Σχεδιασμένα για να διεγείρουν τα κέντρα ανταμοιβής του εγκεφάλου, με λίγα λόγια “εθιστικά”, η συγκεκριμένη κατηγορία τροφίμων μπορεί εύκολα να οδηγήσει σε ψυχαναγκαστική κατανάλωση και διαταραχή στην ομαλή λειτουργία της όρεξης, λένε οι μελετητές.

Υπάρχει ορισμός για τα υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα; Σύμφωνα με επαγγελματίες της βιομηχανίας τροφίμων ο όρος αναφέρεται σε βρώσιμα προιόντα που περιέχουν «συνθέσεις συστατικών κυρίως αποκλειστικής βιομηχανικής χρήσης, τα οποία δημιουργούνται συνήθως μέσω βιομηχανικών τεχνικών και διεργασιών».

Μια πρόσφατη ανασκόπηση ωστόσο που δημοσιεύτηκε στο The Millbank Quarterly κατέληξε σε ευρήματα που υποδεικνύουν ότι αυτά τα τρόφιμα φαίνεται -επιπλέον των άλλων χαρακτηριστικών τους- ότι είναι εξίσου εθιστικά με τα προϊόντα καπνού.

«Έχουν σχεδιαστεί ειδικά για να είναι εξαιρετικά ελκυστικά για τα περισσότερα άτομα», εξηγεί ο Mir Ali, MD, βαριατρικός χειρουργός και ιατρικός διευθυντής του MemorialCare Surgical Weight Loss Center της Καλιφόρνια.

Μια διατροφική λαίλαπα

Έρευνα που διεξήχθη στις ΗΠΑ πριν 2 χρόνια, εκτιμούσε ότι περισσότερο από το 73% των τροφίμων που βρίσκονται στα ράφια της χώρας, είναι υπερ-επεξεργασμένα.

«Τα τσιγάρα και τα UPF [υπερ-επεξεργασμένα τρόφιμα] δεν είναι φυσικά προϊόντα, και έχουν σχεδιαστεί ειδικά για να μεγιστοποιούν τη βιολογική και ψυχολογική ικανοποίηση», σημειώνεται χαρακτηριστικά από την ερευνητική ομάδα της νέας μελέτης.

Ένας ακόμα εθισμός

Η ανασκόπηση συνέθεσε ευρήματα από τα χαρακτηριστικά που συνθέτουν συμπεριφορές εθισμού, σε συνδυασμό με δεδομένα δημόσιας υγείας και διατροφικών συνηθειών, προκειμένου να εντοπίσει αισθητηριακά και δομικά χαρακτηριστικά που αυξάνουν την επίδραση που έχουν στον οργανισμό τόσο τα προιόντα καπνού όσο και τα υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα.

«Δεν είναι όλοι «εθισμένοι» σε αυτά, αλλά για μια σημαντική μειονότητα του γενικού πληθυσμού, αυτά τα τρόφιμα πυροδοτούν κλασικά μοτίβα που μοιάζουν με εθισμό: έντονες λιγούρες, απώλεια ελέγχου και συχνή κατανάλωση παρά τις αρνητικές επιπτώσεις στην υγεία», εξηγεί η Michelle Routhenstein, διαιτολόγος προληπτικής καρδιολογίας στο EntirelyNourished.

«Αυτά τα προιόντα έχουν σκόπιμα τροποποιηθεί με επεξεργασμένους υδατάνθρακες, πρόσθετα λίπη, αλάτι και ενισχυτικά γεύσης για να μεγιστοποιήσουν την αίσθηση ανταμοιβής και την επαναλαμβανόμενη κατανάλωση, και η βιομηχανία χρησιμοποιεί επιθετικές τακτικές μάρκετινγκ, στοχεύοντας ειδικά στα παιδιά», προσθέτει.

Οι ερευνητές σημειώνουν ότι οι επεξεργασμένοι υδατάνθρακες διεγείρουν την απελευθέρωση ντοπαμίνης μέσω του πνευμονογαστρικού νεύρου, καθιστώντας αυτή την κατηγορία τροφίμων “ισχυρά ανταποδοτική” σε συνάρτηση με την ευχαρίστηση που δημιουργεί στα σχετιζόμενα κέντρα του εγκεφάλου.

Με απλά λόγια, ο τρόπος με τον οποίο αυτά τα τρόφιμα μεταφέρουν γρήγορα χημικές ουσίες που «προκαλούν ευχαρίστηση» στον εγκέφαλο τα καθιστά δυνητικά εθιστικά, όπως ακριβώς και τα τσιγάρα.

