Η ασθένεια είναι κληρονομική, καταστρέφει ασταμάτητα τα εγκεφαλικά κύτταρα και μοιάζει με έναν συνδυασμό άνοιας, νόσου Πάρκινσον και νόσου των κινητικών νευρώνων. Συγκινημένη η ερευνητική ομάδα δεν μπόρεσε να συγκρατήσει τα δάκρυά της, καθώς περιέγραφε πως τα δεδομένα δείχνουν ότι η πρόοδος της ασθένειας επιβραδύνθηκε κατά 75% στους ασθενείς.
Αυτό σημαίνει ότι η έκπτωση που θα αναμενόταν κανονικά σε διάστημα ενός έτους, μετά τη θεραπεία θα χρειάζεται τέσσερα χρόνια για να εμφανιστεί, προσφέροντας στους ασθενείς δεκαετίες ζωής με καλή ποιότητα ζωής, δήλωσε η καθηγήτρια Sarah Tabrizi μιλώντας στο BBC News.
Η νέα θεραπεία γονιδιακής μορφής που εφαρμόζεται σε μια λεπτή χειρουργικής επέμβασης στον εγκέφαλο διάρκειας 12 έως 18 ωρών.
Πότε εμφανίζονται τα πρώτα συμπτώματα
Τα πρώτα συμπτώματα της νόσου του Χάντινγκτον τείνουν να εμφανίζονται στη δεκαετία των 30 ή των 40 και συνήθως είναι θανατηφόρα μέσα σε δύο δεκαετίες -γεγονός που ανοίγει τη δυνατότητα ότι μια πρώιμη θεραπεία θα μπορούσε να αποτρέψει την εμφάνιση των συμπτωμάτων.
Η καθηγήτρια Tabrizi, διευθύντρια του Κέντρου Νόσου Χάντινγκτον του University College London, χαρακτήρισε τα αποτελέσματα «θεαματικά». «Ούτε στα πιο τρελά μας όνειρα δεν θα περιμέναμε μια επιβράδυνση της κλινικής εξέλιξης κατά 75%», είπε χαρακτηριστικά.
Η θεραπεία αναμένεται να είναι πολύ ακριβή. Ωστόσο, πρόκειται για μια στιγμή πραγματικής ελπίδας σε μια ασθένεια που πλήττει τους ανθρώπους στην ακμή τους και καταστρέφει ολόκληρες οικογένειες.
Το γονίδιο-«δολοφόνος» των νευρώνων
Η νόσος του Χάντινγκτον προκαλείται από ένα σφάλμα σε τμήμα του ανθρώπινου DNA που ονομάζεται γονίδιο huntingtin. Αυτή η μετάλλαξη μετατρέπει μια φυσιολογική πρωτεΐνη που είναι απαραίτητη για τον εγκέφαλο -την πρωτεΐνη huntingtin- σε «δολοφόνο» των νευρώνων.
Στόχος της θεραπείας είναι να μειωθούν τα επίπεδα αυτής της τοξικής πρωτεΐνης μόνιμα, με μία μόνο δόση.
Η θεραπεία χρησιμοποιεί τεχνολογία αιχμής της γενετικής ιατρικής, καθώς συνδυάζει γονιδιακή θεραπεία και τεχνολογίες σίγασης γονιδίων.
Το φάρμακο εγχέεται βαθιά μέσα στον εγκέφαλο με τη χρήση μαγνητικής τομογραφίας σε πραγματικό χρόνο, η οποία καθοδηγεί έναν μικροκαθετήρα σε δύο περιοχές του εγκεφάλου –τον κερκοφόρο πυρήνα και το κέλυφος (putamen). Η διαδικασία αυτή διαρκεί από 12 έως 18 ώρες, σε μια πολύ εξειδικευμένη νευροχειρουργική επέμβαση.
Ο ιός στη συνέχεια λειτουργεί σαν ένας μικροσκοπικός ταχυδρόμος ο οποίος παραδίδει το νέο τμήμα DNA μέσα στα εγκεφαλικά κύτταρα, όπου και ενεργοποιείται. Αυτό μετατρέπει τους νευρώνες σε εργοστάσιο παραγωγής της θεραπείας, ώστε να αποτραπεί ο δικός τους θάνατος.
Τα κύτταρα παράγουν ένα μικρό τμήμα γενετικού υλικού (που ονομάζεται microRNA), το οποίο έχει σχεδιαστεί για να παρεμβαίνει και να απενεργοποιεί τις οδηγίες (που ονομάζονται messenger RNA ή mRNA) που στέλνονται από το DNA των κυττάρων για την παραγωγή της μεταλλαγμένης πρωτεΐνης huntingtin.
Αυτό έχει ως αποτέλεσμα τη μείωση των επιπέδων της μεταλλαγμένης πρωτεΐνης huntingtin στον εγκέφαλο.
Η αξιολόγηση των αποτελεσμάτων
Αποτελέσματα από τη δοκιμή -η οποία περιέλαβε 29 ασθενείς- δημοσιοποιήθηκαν σε ανακοίνωση της εταιρείας uniQure, αλλά δεν έχουν ακόμη δημοσιευθεί πλήρως για αξιολόγηση από άλλους ειδικούς.
Τα δεδομένα έδειξαν ότι τρία χρόνια μετά την επέμβαση υπήρξε επιβράδυνση της νόσου της τάξεως του 75% κατά μέσο όρο, βάσει ενός δείκτη που συνδυάζει τη γνωστική λειτουργία, την κινητική λειτουργία και την ικανότητα διαχείρισης της καθημερινής ζωής.
