Τα γκρίζα μαλλιά είναι ένα αναπόφευκτο σημάδι της γήρανσης. Είναι μια οπτική υπενθύμιση των χρόνων που περνούν και όλων των σωματικών αλλαγών που τα συνοδεύουν.
Ωστόσο, πρόσφατες επιστημονικές έρευνες αμφισβητούν αυτή την απλή εξήγηση, αποκαλύπτοντας ότι οι "ασημένιες" τρίχες στο κεφάλι μας μπορεί να είναι ένα εξωτερικό σημάδι των περίπλοκων αμυντικών μηχανισμών του σώματός μας κατά του καρκίνου.
Μια νέα μελέτη σε ποντίκια αποκάλυψε τους αξιοσημείωτους τρόπους με τους οποίους το σώμα μας διαχειρίζεται την κυτταρική βλάβη – μια διαδικασία που είναι καθοριστική τόσο για τη γήρανση όσο και για τον καρκίνο. Κατά τη γήρανση, η κυτταρική βλάβη αποδυναμώνει σταδιακά και διαταράσσει τη λειτουργία των κυττάρων. Στον καρκίνο, τα μη "επισκευάσιμα" ή ελαττωματικά κύτταρα μπορούν να προκαλέσουν ανώμαλη ανάπτυξη και σχηματισμό όγκων.
"Η μελέτη αυτή ανέδειξε μια εκπληκτική σύνδεση μεταξύ της απώλειας χρωστικής ουσίας στα μαλλιά μας και των μηχανισμών που μπορούν να κρατήσουν σε απόσταση τους θανατηφόρους καρκίνους", αναφέρει στο σχετικό του άρθρο στο The Conversation o , καθηγητής Βιοϊατρικών Επιστημών στο Πανεπιστήμιο Anglia Ruskin.
Τα μελανοκυτταρικά βλαστοκύτταρα βρίσκονται στο επίκεντρο αυτής της ανακάλυψης. Αυτά τα κύτταρα βρίσκονται βαθιά μέσα στους θύλακες των μαλλιών και λειτουργούν ως δεξαμενή για τα μελανοκύτταρα – τα κύτταρα που παράγουν χρωστική ουσία και είναι υπεύθυνα για το χρώμα των μαλλιών και του δέρματος.
Υπό κανονικές συνθήκες, τα μελανοκυτταρικά βλαστοκύτταρα αναπληρώνουν αυτά τα κύτταρα που παράγουν χρωστική ουσία μέσω κυκλικής αναγέννησης, μιας διαδικασίας που χαρακτηρίζεται από επαναλαμβανόμενες φάσεις δραστηριότητας, ανάπαυσης και ανανέωσης, σε συγχρονισμό με τους φυσικούς κύκλους ανάπτυξης και απώλειας των μαλλιών. Αυτό εξασφαλίζει σταθερή παροχή χρωστικής και, ως εκ τούτου, ζωντανό χρώμα μαλλιών κατά το μεγαλύτερο μέρος της ζωής μας.
Ωστόσο, κάθε μέρα, τα κύτταρά μας υφίστανται επιθέσεις στο DNA τους (το γενετικό υλικό μέσα στα κύτταρά μας) από πηγές όπως η υπεριώδης ακτινοβολία, η έκθεση σε χημικές ουσίες και ακόμη και η ίδια η διαδικασία του κυτταρικού μεταβολισμού μας. Αυτή η κυτταρική βλάβη συμβάλλει τόσο στη γήρανση όσο και στον κίνδυνο καρκίνου, όπως το μελάνωμα, ένας τύπος καρκίνου του δέρματος.
Αυτή η νέα μελέτη ρίχνει φως στο τι συμβαίνει όταν τα βλαστοκύτταρα των μελανοκυττάρων βαθιά μέσα στη υποστηρικτική θέση του τριχοθυλακίου υφίστανται βλάβη στο DNA, ιδιαίτερα έναν τύπο βλάβης που ονομάζεται διπλό σπάσιμο αλυσίδας.
Όταν συμβαίνει αυτό, τα βλαστοκύτταρα των μελανοκυττάρων μπορούν να υποστούν μια διαδικασία κατά την οποία τα βλαστοκύτταρα ωριμάζουν ανεπανόρθωτα σε χρωστικά κύτταρα – και στη συνέχεια εξαφανίζονται από την ομάδα των βλαστοκυττάρων, οδηγώντας στη σταδιακή εμφάνιση γκρίζων μαλλιών.
Αυτή η προστατευτική διαδικασία ρυθμίζεται αυστηρά από εσωτερικές οδούς σηματοδότησης που επιτρέπουν στα κύτταρα να επικοινωνούν μεταξύ τους. Με την απομάκρυνση αυτών των ώριμων κυττάρων από τον πληθυσμό των βλαστικών κυττάρων, αποτρέπεται η συσσώρευση και η πιθανή μελλοντική εξάπλωση γενετικών μεταλλάξεων ή αλλαγών στο DNA που θα μπορούσαν να προωθήσουν τον καρκίνο.
