Η ραγδαία εξάπλωση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης στους εφήβους έχει προκαλέσει έντονο προβληματισμό τόσο στην επιστημονική κοινότητα όσο και στους φορείς χάραξης πολιτικής σε όλη την Ευρώπη. Την ίδια στιγμή που χώρες όπως η Γαλλία και το Ηνωμένο Βασίλειο εξετάζουν περιοριστικά μέτρα για τη χρήση από ανηλίκους, ενώ το θέμα έχει θιγεί σε επίπεδο κορυφής και στην Ελλάδα, νέα ερευνητικά δεδομένα ενισχύουν τη συζήτηση για τις βαθύτερες επιπτώσεις των social media στον αναπτυσσόμενο ψυχισμό.
Στο πλαίσιο του European Congress of Psychiatry 2026 παρουσιάστηκαν νέα ευρήματα που φωτίζουν τη σύνθετη σχέση ανάμεσα στη συναισθηματική ανάπτυξη των εφήβων και την προβληματική χρήση των ψηφιακών πλατφορμών. Η μελέτη επικεντρώθηκε σε ένα ιδιαίτερα κρίσιμο χαρακτηριστικό: την αλεξιθυμία, δηλαδή τη δυσκολία αναγνώρισης και έκφρασης συναισθημάτων.
Η μελέτη και το δείγμα
Η έρευνα πραγματοποιήθηκε σε 197 εφήβους ηλικίας 14 έως 18 ετών, οι οποίοι παρακολουθούνταν σε παιδοψυχιατρικά εξωτερικά ιατρεία σε δημόσια νοσοκομεία. Οι συμμετέχοντες υποβλήθηκαν σε κλινική συνέντευξη από ειδικούς και συμπλήρωσαν μια σειρά από επιστημονικά επικυρωμένα εργαλεία αξιολόγησης, τα οποία μέτρησαν:
- τη συναισθηματική επίγνωση
- τη χρήση και πιθανή εξάρτηση από τα social media
- το σύνδρομο Fear of Missing Out (FoMO), δηλαδή τον φόβο να μην χάσουν τίποτα απ' όσα συμβαίνουν
- συμπτώματα άγχους, κατάθλιψης και συμπεριφορικών δυσκολιών
Πολυπαραγοντική σχέση και όχι απλή αιτιότητα
Ένα από τα σημαντικότερα συμπεράσματα της μελέτης είναι ότι η σχέση μεταξύ συναισθηματικών δυσκολιών και προβληματικής χρήσης των social media δεν είναι άμεση ή γραμμική. Αν και η αλεξιθυμία σχετίζεται ισχυρά με αυξημένο κίνδυνο εθιστικής χρήσης, δεν οδηγεί απευθείας στο FoMO.
Αντίθετα, οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι:
- το άγχος
- η καταθλιπτική διάθεση
- και τα εξωτερικευμένα προβλήματα συμπεριφοράς
λειτουργούν ως ενδιάμεσοι παράγοντες που γεφυρώνουν αυτή τη σχέση. Με άλλα λόγια, οι συναισθηματικές δυσκολίες αυξάνουν την ευαλωτότητα των εφήβων, αλλά η εκδήλωση προβληματικής συμπεριφοράς στα social media εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τη συνολική ψυχική τους κατάσταση.
Ο ρόλος της παρορμητικότητας
Ιδιαίτερη σημασία αποδίδεται και στην παρορμητικότητα, η οποία φαίνεται να εξηγεί εν μέρει γιατί κάποιοι έφηβοι καταλήγουν σε υπερβολική ή εθιστική χρήση. Η δυσκολία στον αυτοέλεγχο, σε συνδυασμό με την ανάγκη για άμεση ανταμοιβή (likes, σχόλια, ειδοποιήσεις), δημιουργεί ένα περιβάλλον που ευνοεί την επαναλαμβανόμενη και συχνά ανεξέλεγκτη χρήση.
Ο περιορισμός του χρόνου στην οθόνη δεν αρκεί
Η επικεφαλής της μελέτης, Dr Serdengeçti, από το Νοσοκομείο Haydarpaşa στην Κωνσταντινούπολη, υπογράμμισε:
«Όταν οι έφηβοι δυσκολεύονται να κατανοήσουν τα συναισθήματά τους, τα social media μπορούν να λειτουργήσουν ως μηχανισμός αντιμετώπισης. Ωστόσο, τα ευρήματά μας δείχνουν ότι συχνά η προβληματική χρήση καθοδηγείται από υποκείμενο άγχος, ψυχική δυσφορία ή συμπεριφορικές δυσκολίες. Αυτό σημαίνει ότι ο περιορισμός του χρόνου οθόνης από μόνος του δεν είναι επαρκής.»
Από την πλευρά του, ο πρόεδρος της European Psychiatric Association, Andrea Fiorillo, σημείωσε:
«Οι νέοι μεγαλώνουν σε ένα ψηφιακό περιβάλλον που καμία προηγούμενη γενιά δεν έχει βιώσει. Η προβληματική χρήση των social media δεν αφορά μόνο την τεχνολογία, αλλά τον τρόπο με τον οποίο η συναισθηματική ανάπτυξη και η ψυχική ευαλωτότητα επηρεάζουν τη συμπεριφορά στο διαδίκτυο.»
Πέρα από την επιφανειακή προσέγγιση
Τα ευρήματα της μελέτης έρχονται να ενισχύσουν μια ευρύτερη τάση στην επιστημονική έρευνα: τη μετατόπιση της προσοχής από τον «χρόνο οθόνης» στους ψυχολογικούς μηχανισμούς που οδηγούν στη χρήση.
Για πολλούς εφήβους, τα social media αποτελούν:
- έναν τρόπο αποφυγής δυσάρεστων συναισθημάτων
- ένα μέσο αναζήτησης αποδοχής και επιβεβαίωσης
- έναν χώρο κοινωνικής αλληλεπίδρασης
Ωστόσο, όταν αυτά συνδυάζονται με ψυχικές δυσκολίες, η χρήση μπορεί να μετατραπεί σε φαύλο κύκλο, ενισχύοντας περαιτέρω το άγχος και την απομόνωση.
Επιπτώσεις για την πρόληψη και την πολιτική υγείας
Τα δεδομένα αυτά έχουν ιδιαίτερη σημασία για τη διαμόρφωση πολιτικών και παρεμβάσεων. Οι ειδικοί τονίζουν ότι οι αποτελεσματικές στρατηγικές θα πρέπει να περιλαμβάνουν:
- προγράμματα ενίσχυσης της συναισθηματικής νοημοσύνης
- έγκαιρη διάγνωση και θεραπεία ψυχικών διαταραχών
- εκπαίδευση των νέων σε υγιείς τρόπους διαχείρισης του στρες
- υποστήριξη από το οικογενειακό και σχολικό περιβάλλον
