Ζουν στα σπίτια μας, πίνουν το νερό μας και κοιμούνται ακόμη και στα κρεβάτια μας. Οι γάτες έχουν γίνει αναπόσπαστο μέρος πολλών νοικοκυριών και μοιράζονται μεγάλο μέρος της ζωής μας. Επίσης, μοιράζονται μεγάλο μέρος της βιολογίας τους με τους ανθρώπους. Οι γάτες συντροφιάς προσβάλλονται από καρκίνο με ρυθμό παρόμοιο με αυτόν των ανθρώπων και συχνά αναπτύσσουν τους ίδιους τύπους καρκίνου. Ακριβώς όπως και στους ανθρώπους, καθώς η υγειονομική περίθαλψη και η διατροφή έχουν βελτιωθεί, οι γάτες ζουν περισσότερο, γεγονός που τις εκθέτει σε μεγαλύτερο κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου κατά τη διάρκεια της ζωής τους.
Αλλά πόσο παρόμοιοι είναι οι καρκίνοι των γατών με τους καρκίνους των ανθρώπων σε γενετικό επίπεδο; Ερευνητές πραγματοποίησαν τη μεγαλύτερη μέχρι σήμερα μελέτη αλληλούχισης DNA καρκίνου σε όγκους γατών. Η έρευνά αποκαλύπτει εντυπωσιακές ομοιότητες μεταξύ των καρκίνων των γατών και των ανθρώπων, και τα αποτελέσματα αποκαλύπτουν οφέλη τόσο για τις γάτες όσο και για τους ανθρώπους.
Μια πρόσφατα δημοσιευμένη εργασία μελέτησε τους όγκους 500 γατών, συμπεριλαμβανομένων 13 διαφορετικών τύπων όγκων. Απομονώθηκε το DNA από αυτούς τους όγκους και χαρτογραφήθηκε η αλληλουχία 1.000 γονιδίων που συχνά παρουσιάζουν μεταλλάξεις στους καρκίνους των ανθρώπων.
Καρκίνοι γατών και ανθρώπων
Συνολικά, το γονίδιο που παρουσίαζε τις περισσότερες μεταλλάξεις ήταν ένα γονίδιο προστασίας από τον καρκίνο που ονομάζεται TP53, το οποίο είναι επίσης το γονίδιο που παρουσιάζει τις περισσότερες μεταλλάξεις στους καρκίνους των ανθρώπων. Ένα άλλο παράδειγμα είναι το γονίδιο PIK3CA, το οποίο παρουσιάζει μετάλλαξη σε περίπου 40% των καρκίνων του μαστού στον άνθρωπο και διαπιστώθηκε ότι έχει υποστεί αλλοίωση σε περίπου 50% των καρκίνων του μαστού στις γάτες.
Υπάρχουν φάρμακα που έχουν αναπτυχθεί ειδικά για να δρουν σε καρκίνους του ανθρώπου με συγκεκριμένες μεταλλάξεις, όπως αυτές στο PIK3CA. Τώρα που αποκαλύφθηκε ποιες μεταλλάξεις είναι συχνές στους καρκίνους των γατών, υπάρχει η ευκαιρία να δοκιμαστούν αυτά τα φάρμακα για τη θεραπεία των γατών.
Πώς έγινε η μελέτη στις γάτες
Από το 2009, η Κτηνιατρική Βιοτράπεζα του Κτηνιατρικού Κολλεγίου του Οντάριο, που αποτελεί μέρος του Ινστιτούτου Συγκριτικής Έρευνας για τον Καρκίνο στο Πανεπιστήμιο του Γκουέλφ, αποθηκεύει δείγματα όγκων από γάτες που έχουν υποβληθεί σε θεραπεία στο Κέντρο Καρκίνου Ζώων.
Με τη συγκατάθεση του ιδιοκτήτη, μέρος του όγκου μιας γάτας που έχει ήδη αφαιρεθεί κατά τη διάρκεια χειρουργικής επέμβασης αποθηκεύεται και καταψύχεται για μελλοντικές μελέτες. Αποθηκεύονται επίσης δείγματα αίματος, τα οποία χρησιμεύουν ως πόρος για την ανάπτυξη πιο μη επεμβατικών εξετάσεων για τον καρκίνο, χρησιμοποιώντας μόρια που σχετίζονται με τον καρκίνο και βρίσκονται στο αίμα.
Πρόσφατα, η Κτηνιατρική Βιοτράπεζα εντάχθηκε στο συνεταιρισμό βιοτραπεζών του Οντάριο, ο οποίος αποτελείται από βιοτράπεζες ανθρώπινου υλικού, με σκοπό να διευκολύνει περισσότερες δια-ειδικές μελέτες για τον καρκίνο. Επιπλέον, διεξάγονται κλινικές δοκιμές για τον καρκίνο σε ασθενείς γάτες και σκύλους, προκειμένου να μεταφραστούν τα ερευνητικά ευρήματα σε καλύτερα αποτελέσματα για τα κατοικίδια με καρκίνο, αλλά και για να μας ενημερώσουν καλύτερα σχετικά με τους καρκίνους του ανθρώπου.
