Η στρατηγικής της «συμβίωσης με την COVID-19» που ακολουθείται από πολλές χώρες βασίζεται σε δύο πυλώνες. Πρώτον, τα εμβόλια που συνεχίζουν να προστατεύουν τον περισσότερο κόσμο από τη σοβαρή νόσο. Δεύτερον, τα αντιικά φάρμακα για όσους δεν προστατεύονται από τα εμβόλια. Είναι, όμως, τα τωρινά διαθέσιμα αντιικά αρκετά αποτελεσματικά, προσβάσιμα και έχουν διάρκεια ή όχι;
Κανένα φάρμακο δεν είναι τέλειο. Υπάρχει ανησυχία ότι εάν δεν αναπτυχθούν σωστά, η αποτελεσματικότητα και η μακροζωία των αντιιικών θεραπειών μπορεί να τεθούν σε κίνδυνο.
Επομένως, ας ρίξουμε μία ματιά στο τωρινό οπλοστάσιο φαρμάκων και πως φτάσαμε ως εδώ.
Από τις αναμενόμενες αποτυχίες στα τρία διαθέσιμα φάρμακα
Το 2020, προτεραιότητα ήταν ο εντοπισμός φαρμάκων που είχαν σχεδιαστεί για άλλες παθήσεις και θα μπορούσαν να ωφελήσουν και τους ασθενείς COVID. Ακολούθησε η επιτυχία με τη δεξαμεθαζόνη. Είναι ένα στεροειδές που αντιμετωπίζει τη φελγμονή που συμβαίνει ως αποτέλεσμα της υπερδραστήριας ανοποιητικής απάντησης του οργανισμού κατά τη σοβαρή νόσο με COVID.
Τα πράγματα δεν κύλησαν ιδανικά για τα άμεσης δράσης αντιικά, ένα γκρουπ φαρμάκων που στοχεύουν κατευθείαν τον ιό για να καταπολεμήσουν τη λοίμωξη. Ήταν τόσο απελπιστική η κατάσταση στην αρχή της πανδημίας που δοκιμάστηκαν σε κλινικές δοκιμές η ιβερμεκτίνη και η υδροξυχλωροκίνη και όπως ήταν αναμενόμενο απέτυχαν.
Ωστόσο, το 2020 ένα φάρμακο φάνηκε να αφήνει υποσχέσεις. Η ρεμδεσιβίρη, η οποία μιμείται το γενετικό υλικό του ιού. Δηλητηριάζει τη διαδικασία αντιγραφής μη αφήνοντας περισσότερους συνδέσμους να προστεθούν στις αλυσίδες RNA. Η ρεμδεσιβίρη αναπτύχθηκε για πρώτη φορά ως πιθανή θεραπεία για την ηπατίτιδα C.
Παρόλο που φάνηκε αποτελεσματική σε προκλινικές δοκιμές κατά του SARS-CoV-2, οι αρχικές δοκιμές σε ασθενείς με σοβαρή COVID ήταν αντικρουόμενες. Γνωρίζουμε ότι η COVID μπορεί να προχωρήσει γρήγορα και να προκαλέσει σοβαρές επιπλοκές. Επομένως τα άμεσης δράσης αντιικά πρέπει να χορηγηθούν από νωρίς. Μία δοκιμή στην οποία η ρεμδεσιβίρη δόθηκε σε ασθενείς υψηλού ρίσκου αμέσως μετά τη λοίμωξη έδειξε ότι ο κίνδυνος νοσηλείας ή θανάτου μειώθηκε 87% σε σχέση με το placebo.
Τα σωτήρια χάπια της Pfizer και της MSD
Ένα άλλο φάρμακο, η μονλουπιραβίρη (της MSD και Ridgeback), επίσης ενσωματώνεται μέσα σε αλυσίδες RNA, δημιουργεί ένα πρότυπο φορτωμένο με φάρμακα που καταστρέφει το επόμενο αντίγραφο. Πριν από την πανδημία, η μολνουπιραβίρη είχε εξεταστεί για τη γρίπη και άλλους ιούς. Κατά της COVID, μείωσε τον κίνδυνο νοσηλείας και θανάτου, αλλά μόνο κατά περίπου 30%, παρά το γεγονός ότι είχε καλές επιδόσεις σε εργαστηριακά περιβάλλοντα.
