Η νέα πραγματικότητα των τηλε-συνεδριών. Οι πανικόβλητοι συμπολίτες μας που στην πραγματικότητα υποφέρουν. Η διαπραγμάτευση που πρέπει να κάνουμε με τον εαυτό μας για το τι σημαίνει καραντίνα κι απαγόρευση της κυκλοφορίας. Η νέα καθημερινότητα που μπήκε στις ζωές μας με βίαιο τρόπο. Πώς μπορούμε να φιλτράρουμε αποτελεσματικά όλα τα παραπάνω;

Οι τρεις διαφορετικές ομάδες & οι πολύτιμοι «σταθεροποιητές»

«Αυτή τη στιγμή έχουμε όλοι να αντιμετωπίσουμε τα ΜΜΕ και τα social media με τον τρομερό όγκο αγχογόνων πληροφοριών που μας διοχετεύουν.» εξηγεί στο News4Health η κλινική ψυχολόγος Άννα Ντουντουλάκη.

Η ίδια μας έδωσε και μια πολύ ενδιαφέρουσα κατηγοριοποίηση των τριών ομάδων ανθρώπων και του ψυχολογικού μηχανισμού με τον οποίο αυτές δρουν την νέα εποχή του κορονοϊού.

Η πρώτη ομάδα είναι οι άνθρωποι που εμφανίζουν άρνηση, αυτοί που δυσκολεύονται να αποδεχτούν την νέα κατάσταση. Είναι οι ίδιοι που προβαίνουν στις επικίνδυνες συναθροίσεις κι υιοθετούν ή μάλλον υιοθετούσαν όσο αυτό επιτρεπόταν ακόμα, επικίνδυνες συμπεριφορές.

Η δεύτερη κατηγορία είναι αυτοί που έχουν αγχωθεί πολύ, βρίσκονται σε κατάσταση πανικού και γι’ αυτό υιοθετούν και συμπεριφορά ακραίας κινδυνολογίας. Είναι οι άνθρωποι που επισκέπτονται για παράδειγμα συνέχεια το super market. «Το συναίσθημα του πανικού είναι καθηλωτικό, τους ξεπερνάει» μας περιγράφει η κα Ντουντουλάκη. και προσθέτει: «στον πανικό είναι σαν να έχουμε όραση τούνελ, είναι δύσκολο να ανταπεξέλθεις αν δεν έχεις μάθει τον τρόπο».

Σύμφωνα με την κα Ντουντουλάκη, πολλοί άνθρωποι βιώνουν την καραντίνα σαν στέρηση ελευθερίας. «Είναι πολύ σημαντικό για αυτό το λόγο, να διαχωρίσουμε τον εγκλεισμό από την φυλάκιση και να ταυτίσουμε στο μυαλό μας την καραντίνα, με την προστασία. Είναι μια διαπραγμάτευση που πρέπει να κάνουμε με τον εαυτό μας. Το συναίσθημα του αποκλεισμού είναι έντονο και δύσκολο αλλά πρέπει να προσπαθούμε να το σκεφτόμαστε σαν μια πράξη φροντίδας και προστασίας της δικής μας υγείας, των αγαπημένων μας αλλά κι όλων των συνανθρώπων μας. Είναι μια σκέψη που μπορεί να γλυκάνει τον εγκλεισμό».

Και τέλος, υπάρχει ευτυχώς για όλους μας, και μια τρίτη κατηγορία, αυτοί που κρατούν την ψυχραιμία τους. «Είναι αυτοί που παίζουν τον ρόλο του σταθεροποιητή, αυτοί που σηκώνουν ένα μεγάλο μερίδιο ευθύνης. Απορροφώντας όμως τους κραδασμούς, επιβαρύνονται κι οι ίδιοι» τονίζει η κα Ντουντουλάκη.

