Μια νέα χρονιά μπορεί να σημαίνει νέες ιογενείς απειλές.
Οι παλιοί ιοί εξελίσσονται συνεχώς. Η υπερθέρμανση και ο αυξανόμενος πληθυσμός του πλανήτη φέρνουν τους ανθρώπους σε επαφή με περισσότερους και διαφορετικούς ιούς. Και η αυξημένη κινητικότητα σημαίνει ότι οι ιοί μπορούν να ταξιδέψουν γρήγορα σε όλο τον κόσμο μαζί με τους ανθρώπινους ξενιστές τους.
O Patrick Jackson, βοηθός καθηγητής στο Τμήμα Λοιμωδών Νοσημάτων του Πανεπιστημίου της Βιρτζίνια, σε σχετικό του άρθρο στο The Conversation, εξηγεί ποιους ιούς θα έχει σε αυξημένη επιτήρηση το 2026 και για ποιους λόγους.
Γρίπη Α – στα πρόθυρα μιας πανδημίας
Η γρίπη Α αποτελεί μια διαρκή απειλή. Ο ιός μολύνει ένα ευρύ φάσμα ζώων και έχει την ικανότητα να μεταλλάσσεται γρήγορα. Η πιο πρόσφατη πανδημία γρίπης – που προκλήθηκε από τον υποτύπο H1N1 της γρίπης το 2009 – σκότωσε πάνω από 280.000 ανθρώπους παγκοσμίως κατά το πρώτο έτος της, και ο ιός συνεχίζει να κυκλοφορεί μέχρι σήμερα. Αυτός ο ιός ονομάστηκε συχνά «γρίπη των χοίρων», επειδή προήλθε από χοίρους στο Μεξικό πριν κυκλοφορήσει σε όλο τον κόσμο.
Πρόσφατα, οι επιστήμονες παρακολουθούν τον υποτύπο H5N1 της γρίπης των πτηνών, ή γρίπη των πτηνών, που είναι ιδιαίτερα παθογόνος. Ο ιός αυτός εντοπίστηκε για πρώτη φορά σε ανθρώπους στη νότια Κίνα το 1997. Τα άγρια πτηνά συνέβαλαν στη διάδοση του ιού σε όλο τον κόσμο. Το 2024, ο ιός εντοπίστηκε για πρώτη φορά σε αγελάδες γαλακτοπαραγωγής στις ΗΠΑ και στη συνέχεια εξαπλώθηκε σε κοπάδια σε διάφορες πολιτείες.
Η μετάδοση του ιού από τα πτηνά στα θηλαστικά προκάλεσε μεγάλη ανησυχία ότι θα μπορούσε να πλήξει και τον άνθρωπο. Μελέτες δείχνουν ότι έχουν ήδη σημειωθεί πολλές μεταδόσεις από αγελάδες σε ανθρώπους.
Το 2026, οι επιστήμονες θα συνεχίσουν να βρίσκονται σε αυξημένο συναγερμό για στοιχεία που να αποδεικνύουν ότι ο ιός H5N1 έχει μεταλλαχθεί αρκετά ώστε να μεταδίδεται από άνθρωπο σε άνθρωπο – ένα απαραίτητο βήμα για την έναρξη μιας νέας πανδημίας γρίπης. Τα εμβόλια γρίπης που κυκλοφορούν σήμερα στην αγορά πιθανώς δεν προσφέρουν προστασία από τον ιό H5N1, αλλά οι επιστήμονες εργάζονται για τη δημιουργία εμβολίων που θα είναι αποτελεσματικά κατά του ιού.
Mpox – παγκόσμια και με τάση επιδείνωσης
Ο ιός Mpox, παλαιότερα γνωστός ως ιός monkeypox, ανακαλύφθηκε για πρώτη φορά τη δεκαετία του 1950. Για πολλές δεκαετίες, εμφανιζόταν σπάνια, κυρίως στην υποσαχάρια Αφρική. Σε αντίθεση με το αρχικό του όνομα, ο ιός μολύνει κυρίως τρωκτικά και περιστασιακά μεταδίδεται στον άνθρωπο.
Το Mpox είναι στενά συνδεδεμένο με την ευλογιά και η μόλυνση προκαλεί πυρετό και επώδυνο εξάνθημα που μπορεί να διαρκέσει εβδομάδες. Υπάρχουν διάφορες ποικιλίες του mpox, συμπεριλαμβανομένου ενός γενικά πιο σοβαρού κλαδικού τύπου I και ενός πιο ήπιου κλαδικού τύπου II. Υπάρχει διαθέσιμο εμβόλιο για το mpox, αλλά δεν υπάρχουν αποτελεσματικές θεραπείες.
