Τι συμβαίνει με την αποτελεσματικότητα των φαρμάκων όταν εκτίθενται σε υψηλές θερμοκρασίες κατά τη μεταφορά και την αποθήκευσή τους; Το ερώτημα αποκτά ολοένα μεγαλύτερη σημασία, καθώς η κλιματική αλλαγή αυξάνει τη συχνότητα και την ένταση των περιόδων ακραίας ζέστης, δημιουργώντας νέες προκλήσεις για τη δημόσια υγεία.
Το ζήτημα αναδεικνύει σε άρθρο του στην εφημερίδα The Independent, με αφορμή τη Διάσκεψη του ΟΗΕ για το Κλίμα COP31 στην Αττάλεια, ο Δρ Vincent Bretin, Διευθυντής Κλιματικής Πολιτικής (Director of Climate) της Unitaid, διεθνούς οργανισμού συνεργασίας για την παγκόσμια υγεία που φιλοξενείται από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (ΠΟΥ).
Ο ίδιος, με διδακτορικό στην κβαντική φυσική, επισημαίνει ότι η θερμότητα μπορεί να επιταχύνει τις χημικές αντιδράσεις που προκαλούν τη διάσπαση των φαρμακευτικών ουσιών, μειώνοντας τη δραστικότητά τους χωρίς απαραίτητα να μεταβάλλεται η εξωτερική τους εμφάνιση.
Όπως εξηγεί, σε ορισμένες χημικές αντιδράσεις η αύξηση της θερμοκρασίας κατά 10°C μπορεί να διπλασιάσει τον ρυθμό διάσπασης. Επομένως, οι συνθήκες μεταφοράς και αποθήκευσης των φαρμάκων, από τα εμπορευματοκιβώτια και τις αποθήκες έως τις υγειονομικές μονάδες, αποκτούν καθοριστική σημασία σε έναν ολοένα θερμότερο πλανήτη.
Η εγκυμοσύνη και οι κίνδυνοι από την απώλεια δραστικότητας των φαρμάκων
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί η επίδραση της υψηλής θερμοκρασίας στην εγκυμοσύνη. Σύμφωνα με μεγάλη ανασκόπηση που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό The BMJ, οι πιθανότητες πρόωρου τοκετού αυξάνονται κατά περίπου 5% για κάθε αύξηση της θερμοκρασίας κατά 1°C, ενώ κατά τη διάρκεια καύσωνα η αύξηση φτάνει το 16%.
Παράλληλα, η ζέστη μπορεί να επηρεάσει φάρμακα ζωτικής σημασίας για τη μητρική υγεία. Η σοβαρή αιμορραγία μετά τον τοκετό προκαλεί περίπου 70.000 θανάτους γυναικών ετησίως. Η ωκυτοκίνη , που χρησιμοποιείται για την πρόληψή της, πρέπει να διατηρείται σε θερμοκρασίες 2-8°C σε όλη την αλυσίδα εφοδιασμού. Τυχόν διακοπή της ψύξης μπορεί να μειώσει τη δραστικότητά της, χωρίς αυτό να είναι αντιληπτό από το ιατρικό προσωπικό.
Μια εναλλακτική λύση είναι η θερμοσταθερή καρβετοκίνη, η οποία, σύμφωνα με μεγάλη μελέτη του ΠΟΥ, είναι εξίσου ασφαλής και αποτελεσματική με την ωκυτοκίνη για την πρόληψη της αιμορραγίας μετά τον τοκετό. Μπορεί, μάλιστα, να διατηρήσει τη δραστικότητά της για τρία χρόνια σε θερμοκρασίες έως 30°C, χωρίς ψύξη.
Το πρόγραμμα SHIELD για την προστασία των φαρμάκων
Με αφορμή την COP31, η Unitaid ανακοίνωσε την έναρξη του προγράμματος SHIELD (Safeguarding Heat Stability in Essential Life-Saving Drugs and Diagnostics), συνολικού προϋπολογισμού 8 εκατομμυρίων λιρών, με τη στήριξη χρηματοδοτών, μεταξύ των οποίων και το Ηνωμένο Βασίλειο.
Στόχος είναι να καταγραφούν οι πραγματικές συνθήκες θερμοκρασίας και υγρασίας που αντιμετωπίζουν τα φάρμακα από το σημείο παραγωγής και μεταφοράς έως τον ασθενή, να εντοπιστούν όσα κινδυνεύουν να χάσουν τη δραστικότητά τους και να αναπτυχθούν λύσεις μέσω βελτιωμένων σκευασμάτων, συσκευασιών και αλυσίδων εφοδιασμού. Τα αποτελέσματα του προγράμματος θα είναι διαθέσιμα δωρεάν σε όλες τις χώρες.
Ο Δρ Bretin υπογραμμίζει ότι η COP31 αποτελεί ευκαιρία για την ενίσχυση αυτής της προσπάθειας, με επενδύσεις στην επιστημονική τεκμηρίωση, την καινοτομία και τις διεθνείς συνεργασίες, ώστε τα φάρμακα να μπορούν να διατηρούν την ποιότητα και την αποτελεσματικότητά τους ανεξάρτητα από τις κλιματικές συνθήκες.
Πηγή: Independent





