταξύ των χωρών της ΕΕ εξακολουθούν να υπάρχουν σημαντικές διαφορές, ιδίως όσον αφορά την πρόληψη του καρκίνου και τον προσυμπτωματικό έλεγχο. Το μέσο ποσοστό εμβολιασμού των κοριτσιών κάτω των 15 ετών κατά του ιού των ανθρώπινων θηλωμάτων (HPV), στην ΕΕ, είναι 64 %. Ωστόσο, τα ποσοστά κυμαίνονται από 7 % στη Βουλγαρία μέχρι 91 % στην Πορτογαλία, διαφορά που εντυπωσιάζει ακόμη περισσότερο αν ληφθεί υπόψη ότι στόχος της ΕΕ είναι να επιτύχει ποσοστό εμβολιασμού 90 % έως το 2030. Μάλιστα τα ποσοστά εμβολιασμού μειώθηκαν την τελευταία δεκαετία στη Βουλγαρία, την Εσθονία και τη Λετονία. Μεγάλες είναι επίσης οι διαφορές στα ποσοστά συμμετοχής στον προσυμπτωματικό έλεγχο για τον καρκίνο του μαστού. Στη Δανία, τη Φινλανδία, τη Σουηδία και τη Σλοβενία καταγράφονται ποσοστά άνω του 75 %, ενώ στη Ρουμανία, την Κύπρο, τη Σλοβακία, την Ουγγαρία, τη Βουλγαρία, τη Λετονία και την Πολωνία κάτω του 40 %. Ακόμη ανησυχητικότερο είναι δε το γεγονός ότι περισσότερες από τις μισές χώρες της ΕΕ, μεταξύ των οποίων η Γερμανία, η Γαλλία και η Ιταλία, αναφέρουν τάση μείωσης των ποσοστών συμμετοχής, παρότι ήδη βρίσκονται κάτω από τον μέσο όρο της ΕΕ.
Οι αδυναμίες στον σχεδιασμό του EBCP
Στην έκθεση του ΕΕΣ επισημαίνονται ακόμη αδυναμίες στον σχεδιασμό του EBCP, που δεν περιλαμβάνει μετρήσιμους στόχους, οριστική ημερομηνία λήξης ή συνεκτικούς δείκτες. Οι ελλείψεις αυτές δυσχεραίνουν τη μέτρηση της προόδου και την αξιολόγηση του μακροπρόθεσμου αντικτύπου του σχεδίου. Το ΕΕΣ κρούει επίσης τον κώδωνα του κινδύνου για το μέλλον του. Ο προϋπολογισμός του προγράμματος «Η ΕΕ για την υγεία» (EU4Health) περικόπηκε κατά περισσότερο από 35 % το 2024, ποσοστό που αντιστοιχεί σε 1 δισ. ευρώ περίπου, γεγονός που δημιουργεί ερωτηματικά ως προς για την εφαρμογή του EBCP μέχρι το 2027. Τι μέλλει γενέσθαι μετά το 2027; Πέπλο αβεβαιότητας καλύπτει τόσο το όραμα της ΕΕ όσο και τη χρηματοδότηση. Όλα θα κριθούν από τον επόμενο μακροπρόθεσμο ενωσιακό προϋπολογισμό, που θα καλύπτει την περίοδο 2028-2034.
Ο στόχος μιας ολοκληρωμένης στρατηγικής
Το άρθρο 168 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης προβλέπει ότι τα κράτη μέλη φέρουν την ευθύνη για τη διαμόρφωση της πολιτικής τους στον τομέα της υγείας, καθώς και για την οργάνωση και την παροχή υγειονομικών υπηρεσιών και ιατρικής περίθαλψης, συμπεριλαμβανομένης της κατανομής των σχετικών πόρων. Συνεπώς, ο ρόλος της ΕΕ περιορίζεται στην υποστήριξη και τη συμπλήρωση της δράσης των κρατών μελών.
Στόχος του EBCP, το οποίο εγκρίθηκε από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή τον Φεβρουάριο του 2021 στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης Υγείας, είναι η μείωση του άχθους του καρκίνου μέσω μιας ολοκληρωμένης στρατηγικής διαρθρωμένης γύρω από τέσσερις πυλώνες: πρόληψη, έγκαιρη ανίχνευση, διάγνωση και θεραπεία, και ποιότητα ζωής καρκινοπαθών και επιζώντων. Το EBCP προωθεί επίσης την έρευνα και την καινοτομία, την ψηφιοποίηση, την ανταλλαγή δεδομένων και τις συνεργίες με άλλες ενωσιακές και εθνικές πολιτικές.