Το 2022, μια παγκόσμια επιδημία τουτύπου II του mpox εξαπλώθηκε σε περισσότερες από 100 χώρες που δεν είχαν ξαναδεί τον ιό. Αυτή η επιδημία προκλήθηκε από τη μετάδοση του ιού από άνθρωπο σε άνθρωπο μέσω στενής επαφής, συχνά μέσω σεξουαλικής επαφής.
Αν και ο αριθμός των κρουσμάτων mpox έχει μειωθεί σημαντικά από την επιδημία του 2022, το στέλεχος II mpox έχει εγκατασταθεί σε όλο τον κόσμο. Αρκετές χώρες της Κεντρικής Αφρικής έχουν επίσης αναφέρει αύξηση των κρουσμάτων στελέχους I mpox από το 2024. Από τον Αύγουστο του 2025, έχουν εμφανιστεί τέσσερα κρούσματα του στελέχους I mpox στις ΗΠΑ, συμπεριλαμβανομένων ατόμων που δεν είχαν ταξιδέψει στην Αφρική.
Ο ιός Oropouche – μεταδίδεται από έντομα και είναι έτοιμος να εξαπλωθεί
Ο ιός Oropouche εντοπίστηκε για πρώτη φορά τη δεκαετία του 1950 στο νησί Τρινιντάντ, στα ανοικτά των ακτών της Νότιας Αμερικής. Ο ιός μεταδίδεται από κουνούπια και μικρά τσιμπήματα.
Τα περισσότερα άτομα που έχουν προσβληθεί από τον ιό παρουσιάζουν πυρετό, πονοκέφαλο και μυϊκούς πόνους. Η ασθένεια διαρκεί συνήθως λίγες μόνο ημέρες, αλλά ορισμένοι ασθενείς παρουσιάζουν αδυναμία που μπορεί να διαρκέσει εβδομάδες. Η ασθένεια μπορεί επίσης να υποτροπιάσει μετά την αρχική ανάρρωση.
Υπάρχουν πολλά αναπάντητα ερωτήματα σχετικά με τον ιό Oropouche και την ασθένεια που προκαλεί, και δεν υπάρχουν συγκεκριμένες θεραπείες ή εμβόλια. Για δεκαετίες, οι μολύνσεις σε ανθρώπους θεωρούνταν ότι εμφανίζονταν μόνο στην περιοχή του Αμαζονίου. Ωστόσο, από τις αρχές της δεκαετίας του 2000, άρχισαν να εμφανίζονται κρούσματα σε μια ευρύτερη περιοχή της Νότιας Αμερικής, της Κεντρικής Αμερικής και της Καραϊβικής. Τα κρούσματα στις Ηνωμένες Πολιτείες εμφανίζονται συνήθως σε ταξιδιώτες που επιστρέφουν από το εξωτερικό.
Το 2026, οι επιδημίες Oropouche θα συνεχίσουν πιθανώς να επηρεάζουν τους ταξιδιώτες στην Αμερική. Το κουνούπι που μεταφέρει τον ιό Oropouche βρίσκεται σε όλη τη Βόρεια και Νότια Αμερική, συμπεριλαμβανομένης της νοτιοανατολικής περιοχής των Ηνωμένων Πολιτειών. Η εξάπλωση του ιού θα μπορούσε να συνεχίσει να επεκτείνεται.
Ακόμα περισσότερες ιογενείς απειλές
Πέρα από αυτές τις βασικές ανησυχίες, ο ειδικός επισημαίνει ότι υπάρχουν και άλλοι ιοί που αποτελούν κίνδυνο το 2026.
Οι συνεχιζόμενες παγκόσμιες επιδημίες του ιού chikungunya ενδέχεται να επηρεάσουν τους ταξιδιώτες, ορισμένοι από τους οποίους ίσως θελήσουν να εξετάσουν το ενδεχόμενο να εμβολιαστούν για αυτή την ασθένεια.
Τα κρούσματα ιλαράς συνεχίζουν να αυξάνονται στις Ηνωμένες Πολιτείες και παγκοσμίως, με φόντο τη μείωση των ποσοστών εμβολιασμού.
Ο HIV είναι έτοιμος να αναζωπυρωθεί, παρά τη διαθεσιμότητα αποτελεσματικών θεραπειών, λόγω διαταραχών στη διεθνή βοήθεια.
Και ακόμη άγνωστοι ιοί μπορούν πάντα να εμφανιστούν στο μέλλον, καθώς οι άνθρωποι διαταράσσουν τα οικοσυστήματα και ταξιδεύουν σε όλο τον κόσμο.
Σε όλο τον κόσμο, οι άνθρωποι, τα ζώα και το ευρύτερο περιβάλλον εξαρτώνται ο ένας από τον άλλο. Η επαγρύπνηση για γνωστές και αναδυόμενες ιογενείς απειλές και η ανάπτυξη νέων εμβολίων και θεραπειών μπορούν να συμβάλουν στην ασφάλεια όλων.
