«Ήδη από τον περασμένο Μάιο έχουμε καταγγείλει τις ενδείξεις συστηματικής οπισθοδρόμησης στον τομέα της κοινοτικής ψυχιατρικής και ειδικά της ΨΚΑ, ενδείξεις που σήμερα πλέον έχουν εξελιχθεί σε διαπιστωμένη συρρίκνωση και υπολειτουργία, την ώρα που οι ανάγκες για αποκαταστασιακές κλίνες αυξάνονται και παραμένουν αναπάντητες», αναφέρει στην ανακοίνωσή του ο ΠΑΝΣΥΝΟΨΥ.

Ο σύλλογος στη συνέχεια επισημαίνει και τα εξής: «Με αφορμή την από 19-2-2026 επιστολή του Συλλόγου Εργαζομένων του Κρατικού Θεραπευτηρίου Ψυχικών Παθήσεων Χανίων, υπενθυμίζουμε την προ μηνών προσπάθεια μετεγκατάστασης μονάδων ΨΚΑ σε εκτός αστικού ιστού τοποθεσία, με ασυλιακού τύπου χωροταξική οργάνωση. Σήμερα, έρχεται να προστεθεί η αναστολή λειτουργίας μονάδας, «προσωρινά», όπως «προσωρινά» καταργήθηκαν άλλες τέσσερις μονάδες ΨΚΑ κατά τα προηγούμενα έτη. Παράλληλα, καταγγέλλεται στην ίδια επιστολή η νομικά παράτυπη αλλαγή σύστασης υπαρχουσών μονάδων, με αύξηση των κλινών τους μέσα σε ακατάλληλους χώρους από άποψη έκτασης και υποδομών, ενώ η υποστελέχωση έχει φτάσει σε επίπεδα που παραβιάζουν κατάφωρα τις νόμιμες αναλογίες εργαζομένων/ενοίκων.

Όλα αυτά συμβαίνουν με ταχείες και εξωθεσμικές διαδικασίες, χωρίς τη συμμετοχή των θεραπευτικών ομάδων, χωρίς την υποχρεωτική εκ του νόμου ενημέρωση και έγγραφη συγκατάθεση των ενοίκων και των οικογενειών τους και παρά τη ρητή δέσμευση του Υφυπουργού Ψυχικής Υγείας στη Βουλή τον Δεκέμβριο 2025 ότι καμία δομή δεν θα κλείσει.

Οι συνέπειες είναι προβλέψιμες και σοβαρές. Οι κτιριακές ελλείψεις -στενότητα χώρων, απουσία στοιχειωδών υποδομών- σε συνδυασμό με την υπεράριθμη στέγαση ενοίκων και την εξάντληση του προσωπικού, δημιουργούν συνθήκες που θέτουν σε κίνδυνο τόσο τους ενοίκους όσο και τους εργαζόμενους. Η βίαιη μετακίνηση των ενοίκων, χωρίς χρόνο προετοιμασίας και χωρίς τη συμμετοχή των θεραπευτικών ομάδων που γνωρίζουν τον πληθυσμό αυτό επί δεκαετίες, καθιστά τις υποτροπές αναμενόμενες, σε μια περιοχή όπου η ψυχιατρική κλινική αναφοράς λειτουργεί ήδη με ελάχιστες κλίνες. Υπό αυτές τις συνθήκες, η ψυχοκοινωνική αποκατάσταση πλήττεται, οι εργαζόμενοι δεν μπορούν παρά να μετατραπούν από θεραπευτές σε φύλακες και επιστρέφουν οι ασυλιακές λογικές που αγωνιστήκαμε επί δεκαετίες να αφήσουμε πίσω μας».

Συνθήκες ιδρυματισμού

Ο ΠΑΝΣΥΝΟΨΥ τονίζει ότι «τα φαινόμενα που παρατηρούνται στην Κρήτη δεν είναι τοπικής εμβέλειας. Στις Μονάδες Ψυχοκοινωνικής Αποκατάστασης του πρώην Ψυχιατρικού Νοσοκομείου Αττικής (ΨΝΑ), όπως αναφέρουν οι εργαζόμενοι, την ώρα που τα εκκρεμή αιτήματα για αποκαταστασιακή κλίνη ανέρχονται περίπου στα 120, τεκμηριώνονται πρακτικές που δημιουργούν συνθήκες ιδρυματισμού:

• Η γραφειοκρατική δυσκαμψία γίνεται το όχημα του περιορισμού των αυθόρμητων εξόδων των ενοίκων και της ακύρωσης προγραμματισμένων δραστηριοτήτων στην κοινότητα.
• Ο ρόλος των Πολυκλαδικών Θεραπευτικών Ομάδων και των Επιστημονικά Υπευθύνων παρακάμπτεται συστηματικά, την ώρα που επαναφέρεται το ιατρικοκεντρικό μοντέλο και οι μονάδες αντιμετωπίζονται ως νοσηλευτικά τμήματα με πρόσχημα την «ασφάλεια» και την «ευθύνη».
• Παράλληλα, μέλη και φορείς της κοινότητας αποκλείονται από την αυθόρμητη αλληλεπίδραση με τις μονάδες, μέσα από γραφειοκρατικά εμπόδια, ενώ κάθε πτυχή της καθημερινότητας των μονάδων υπάγεται σε απομακρυσμένο κεντρικό έλεγχο.
• Ιδιαίτερα σοβαρό είναι το κλίμα συστηματικού εκφοβισμού που βιώνουν οι επαγγελματίες ψυχικής υγείας, που εφαρμόζουν αποκαταστασιακές πρακτικές δεκαετιών. Ο εκφοβισμός αυτός ασκείται μέσω επίκλησης άκαμπτων γραφειοκρατικών διαδικασιών και αιφνίδιων ελέγχων που ουδεμία σχέση έχουν με τα θεραπευτικά ζητήματα των μονάδων. Ο εκφοβισμός λειτουργεί ως μοχλός πειθαρχίας και όχι ως εργαλείο ποιότητας και διασφάλισης των δικαιωμάτων των ωφελούμενων, τη στιγμή που το μόνο κατάλληλο όργανο για να διενεργήσει ελέγχους, λαμβάνοντας υπόψη και όλες τις θεραπευτικές και αποκαταστασιακές παραμέτρους, είναι η (αδρανής εδώ και 3 έτη) Ειδική Επιτροπή Προστασίας Δικαιωμάτων Ατόμων με Ψυχικές Διαταραχές.
• Το επιστέγασμα της επικράτησης της ιδρυματικής λογικής είναι η προτροπή που «ψιθυρίζεται» με όλο και μικρότερη συστολή το τελευταίο διάστημα από τους αρμόδιους, όταν οι θεραπευτικές ομάδες αναδεικνύουν την υποστελέχωση σε συνδυασμό με τις αυξημένες ανάγκες των ωφελούμενων: «Μήπως αυτοί οι ένοικοι δεν είναι για έξω; Μήπως πρέπει να επιστρέψουν σε τμήματα χρονίων μέσα στο νοσοκομείο;». Αυτός ο υπαινιγμός από επίσημα χείλη αναδεικνύει την επικράτηση της οπισθοδρόμησης την ώρα που εφαρμόζεται η «ολοκλήρωση της ψυχιατρικής μεταρρύθμισης».

«Ανησυχητική εικόνα»

Ο σύλλογος των νοσοκομειακών ψυχολόγων συνεχίζει ως εξής: «Αυτό που περιγράφουμε δεν είναι απλά ατυχείς προσπάθειες αντιμετώπισης των προβλημάτων των μονάδων ΨΚΑ. Είναι μια ενιαία ανησυχητική εικόνα που αναδύεται από τις ανά την Ελλάδα αναφορές. Είναι η εικόνα ενός συστήματος που υποχωρεί οργανωμένα προς το άσυλο. Ο Ν. 5129/2024 για την «Ολοκλήρωση της Ψυχιατρικής Μεταρρύθμισης» γίνεται η επιβεβαίωση της παραίτησης από τους στόχους και το όραμα της ψυχιατρικής μεταρρύθμισης, όταν οι αρχές παραμένουν στα χαρτιά και στο πεδίο επικρατεί η λογική του ασύλου.

Ο ΠΑΝΣΥΝΟΨΥ καλεί τις αρμόδιες αρχές:

• Να ανακαλέσουν άμεσα κάθε απόφαση κλεισίματος, αναστολής ή αλλαγής σύστασης κοινοτικών δομών ΨΚΑ χωρίς διαβούλευση με τις διεπιστημονικές ομάδες.
• Να διασφαλίσουν ότι οποιαδήποτε μετεγκατάσταση ενοίκων γίνεται με σεβασμό στις αρχές της Κοινοτικής Ψυχιατρικής, με έγγραφη ενημέρωση και συγκατάθεση των ενοίκων και των οικείων τους, σε κατάλληλους χώρους και υποδομές σύμφωνες με τις προδιαγραφές.
• Να προχωρήσουν σε άμεση πρόσληψη προσωπικού για την κάλυψη των νόμιμων αναλογιών εργαζομένων/ενοίκων σε όλες τις δομές ΨΚΑ της χώρας.
• Να αποκαταστήσουν και να σεβαστούν τον ρόλο των Πολυκλαδικών Θεραπευτικών Ομάδων και του Επιστημονικά Υπεύθυνου σε κάθε μονάδα.
• Να αντιμετωπίσουν τις λίστες αναμονής (περίπου 50 αιτήματα στα Χανιά, 120 στο πρώην ΨΝΑ) ανοίγοντας νέες θέσεις, όχι κλείνοντας υπάρχουσες δομές.
• Να επανενεργοποιηθεί άμεσα την Ειδική Επιτροπή Προστασίας Δικαιωμάτων Ατόμων με Ψυχικές Διαταραχές, ως το μόνο θεσμικά κατάλληλο όργανο εποπτείας των μονάδων ΨΚΑ».

Καταλήγοντας ο ΠΑΝΣΥΝΟΨΥ αναφέρει τα εξής: «Καλούμε, επίσης, όλους τους επαγγελματίες ψυχικής υγείας -ψυχολόγους, ψυχιάτρους, κοινωνικούς λειτουργούς, νοσηλευτές- να διαφυλάξουν στην καθημερινή πρακτική τους τις αρχές της Κοινοτικής Ψυχιατρικής και της Ψυχιατρικής Μεταρρύθμισης, όσο κι αν οι συνθήκες ωθούν στην καθημερινή τους καταστρατήγηση.

Γνωστοποιούμε τα συμβαίνοντα και διατηρούμε το δικαίωμα να προβούμε σε κάθε νόμιμη ενέργεια για την προστασία των ενοίκων, των εργαζομένων και των αρχών της ψυχιατρικής μεταρρύθμισης και της κοινοτικής ψυχιατρικής».