Το Paxlovid, που παράγεται από την Pfizer, συνδυάζει δύο διαφορετικά φάρμακα. Το Nirmatrelvir, μια τροποποιημένη έκδοση ενός αντιιικού που αναπτύχθηκε αρχικά για το SARS και εμποδίζει την αναπαραγωγή του ιού. Η ριτοναβίρη δεν είναι αντιιικό, αλλά ένας ισχυρός αναστολέας του μεταβολισμού του ήπατος, επιτρέποντας στη νιρματιρελβίρη να παραμείνει για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα στον οργανισμό και να δράσει πιο αποτελεσματικά. Σε δοκιμές, το χάπια της Pfizer μείωσαν τις νοσηλείες και τους θανάτους παρόμοια με τη ρεμδεσιβίρη.
Το χάπια της MSD και της Pfizer λαμβάνονται από τo στόμα, ενώ η ρεμδεσιβίρη χορηγείται ενδοφλεβίως. Οι καταστάσεις έγκρισης αυτών των αντιιικών φαρμάκων άμεσης δράσης ποικίλλουν σε διαφορετικές περιοχές, αν και η ρεμδεσιβίρη και το Paxlovid είναι διαθέσιμα αρκετά ευρέως. Ενώ και τα τρία φάρμακα έχουν εγκριθεί υπό όρους, η διαθεσιμότητα της μολνουπιραβίρης είναι πιο περιορισμένη σε όλο τον κόσμο.
Σε ποιους απευθύνονται τα αντιικά
Αν και τα εμβόλια έχουν αλλάξει το τοπίο, πολλαπλές παθήσεις παραμένουν συνδεδεμένες με αυξημένο κίνδυνο από COVID και μειωμένη ανοσοποιητική απάντηση στον εμβολιασμό. Γι΄αυτό το λόγο, πολλές χώρες χορηγούν τα αντιικά φάρμακα σε ευάλωτους πληθυσμούς.
Στην Ελλάδα, η θεραπεία είναι κατάλληλη για μη νοσηλευόμενους ασθενείς 18 ετών και άνω, οι οποίοι έχουν βρεθεί θετικοί για COVID-19 (με rapid antigen ή PCR test), έχουν ήπια έως μέτρια συμπτώματα και διατρέχουν σοβαρό κίνδυνο να νοσήσουν βαριά, εξαιτίας των παρακάτω παραγόντων:
- Μεταμόσχευση συμπαγών οργάνων ή αιμοποιητικών κυττάρων
- Άτομα σε λίστα αναμονής για μεταμόσχευση οργάνου
- Υποβολή σε αιμοκάθαρση ή περιτοναϊκή κάθαρση
- Κυστική ίνωση
- Καρκίνος συμπαγούς οργάνου σε άτομα που υποβάλλονται σε θεραπεία (χημειοθεραπεία, ακτινοθεραπεία, ανοσοθεραπεία ή άλλη θεραπεία) το τελευταίο έτος
- Αιματολογικές κακοήθειες το τελευταίο έτος
- Πρωτοπαθείς ανοσοανεπάρκειες και δευτεροπαθείς λόγω θεραπείας με Β-ειδικούς παράγοντες π.χ. Rituximab
- HIV λοίμωξη
- Επιδημική έξαρση σε μονάδα φροντίδας ηλικιωμένων
- Ηλικία τουλάχιστον 70 ετών
- BMI άνω του 40
- Χρόνια νεφρική νόσος
- Χρόνια Αναπνευστική ανεπάρκεια υπό οξυγονοθεραπεία
- Ιδιοπαθής πνευμονική ίνωση
- Διαβήτης υπό θεραπεία
- Συμφορητική Καρδιακή Ανεπάρκεια (ΝΥΗΑ ≥ Class II)
- Χρόνια ηπατική νόσος
- Καρδιαγγειακή νόσος
- Αρτηριακή Υπέρταση υπό θεραπεία
- Θαλασσαιμία – Δρεπανοκυτταρική αναιμία
Πρέπει να μεγαλώσει η πρόσβαση στα αντιικά;
Η αύξηση των κριτηρίων επιλεξιμότητας για τα αντιιικά φάρμακα θα είχε θετικές επιπτώσεις στη ζωή πολλών ευάλωτων ατόμων, παρέχοντας ένα δίχτυ ασφαλείας που θα επιτρέπει την ασφαλέστερη αλληλεπίδραση με την κοινωνία.