"Κατά μία έννοια, κάθε γκρίζα τρίχα είναι μια μικρή νίκη της σωματικής αυτοθυσίας: ένα κύτταρο που επιλέγει να αποσυρθεί αντί να διακινδυνεύσει να γίνει κακοήθες.", εξηγεί ο
Σύνδεση με τον καρκίνο
Ωστόσο, η ιστορία δεν τελειώνει εδώ. Δεν προκαλούν όλες οι βλάβες στο DNA αυτή την προστατευτική διαδικασία. Στα πειράματά τους, οι ερευνητές εξέθεσαν βλαστικά κύτταρα μελανοκυττάρων σε ποντίκια σε ισχυρές καρκινογόνες χημικές ουσίες καθώς και σε υπεριώδη ακτινοβολία. Είναι αξιοσημείωτο ότι, υπό αυτές τις συνθήκες στρες, τα βλαστικά κύτταρα μελανοκυττάρων βρέθηκαν να παρακάμπτουν εντελώς τη διαφοροποίηση των μελανοκυττάρων.
Αντ' αυτού, τα σήματα από τους γύρω ιστούς ενθάρρυναν τα κατεστραμμένα κύτταρα να ανανεωθούν και να συνεχίσουν να διαιρούνται, παρά το γεγονός ότι έφεραν γενετικές βλάβες. Αυτό δημιούργησε ένα κυτταρικό περιβάλλον ώριμο για την εμφάνιση μελανώματος.
Αυτή η έρευνα δείχνει ότι η τύχη των βλαστικών κυττάρων των μελανοκυττάρων φαίνεται να εξαρτάται τόσο από το συγκεκριμένο είδος βλάβης που υφίστανται όσο και από τα μοριακά σήματα που υπάρχουν στο μικροπεριβάλλον τους. Παράγοντες στρες όπως χημικές ουσίες ή υπεριώδης ακτινοβολία, που προκαλούν τη θραύση των αλυσίδων DNA των κυττάρων, προκαλούν επίσης την αυτοκαταστροφή των βλαστικών κυττάρων των μελανοκυττάρων. Η ίδια διαδικασία προκαλεί τα γκρίζα μαλλιά.
Όμως, όταν βρίσκονται υπό την επίδραση καρκινικών κυττάρων, αυτά τα κατεστραμμένα βλαστοκύτταρα των μελανοκυττάρων επιμένουν, δημιουργώντας "σπόρους" από τους οποίους μπορεί να αναπτυχθεί μελάνωμα.
Είναι σημαντικό ότι αυτά τα ευρήματα αναδιαμορφώνουν το τοπίο σε ό,τι αφορά τα γκρίζα μαλλιά και το μελάνωμα , συνδέοντας τα ως κοινό μηχανισμό της προσπάθειας του σώματος να εξισορροπήσει την ανανέωση των ιστών και να αποφύγει τον καρκίνο. Η γκριζάρισμα δεν αποτελεί από μόνη της ασπίδα προστασίας από τον καρκίνο, αλλά είναι ένα υποπροϊόν μιας προστατευτικής διαδικασίας που εξαλείφει τα επικίνδυνα κύτταρα.
Αντίθετα, όταν οι μηχανισμοί ελέγχου αποτυγχάνουν ή υπονομεύονται από καρκινογόνες ουσίες, η πόρτα μένει ανοιχτή για την κακοήθεια. Αυτή η νέα κατανόηση μπορεί επίσης να βοηθήσει να εξηγήσουμε γιατί είμαστε πιο επιρρεπείς στο να αναπτύξουμε καρκίνο καθώς γερνάμε.
"Φυσικά, είναι σημαντικό να σημειώσουμε τα όρια αυτών των ευρημάτων", επισημαίνει ο βρετανός ειδικός.
Πολλά από τα βασικά στοιχεία προέρχονται από πειράματα σε ποντίκια. Αυτό σημαίνει ότι πρέπει να διεξαχθούν ακόμη έρευνες σε ανθρώπους για να κατανοήσουμε αν τα μελανοκυτταρικά βλαστοκύτταρα λειτουργούν με παρόμοιο τρόπο. Οι βιολογικές διαφορές μεταξύ των ειδών, καθώς και η πολυπλοκότητα του τρόπου ζωής και της κληρονομικότητας, σημαίνουν ότι η εικόνα για τα μαλλιά μας και τον κίνδυνο καρκίνου είναι λεπτή.
"Ωστόσο, αυτές οι ανακαλύψεις ανοίγουν συναρπαστικούς δρόμους τόσο για την έρευνα για τον καρκίνο όσο και για την επιστήμη της γήρανσης. Η κατανόηση των σημάτων που ωθούν τα βλαστοκύτταρα προς τη διαφοροποίηση ή την επικίνδυνη επέκταση θα μπορούσε κάποια μέρα να επιτρέψει τη δημιουργία θεραπειών που θα ενισχύουν τις φυσικές άμυνες του οργανισμού, μειώνοντας ενδεχομένως τον κίνδυνο καρκίνου καθώς γερνάμε.", καταλήγει.