Η ίδια πάντως θεωρεί ότι η κουλτούρα μας δεν μας επιτρέπει να εστιάζουμε κι έπειτα να διαχειριζόμαστε τα αρνητικά συναισθήματα. «Όλα, μάς σπρώχνουν στην άρνηση και στην αποφυγή των συναισθημάτων». Για την ίδια, πρόκειται για ένα στοιχείο έντονο στην ελληνική κουλτούρα, αλλά και στη δυτική εν γένει.

Οι τηλεσυνεδρίες την εποχή της καραντίνας

«Η κατάσταση τoυ να μένουμε σπίτι μας φέρνει μπροστά στην ανάγκη να δημιουργήσουμε με βίαιο τρόπο μια νέα καθημερινότητα» λέει με τη σειρά της στο News4Health, η Ροζίνα Παλαιόλογου, ψυχολόγος, συνεργάτιδα του «Ινστιτούτου Έρευνας και Θεραπείας της Συμπεριφοράς» κι Ιδρυτικό Μέλος στην «Εταιρεία Ψυχικής Υγείας της Γυναίκας».

Όπως περιγράφει η ίδια την εκ θεμελίων, νέα μας καθημερινότητα: «Οι θεραπευόμενοι με τους οποίους συνεργάζομαι έρχονται…στις τηλε- συνεδρίες με περισσότερο στρες αλλά και με νέα ερωτήματα και με νέες συνειδητοποιήσεις. Κάποιοι δεν ξέρουν με τι να ασχοληθούν και χρειάζεται να φτιάξουμε μαζί ένα πρόγραμμα.

Γυναίκες που βρίσκονται σε εγκυμοσύνη αγωνιούν για την έκβαση της εξαιτίας της μειωμένης παρακολουθήσης από τον γιατρό, ενώ γυναίκες που προσπαθούν να κάνουν παιδί αντιμετωπίζουν αυξημένο στρες εξαιτίας του ότι η ‘Ευρωπαϊκή Εταιρεία Αναπαραγωγής’ προτείνει την παύση των προσπαθειών τους.

Στην ουσία ο στρεσογόνος παράγοντας είναι η αίσθηση ότι δε μπορούμε να προγραμματίσουμε και να ελέγξουμε το άμεσο μέλλον μας, με τον τρόπο που συνηθίζαμε έως τώρα».

Το θετικό είναι ότι σύμφωνα με την ίδια, οι θεραπευόμενοι ανεξαρτήτως ηλικίας είναι αρκετά εξοικειωμένοι με τις συνεδρίες μέσω διαδικτύου. «Οι δυσκολίες έρχονται όταν οι θεραπευόμενοι δε μπορούν να βρουν χώρο και χρόνο με ιδιωτικότητα για να κάνουμε τη συνεδρία. Η ψυχοθεραπεία είναι ένα πλαίσιο στο οποίο κάποιος πρέπει να έχει τη δυνατότητα να εκφραστεί ελεύθερα» καταλήγει η ίδια.

Οι ψυχικά ευάλωτοι στο μάτι του κυκλώνα

Η κα Παλαιόλογου είναι σαφής: τα προβλήματα ψυχικής υγείας, όποια κι αν είναι αυτά διογκώνονται αυτή την περίοδο. « Φανταστείτε κάποιον που αντιμετωπίζει άγχος υγείας ή ψυχαναγκαστική διαταραχή με εμμονή στο καθάρισμα. Η κατάσταση του επιδεινώνεται.

Πολλές φορές όμως χρειάζεται να διαχωρίσουμε το επίπεδο συμπεριφοράς που έγκειται στην πάθηση και αυτό που τώρα πια αποτελεί το φυσιολογικό. Πράγματα στα οποία δε θα δίναμε σημασία, τώρα γίνονται το επίκεντρο. Άρα μιλάμε για άλλες νόρμες αυτή τη στιγμή».

Όσο για τους ανθρώπους που εμφανίζουν αυξημένο στρες στην κρίσιμη αυτή κατάσταση είναι: ηλικιωμένοι, άνθρωποι με χρόνιες παθήσεις, άνθρωποι στην πρώτη γραμμή της καταπολέμησης (γιατροί, νοσηλευτές, και άλλοι εργαζόμενοι που έρχονται σε επαφή με κόσμο) αλλά και εκείνοι που αντιμετωπίζουν ήδη προβλήματα ψυχικής υγείας.