Τα δεδομένα δείχνουν επίσης ότι η θεραπεία σώζει εγκεφαλικά κύτταρα. Τα επίπεδα των νευροϊνιδίων στο εγκεφαλονωτιαίο υγρό -σαφής ένδειξη ότι εγκεφαλικά κύτταρα πεθαίνουν- θα έπρεπε να έχουν αυξηθεί κατά ένα τρίτο εάν η νόσος συνέχιζε να εξελίσσεται, αλλά ήταν στην πραγματικότητα χαμηλότερα από ό,τι στην αρχή της δοκιμής.
«Αυτό είναι το αποτέλεσμα που περιμέναμε», δήλωσε ο καθηγητής Ed Wild, σύμβουλος νευρολόγος στο National Hospital for Neurology and Neurosurgery στο UCLH και συμπλήρωσε: «Υπήρχε κάθε πιθανότητα να μη βλέπαμε ποτέ ένα τέτοιο αποτέλεσμα, οπότε το να ζούμε σε έναν κόσμο όπου ξέρουμε ότι όχι μόνο είναι εφικτό, αλλά και το μέγεθος της επίδρασης είναι συγκλονιστικό, είναι πολύ δύσκολο να αποτυπωθεί πλήρως το συναίσθημα».
Ο ίδιος είπε ότι ένιωσε «λίγο δακρυσμένος» σκεπτόμενος τον αντίκτυπο που θα μπορούσε να έχει στις οικογένειες.
Θεραπεία για μια ζωή
Η θεραπεία θεωρήθηκε ασφαλής, αν και ορισμένοι ασθενείς εμφάνισαν φλεγμονή από τον ιό, η οποία προκάλεσε πονοκεφάλους και σύγχυση που είτε υποχώρησαν είτε χρειάστηκαν θεραπεία με στεροειδή.
Ο καθηγητής Wild εκτιμά ότι η θεραπεία «θα πρέπει να διαρκέσει για μια ζωή», καθώς τα εγκεφαλικά κύτταρα δεν αντικαθίστανται από το σώμα με τον ίδιο τρόπο που ανανεώνονται συνεχώς τα κύτταρα του αίματος, των οστών ή του δέρματος.
Περίπου 75.000 άνθρωποι πάσχουν από τη νόσο Huntington στο Ηνωμένο Βασίλειο, τις ΗΠΑ και την Ευρώπη, ενώ εκατοντάδες χιλιάδες ακόμη φέρουν τη μετάλλαξη που σημαίνει ότι θα αναπτύξουν τη νόσο.
Η uniQure δηλώνει ότι θα υποβάλει αίτηση για άδεια στις ΗΠΑ το πρώτο τρίμηνο του 2026, με στόχο την κυκλοφορία του φαρμάκου αργότερα μέσα στη χρονιά. Οι συνομιλίες με τις αρχές στο Ηνωμένο Βασίλειο και την Ευρώπη θα ξεκινήσουν τον επόμενο χρόνο, αλλά η αρχική εστίαση θα είναι στις ΗΠΑ.
Ο Dr Walid Abi-Saab, επικεφαλής ιατρικός αξιωματούχος της uniQure, είπε ότι ήταν «απίστευτα ενθουσιασμένος» για το τι σημαίνουν τα αποτελέσματα για τις οικογένειες, και πρόσθεσε ότι η θεραπεία έχει «τη δυνατότητα να μεταμορφώσει ριζικά» τη νόσο Huntington.
Ωστόσο, το φάρμακο δεν θα είναι διαθέσιμο σε όλους λόγω της εξαιρετικά πολύπλοκης χειρουργικής επέμβασης και του αναμενόμενου κόστους. «Θα είναι σίγουρα ακριβό», τονίζει ο καθηγητής Wild.
Δεν υπάρχει ακόμη επίσημη τιμή για το φάρμακο. Οι γονιδιακές θεραπείες είναι συχνά πανάκριβες, αλλά ο μακροπρόθεσμος αντίκτυπός τους σημαίνει ότι μπορούν να παραμένουν οικονομικά βιώσιμες. Στο Ηνωμένο Βασίλειο, το NHS καλύπτει ήδη το κόστος γονιδιακής θεραπείας για την αιμοφιλία Β ύψους 2,6 εκατ. λιρών ανά ασθενή.
Η καθηγήτρια Sarah Tabrizi λέει ότι αυτή η γονιδιακή θεραπεία «είναι μόνο η αρχή» και θα ανοίξει τον δρόμο για θεραπείες που θα μπορούν να φτάσουν σε περισσότερους ανθρώπους.
Η ίδια απέδωσε φόρο τιμής στους «πραγματικά γενναίους» εθελοντές που συμμετείχαν στη δοκιμή, λέγοντας ότι ήταν «γεμάτη χαρά για τους ασθενείς και τις οικογένειες».
Ήδη εργάζεται με μια ομάδα νέων ανθρώπων που ξέρουν ότι έχουν το γονίδιο, αλλά δεν έχουν ακόμη συμπτώματα -γνωστούς ως στάδιο μηδέν Huntington’s- και στοχεύει να πραγματοποιήσει την πρώτη προληπτική δοκιμή για να δει εάν η νόσος μπορεί να καθυστερήσει σημαντικά ή ακόμη και να σταματήσει εντελώς.
Πηγή: BBC