Οι γάτες μπορούν ενδεχομένως να μας διδάξουν πολλά για τον καρκίνο στον άνθρωπο. Υπάρχουν αρκετοί καρκίνοι ή υποτύποι καρκίνου που είναι συνηθισμένοι στις γάτες αλλά σπάνιοι στους ανθρώπους. Ο «τριπλά αρνητικός» καρκίνος του μαστού — ο οποίος στερείται υποδοχέων οιστρογόνων, υποδοχέων προγεστερόνης και ενός υποδοχέα αυξητικού παράγοντα που ονομάζεται HER2 — είναι μακράν ο πιο συνηθισμένος υποτύπος στις γάτες. Ωστόσο, αντιπροσωπεύει μόνο το 15% των καρκίνων του μαστού στον άνθρωπο.
Αυτός ο υποτύπος τείνει να εμφανίζεται σε νεότερες γυναίκες, μαύρες γυναίκες και γυναίκες με κληρονομική γενετική προδιάθεση (μεταλλαγή του γονιδίου BRCA1) και είναι ιδιαίτερα επιθετικός και δύσκολος στη θεραπεία.
Ένα άλλο παράδειγμα είναι ο καρκίνος του παγκρέατος. Ο υποτύπος των αδενοκυττάρων, τον οποίο παρουσιάζουν πιο συχνά οι γάτες, είναι σχετικά σπάνιος στους ανθρώπους. Η μελέτη αυτών των σπάνιων ανθρώπινων υποτύπων είναι πιθανώς ευκολότερη στις γάτες, καθώς υπάρχουν περισσότερες περιπτώσεις.
Η μελέτη αλληλούχισης γάτων εντόπισε επίσης μερικές διαφορές στα μοτίβα μεταλλάξεων μεταξύ των καρκίνων των γάτων και των ανθρώπων. Περίπου το 25% των καρκίνων στον άνθρωπο παρουσιάζει μεταλλάξεις στα γονίδια RAS, ενώ οι μεταλλάξεις RAS είναι σπάνιες στους καρκίνους των γάτων. Η μελέτη αυτών των καρκίνων στις γάτες μπορεί να μας βοηθήσει να κατανοήσουμε τη βιολογία των γονιδίων RAS στον καρκίνο.
Γονιδιώματα γατών και ποντικών
Οι οργανώσεις για τον καρκίνο και οι φορείς που παρέχουν επιχορηγήσεις για τη μελέτη της ανθρώπινης υγείας υποστηρίζουν συνήθως μελέτες που χρησιμοποιούν μοντέλα τρωκτικών για τον καρκίνο του ανθρώπου, αλλά η μελέτη του καρκίνου σε άλλα είδη είναι πιο δύσκολη υπόθεση.
Τα μοντέλα τρωκτικών είτε έχουν τροποποιηθεί γενετικά ώστε να αναπτύξουν καρκίνο είτε έχουν τροποποιηθεί ώστε να έχουν σοβαρή ανεπάρκεια του ανοσοποιητικού συστήματος, ώστε να μπορούν να φιλοξενήσουν ανθρώπινα καρκινικά κύτταρα.
Αυτά τα μοντέλα είναι πολύ ισχυρά για την εξέταση των μοριακών μηχανισμών του καρκίνου, αλλά έχουν κακή απόδοση στην ανάπτυξη φαρμάκων κατά του καρκίνου. Πάνω από το 90% των νέων θεραπειών για τον καρκίνο που αναπτύσσονται χρησιμοποιώντας μοντέλα ποντικιών αποτυγχάνουν στις δοκιμές για τον καρκίνο στον άνθρωπο και δεν εγκρίνονται ποτέ για κλινική χρήση.
Σε έντονη αντίθεση, οι καρκίνοι στις γάτες αναπτύσσονται συχνά αυθόρμητα στο ίδιο περιβάλλον με τους ανθρώπους. Επίσης, συχνά παρουσιάζουν πολλές από τις ίδιες υποκείμενες ή συνυπάρχουσες ιατρικές παθήσεις με τους ανθρώπους, όπως παχυσαρκία, αυτοάνοσες ασθένειες, νεφρική νόσο, διαβήτη και διάφορες άλλες ενδοκρινικές διαταραχές.
Τα γονιδιώματα των γατών και των ανθρώπων είναι πολύ πιο παρόμοια από τα γονιδιώματα των ποντικών και των ανθρώπων, και η οργάνωση των γονιδιωμάτων των γατών (η σειρά των γονιδίων στα χρωμοσώματα) είναι πολύ πιο κοντά μεταξύ γατών και ανθρώπων από ό,τι μεταξύ σκύλων και ανθρώπων.
Πηγή: The Conversation