Συνήθως τα προβλήματα που συζητούν όλοι οι παραπάνω είναι: αγωνία και άγχος για την υγεία των ίδιων αλλά και των αγαπημένων τους, αλλαγές στις διατροφικές συνήθειες αλλά και διαταραχές ύπνου, δυσκολίες συγκέντρωσης, επιδείνωση χρόνιων νοσημάτων, αυξημένη χρήση καπνού και αλκοόλ. «Τα καλά νέα είναι ότι όλα τα παραπάνω είναι αντιμετωπίσιμα» καταλήγει η ίδια σε αισιόδοξο τόνο.

Τα παιδιά & η εισαγωγή τους στο τέλος της αθωότητας

Και τα παιδιά; H ηλικιακή ομάδα που η νέα κατάσταση θέλει αυτή τη στιγμή να είναι η πιο ανθεκτική απέναντι στην νέα απειλή; Τα «θωρακισμένα» παιδιά που την ίδια ώρα όμως είναι αποκομμένα από την πιο βασική δραστηριότητα της καθημερινότητάς τους, το σχολείο, πώς νιώθουν αυτά;

Η Νέλλη Θεοδοσίου, παιδοψυχολόγος, ειδικευμένη στην κλινική και παιδαγωγική ψυχολογία τονίζει πως…: « Τα παιδιά δεν μπορούν να αξιολογήσουν την κατάσταση. Περιμένουν από τους γονείς τους τις ερμηνείες σε μια σειρά από αμείλικτα και καταιγιστικά ερωτήματα όπως: γιατί φοράμε μάσκα; Γιατί φοράμε γάντια; τι φοβόμαστε; Πότε θα γίνουμε όλοι καλά; Γιατί μας έκλεισαν τα σχολεία;»

Όπως μας εξηγεί η κα Θεοδοσίου, στα παιδιά που πηγαίνουν δημοτικό σχολείο οι εξηγήσεις μπορούν να γίνουν πιο συγκεκριμένες. Σε κάθε περίπτωση όμως, οι απαντήσεις πρέπει να δίνονται ανάλογα με την ωριμότητα και την ηλικία του κάθε παιδιού.

Σε κάθε περίπτωση, αυτό που με κάθε τρόπο πρέπει να αποφύγουμε είναι να τρομάζουμε τα παιδιά γιατί από τη φύση τους έχουν την τάση να μεγεθύνουν τα προβλήματα.

Μάλιστα, σύμφωνα με την κα Θεοδοσίου είναι πολύ σημαντικό το ρήμα «πεθαίνω» να μην το χρησιμοποιούμε καθ’ όλη τη διάρκεια του δημοτικού σχολείου. «Άλλωστε, τα παιδιά έχουν φοβερές κεραίες. Προτιμάμε λοιπόν, να λέμε ότι έχει αρρωστήσει κάποιος βαριά. Δεν θέλουμε να έρθουν τα παιδιά αυτό τον καιρό αντιμέτωπα με εφιάλτες, με απροσδόκητα κλάματα και με ψυχοσωματικά συμπτώματα. Η έκθεση στις ειδήσεις είναι σχεδόν απαγορευτική».

Και τι πρέπει να κάνουμε; «Να τα ενθαρρύνουμε να εκφράζουν τους φόβους τους με τρόπους δημιουργικούς, για να λυτρώνονται. Να τους λέμε για παράδειγμα : ‘ζωγράφισε αυτό που σε φοβίζει, φτιαξ’ το με τις πλαστελίνες. Έτσι, απομυθοποιούν τον φόβο».

Το να τα ωθούμε στην ανεξαρτητοποίηση και στην απόλαυση του εαυτού τους μέσα από την λογοτεχνία για παράδειγμα, είναι επίσης μια καλή λύση αλλά και παρακαταθήκη για τις καλύτερες ημέρες που θα έρθουν.