Αλλά οι ιοί, ειδικά οι ιοί RNA, μπορούν να αναπτύξουν αντοχή σε φάρμακα ενός παράγοντα. Αν και σχετικά σπάνιο, μπορεί να συμβεί. Για παράδειγμα, το είδαμε αυτό με τον ιό HIV όταν αντιμετωπίστηκε με το πρώτο αντιρετροϊκό φάρμακο, το AZT.
Η ρεμδεσιβίρη, η μολνουπιραβίρη και η τα χάπια της Pfizer είναι όλοι μονοί παράγοντες (αν και το Paxlovid αποτελείται από δύο συστατικά, μόνο ένα είναι αντιιικό). Ο SARS-CoV-2 έχει αναπτύξει αντοχή στη ρεμδεσιβίρη στο εργαστήριο. Σε αυτό το στάδιο, όμως, παρά την ευρεία νοσοκομειακή χρήση, η πραγματική αντίσταση παραμένει χαμηλή.
Έχουμε δει αναφορές για ανάκαμψη του ιού (θετικός στον COVID και πάλι μετά από αντιιική θεραπεία άμεσης δράσης) με Paxlovid και molnupiravir. Αυτό θα μπορούσε να εξηγηθεί από την παροδική αντίσταση ή καθυστερημένες ανοσολογικές αποκρίσεις, αλλά δεν είναι υπάρχει βέβαιη απάντηση. Η Pfizer ανέφερε ότι η υποτροπή εμφανίστηκε επίσης σε ομάδες ελέγχου (εκείνες στη μελέτη που δεν έλαβαν το φάρμακο για σύγκριση) κατά τη διάρκεια δοκιμών Paxlovid.
Είναι σημαντικό ότι οι ιοί είναι σημαντικά λιγότερο πιθανό να αναπτύξουν αντίσταση σε αντιιικούς συνδυασμούς άμεσης δράσης.
Η επέκταση του αντιικού οπλοστασίου
Είμαστε ακόμα αρκετά τυχεροί και έχουμε ασφαλή και αποτελεσματικά εμβόλια και θεραπείες που μειώνουν τον ατομικό κίνδυνο σοβαρής COVID. Ωστόσο, η σπουδαία απάντηση με τα αντιικά φάρμακα υπονομεύτηκε από την κατάχρησή τους.
Άλλοι παράγοντες, συμπεριλαμβανομένης της φαβιπιραβίρης και της από του στόματος ρεμδεσιβίρης, βρίσκονται σε δοκιμαστική φάση και μπορεί να αποδειχθούν χρήσιμοι. Η έρευνα για νέους παράγοντες θα πρέπει να αποτελεί προτεραιότητα και οι συνδυασμοί των υφιστάμενων παραγόντων θα πρέπει να διερευνηθούν επειγόντως. Το να συνεχίσουμε με μόλις τρία εγκεκριμένα φάρμακα θα ήταν μία κοντόφθαλμη προσέγγιση
Η ικανότητα για την εξέλιξη του SARS-CoV-2 είναι ανησυχητική και πιθανότατα θα μας τυφλώσει ξανά στο μέλλον. Τα αντιιικά φάρμακα άμεσης δράσης θα πρέπει να αποτελούν αναπόσπαστο μέρος μιας πολυεπίπεδης στρατηγικής μετριασμού στις τρέχουσες και μελλοντικές πανδημίες.
ΠΗΓΗ: theconversation