Στην ανασκόπηση σημειώνεται επίσης ότι όπως τα προιόντα καπνού έχουν σχεδιαστεί για να απελευθερώνουν γρήγορα νικοτίνη στο σώμα, τα υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα αντίστοιχα έχουν σχεδιαστεί για να χωνεύονται και να απορροφώνται σε μικρό χρονικό διάστημα και αυτό διευκολύνει το σώμα να επεξεργάζεται τα λιπαρά και τη ζάχαρη που προσλαμβάνει πολύ πιο γρήγορα.

Σε αυτό πρέπει να προστεθεί και ο σκόπιμος σχεδιασμός αυτών των τροφών ώστε να πυροδοτούν “εκρήξεις γεύσεων” στο στόμα που ωστόσο ξεθωριάζουν γρήγορα με αποτελέσμα να επιζητούμε συνεχώς μεγαλύτερες ποσότητες.

«Πλυντήριο υγείας»...

Στην ανασκόπηση, οι επιστήμονες τονίζουν την στρατηγική που τις τελευταίες δεκαετίες χρησιμοποιεί τόσο η βιομηχανία καπνού όσο και η βιομηχανία τροφίμων ώστε τα προϊόντα που διατίθενται στην αγορά να αναδιαμορφώνονται με όρους μάρκετινγκ και να δημιουργούν μια ψευδαίσθηση μειωμένης βλάβης, ένα «πλυντήριο υγείας» όπως το ονομάζουν οι ειδικοί.

Έτσι συχνά η βιομηχανία τροφίμων χρησιμοποιεί πλέον ετικέτες όπως «χαμηλά σε λιπαρά» ή «χωρίς ζάχαρη» για να συνεχίσει να προωθεί την κατανάλωση αυτού τους είδους προϊόντων παρά το γεγονός ότι εξακολουθούν να περιέχουν τους ίδιους εξαιρετικά επιβαρυντικούς για την υγεία συνδυασμούς συστατικών.

Κατανάλωση κατόπιν αξιολόγησης

Οι ειδικοί σημειώνουν πάντως ότι δεν είναι όλα τα επεξεργασμένα τρόφιμα ίδια.

Ελάχιστα επεξεργασμένες τροφές που έχουν τροποποιηθεί ελαφρώς ώστε να αποθηκεύονται και να καταναλώνονται πιο εύκολα, με τις παρεμβάσεις να αφορούν συνήθως σε διαδικασίες άλεσης, παστερίωσης, ζύμωσης και κατάψυξης, ενέχουν πολύ μικρότερη βλαπτική επίδραση στην υγεία σε σχέση με τρόφιμα βαριάς επεξεργασίας.

Και για το πώς τελικά μπορούμε να καταλάβουμε τι τρώμε, οι ειδικοί συστήνουν προσεκτική ανάγνωση της διατροφικής ετικέτας. Όσο πιο ακαταλαβίστικα μας φαίνονται τα συστατικά που αναγράφονται, τόσο πιθανότερο είναι να κρατάμε στα χέρια μας ένα υπερεπεξεργασμένο προιόν.

Ενδείξεις ότι τα τρόφιμα στα ράφια εμπίπτουν σε αυτή την κατηγορία είναι επίσης η περιεκτικότητα τους σε γαλακτωματοποιητές όπως λεκιθίνη σόγιας ή μονο- και διγλυκερίδια, οι μακροσκελείς λίστες συστατικών, η αναφορά για προσθήκη τεχνητών αρώματων ή χρωμάτων, και οι πολλαπλές μορφές προστιθέμενης ζάχαρης.

Ποιες είναι οι εναλλακτικές;

Υπάρχει διέξοδος; Ναι λένε οι επιστήμονες ξεκινώντας από την επισήμανση ότι τρόφιμα όπως τα ζαχαρούχα ποτά, τα συσκευασμένα γλυκά, τα πατατάκια, το γρήγορο φαγητό και τα κατεψυγμένα γεύματα πρέπει να αντιμετωπίζονται όχι ως βασικά είδη καθημερινής διατροφής αλλά ως συγκυριακή προσθήκη σε ένα ισορροπημένο διαιτολόγιο.

Απλές αντικαταστάσεις όπως ανθρακούχο νερό με γεύσεις, φρούτα και ξηροί καραμελωμένοι καρποί, βρώμη ή απλό γιαούρτι με μικρή προσθήκη ζαχαρούχων δημητριακών και γεύματα μαγειρεμένα στο σπίτι που θα καταψυχθούν ώστε να αποτελούν μια εύκολη λύση για γεύμα, είναι τρικ που μπορούν να μειώσουν σημαντικά την έκθεση σε υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα, διατηρώντας παράλληλα την υπόθεση “τι τρώμε σήμερα” μια ευχάριστη, πρακτική και κυρίως πιο υγιεινή διαδικασία.

Πηγή: Healthline