Τέλος, είναι σημαντικό να καταλάβουν ότι αυτή την περίοδο δεν κάνουμε διακοπές κι ότι πρέπει να συνεργάζονται όσο το δυνατόν καλύτερα με τους γονείς τους στην προσπάθεια για μια εύρυθμη καθημερινότητα. Πρέπει να ενεργοποιηθεί δηλαδή στο έπακρο από τους γονείς η καλή τους θέληση κι η συνεργασία μέσα στην οικογένεια.

Οδηγός ψυχολογικής επιβίωσης τις ημέρες της καραντίνας

Τόσο η Α’ Ψυχιατρική Κλινική της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών όσο και η Αμερικανική Εταιρεία Άγχους και Κατάθλιψης προτείνουν μερικούς τρόπους έτσι ώστε να μειωθεί το στρες κατά τη διάρκεια της κοινωνικής απομόνωσης εξαιτίας του κορονοϊού.

• Αναδιατυπώστε. Αντί να λέτε «Είμαι εγκλωβισμένος» δοκιμάστε «Ας είναι αυτή η ευκαιρία να φροντίσω τον εαυτό μου».
• Παραμείνετε όσο το δυνατόν πιο κοντά σ’ αυτά που κάνατε πριν την καραντίνα. Διατηρείστε μία ομοιότητα με το έως τώρα πρόγραμμά σας (γυμναστική, δουλειά από το σπίτι, φροντίδα σπιτιού, φροντίδα εαυτού).
• Μην παρακολουθείτε εμμονικά τις ατελείωτες αναλύσεις για το θέμα.
• Φτιάξτε ένα νέο πρόγραμμα, προσαρμοσμένο στη νέα καθημερινότητα.
• Θρησκευτική δραστηριότητα, αποκλειστικά και μόνο στον κατ’ οίκον περιορισμό που μας έχουν συστήσει. Η πίστη για όσους πιστεύουν είναι τώρα πιο χρήσιμη παρά ποτέ, είναι ελπίδα.
• Ασκήσεις αυτεπίγνωσης. Ολιγόλεπτες ασκήσεις mindfulness.
• Αναζητήστε εξ’ αποστάσεως βοήθεια από ψυχολόγο / ψυχίατρο σε περίπτωση που δε μπορείτε να διαχειριστείτε το άγχος σας. Υπάρχουν δωρεάν υπηρεσίες.

Δωρεάν συνεδρίες εξ αποστάσεως & οδηγοί με συμβουλές για ενήλικες και παιδιά

• Η Ελληνική Ψυχιατρική Εταιρεία ανακοίνωσε ότι προσφέρει για τους επόμενους τρεις μήνες δωρεάν ψυχιατρική κάλυψη, μέσω τηλεδιάσκεψης. Πληροφορίες: https://psych.gr/
• Δωρεάν τηλεσυνεδρίες και από την ΜΚΟ Solidarity Now- πληροφορίες: inbox στη σελίδα τουΚέντρου Αλληλεγγύης Αθήναςστο Facebook, email στο Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από τους αυτοματισμούς αποστολέων ανεπιθύμητων μηνυμάτων. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε τη JavaScript για να μπορέσετε να τη δείτε. και τηλεφωνικά στο 210 8220883 (10.00-13.00). Για κατοίκους Θεσσαλονίκης: 2310 501030.
• Οδηγός ψυχικής διαχείρισης της επιδημίας από την Α’ Ψυχιατρική Κλινική του ΕΚΠΑ https://apsych.med.uoa.gr/fileadmin/depts/med.uoa.gr/apsych/uploads/PSYCHIKI_DIACHEIRISI.pdf
• Χρήσιμες επισημάνσεις για γονείς από το τμήμα ψυχολογίας του ΕΚΠΑ http://www.centerschoolpsych.psych.uoa.gr/images/pdf/psychologiki-stirixi-paidiwn-apo-goneis-gia-koronoio-covidpdf