Εκατομμύρια άνθρωποι πάσχουν από χρόνια ξηροστομία, μια οδυνηρή παρενέργεια της βλάβης των σιελογόνων αδένων. Αν και η χημειοθεραπεία και η ακτινοθεραπεία για τον καρκίνο του κεφαλιού και του λαιμού είναι οι πιο συχνές αιτίες της πάθησης, η γήρανση, ορισμένα φάρμακα και άλλοι παράγοντες, όπως ο διαβήτης, το εγκεφαλικό επεισόδιο, η νόσος του Αλτσχάιμερ και το HIV/AIDS, μπορούν επίσης να προκαλέσουν χρόνια ξηροστομία. Επί του παρόντος, δεν υπάρχει θεραπεία για την πάθηση.
Ερευνητές της Mayo Clinic έχουν δημιουργήσει την πρώτη βιοτράπεζα στον κόσμο με οργανίδια ιστών ανθρώπινων σιελογόνων αδένων, η οποία ανοίγει το δρόμο για την έρευνα με στόχο την εύρεση θεραπείας.
«Αυτή η μοναδική βιοτράπεζα ξεπερνά ένα σημαντικό εμπόδιο που αντιμετωπίζουμε στον τομέα αυτό, δηλαδή την περιορισμένη πρόσβαση σε τυποποιημένα δείγματα σάλιου κατάλληλα για την έρευνα στην αναγέννηση των σιελογόνων αδένων. Αυτή η συλλογή αποτελεί τη βάση για την ανάπτυξη αναγεννητικής θεραπείας, ειδικά για τη χρόνια ξηροστομία που προκαλείται από ακτινοθεραπεία», λέει ο Nagarajan Kannan, Ph.D., κύριος συγγραφέας της μελέτης που δημοσιεύθηκε στο NPJ Regenerative Medicine.
Σχεδόν το 70% των ασθενών με καρκίνο του κεφαλιού και του λαιμού που υποβάλλονται σε ακτινοθεραπεία παρουσιάζουν μόνιμη βλάβη στους σιελογόνους αδένες τους. Τα άτομα με αυτή την πάθηση βιώνουν μειωμένη ποιότητα ζωής λόγω της συνεχούς αίσθησης ότι το στόμα τους είναι γεμάτο βαμβάκι. Εκτός από την ενόχληση, η χρόνια ξηροστομία μπορεί να οδηγήσει σε δυσκολίες στη μάσηση, την ομιλία και την κατάποση. Μπορεί επίσης να προκαλέσει τερηδόνα.
«Η χρόνια ξηροστομία μπορεί να διαρκέσει πολύ μετά την ολοκλήρωση της ακτινοθεραπείας. Είναι ένα από τα κύρια προβλήματα που αναφέρουν οι ασθενείς με καρκίνο του κεφαλιού και του λαιμού. Δυστυχώς, δεν υπάρχουν πολλά φάρμακα διαθέσιμα στο εμπόριο για αυτούς τους ασθενείς», λέει ο συν-συγγραφέας Jeffrey Janus, M.D., ωτορινολαρυγγολόγος στη Mayo Clinic στη Φλόριντα.
Μια πολλά υποσχόμενη κατεύθυνση της έρευνας είναι η καλλιέργεια σπάνιων αναγεννητικών κυττάρων σε μεγαλύτερους αριθμούς, τα οποία θα μπορούν να βοηθήσουν τους ανθρώπους να θεραπευτούν και να αναπτύξουν νέα, υγιή κύτταρα των σιελογόνων αδένων.
Η βιοτράπεζα αποτελείται από δείγματα που έχουν συλλεχθεί από 208 δότες. Από αυτό το αποθετήριο, οι ερευνητές έχουν ήδη βρει βιοδείκτες για ώριμα κύτταρα που παράγουν σάλιο και, με τη βοήθεια ενός χάρτη πρωτεϊνών υψηλής ανάλυσης, έχουν προσδιορίσει την πιθανή ιστική προέλευση σπάνιων, αυτοανανεώσιμων σιελογόνων κυττάρων.
Η ερευνητική ομάδα ανέπτυξε επίσης ένα μοντέλο βλάβης από ακτινοβολία, το οποίο σε συνδυασμό με τη βιοτράπεζα παρέχει μια ολοκληρωμένη πλατφόρμα για την ανακάλυψη νέων, εξατομικευμένων αναγεννητικών βιοθεραπευτικών.
