Η Ελλάδα εξακολουθεί να καταγράφει από τα υψηλότερα ποσοστά καπνίσματος στην Ευρώπη, επισημαίνει ο κ. Πέτρος Μπακάκος, Καθηγητής Πνευμονολογίας ΕΚΠΑ, Διευθυντής Α΄ Πανεπιστημιακής Πνευμονολογικής Κλινικής ΓΝΝΘΑ «Η Σωτηρία», Γενικός Γραμματέας της ΕΠΕ. «Σύμφωνα με τα ερευνητικά δεδομένα μελέτης του ΕΟΔΥ (2024), σημαντικό ποσοστό, 38%, του ενήλικου πληθυσμού είναι χρήστες καπνικών προϊόντων, ενώ παράλληλα αυξάνεται η χρήση των ηλεκτρονικών και θερμαινόμενων τσιγάρων, ιδιαίτερα στις νεότερες ηλικίες. Συνολικά, το 30% καπνίζουν συμβατικά προϊόντα καπνού, 14% χρησιμοποιούν θερμαινόμενα ή ηλεκτρονικά τσιγάρα, με σημαντικά αυξημένα ποσοστά στους νεαρότερους ενήλικες. Το 8% κάνουν πολλαπλή χρήση προϊόντων, ποσοστό που αυξάνεται ιδιαίτερα στους νεαρούς ενήλικες 18-34 ετών (15%). Οι περισσότεροι (71%) καπνιστές συμβατικών τσιγάρων δεν αναφέρουν προσπάθεια για διακοπή τον τελευταίο χρόνο».
Ανάγκη προστασίας παιδιών και νέων
«Το φετινό μήνυμα του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας εστιάζει στην ανάγκη προστασίας των παιδιών και των νέων από τη βιομηχανία καπνού και νικοτίνης, η οποία μέσω νέων προϊόντων, ελκυστικών γεύσεων, έντονης ψηφιακής προώθησης και παραπλανητικών μηνυμάτων επιχειρεί να δημιουργήσει μία νέα γενιά εξαρτημένων χρηστών νικοτίνης», επισημαίνει ο κ. Μπακάκος.
Τα τελευταία επιδημιολογικά δεδομένα καταγράφουν σημαντική αύξηση της δοκιμής και συστηματικής χρήσης ηλεκτρονικού τσιγάρου σε ανήλικους, ακόμη και σε παιδιά που δεν είχαν προηγούμενη εμπειρία συμβατικού καπνίσματος, αναφέρει η κυρία Ζαφειρία Μπαρμπαρέσσου, Πνευμονολόγος, MSc, Διευθύντρια ΕΣΥ, Γ.Ν. Σάμου «Αγ. Παντελεήμων», Συντονίστρια Ομάδας Εργασίας Διακοπής Καπνίσματος, Προαγωγής Υγείας & Κλιματικής Αλλαγής, ΕΠΕ: «Σύμφωνα με τα νεότερα στοιχεία του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας, τουλάχιστον 40 εκατομμύρια παιδιά ηλικίας 13–15 ετών παγκοσμίως χρησιμοποιούν ήδη κάποιο προϊόν καπνού ή νικοτίνης. Περίπου 15 εκατομμύρια έφηβοι χρησιμοποιούν ηλεκτρονικά τσιγάρα, ενώ στις χώρες όπου υπάρχουν διαθέσιμα δεδομένα, οι έφηβοι είναι έως και εννέα φορές πιο πιθανό να κάνουν χρήση ηλεκτρονικού τσιγάρου σε σχέση με τους ενήλικες».
Η χρήση προϊόντων νικοτίνης σε νεαρή ηλικία «συνδέεται με αυξημένο κίνδυνο εξάρτησης, επιδράσεις στην ανάπτυξη του εγκεφάλου, διαταραχές συγκέντρωσης και μνήμης, καθώς και μεγαλύτερη πιθανότητα μετάβασης στη χρήση συμβατικών προϊόντων καπνού», εξηγεί η κυρία Μπαρμπαρέσσου επισημαίνοντας τον σημαντικό ρόλο των γονέων και των φροντιστών στην πρόληψη της χρήσης προϊόντων νικοτίνης από παιδιά και εφήβους: «Η ανοιχτή συζήτηση μέσα στην οικογένεια, η σωστή ενημέρωση για τους κινδύνους των ηλεκτρονικών τσιγάρων και των νέων καπνικών προϊόντων, καθώς και το πρότυπο συμπεριφοράς των ενηλίκων μπορούν να λειτουργήσουν προστατευτικά απέναντι στην εξάρτηση από τη νικοτίνη».
Πολιτική δημόσιας υγείας
Η συμβολή της πολιτικής δημόσιας υγείας μπορεί να είναι καθοριστική μέσω της ρύθμισης των νέων καπνικών και νικοτινούχων προϊόντων, προωθώντας επίσης τον περιορισμό της διαφήμισης και την ενίσχυση των μέτρων προστασίας των ανηλίκων, τονίζει ο κ. Νικόλαος Αθανασίου, Πνευμονολόγος, Ειδικός Ιατρός Ύπνου, Επιστημονικός Συνεργάτης Μονάδας Πνευμονολογίας & Αναπνευστικής Ανεπάρκειας, Α΄ ΚΕΘ ΓΝΑ «Ευαγγελισμός», Υπεύθυνος Ομάδας Εργασίας Διακοπής Καπνίσματος, Προαγωγής Υγείας & Κλιματικής Αλλαγής, ΕΠΕ. «Ενθαρρυντικό είναι ότι όλο και περισσότερες χώρες προχωρούν σε αυστηρότερα μέτρα, όπως το Ηνωμένο Βασίλειο που ανακοίνωσε πρόσφατα την απαγόρευση των ηλεκτρονικών τσιγάρων μιας χρήσης και της πολιτικής για μια γενιά ελεύθερη από το κάπνισμα, με στόχο την προστασία παιδιών και εφήβων από την εξάρτηση στη νικοτίνη».
Τα ηλεκτρονικά τσιγάρα δεν είναι αθώα προϊόντα και δεν πρέπει να θεωρούνται ασφαλή για τους νέους.
Νεότερα δεδομένα για το ηλεκτρονικό τσιγάρο
Η Ελληνική Πνευμονολογική Εταιρεία, με αίσθημα ευθύνης απέναντι στη δημόσια υγεία και ιδιαίτερα στους ασθενείς με αναπνευστικά νοσήματα, επισημαίνει ότι τα νεότερα επιστημονικά δεδομένα ενισχύουν την ανησυχία για τις επιπτώσεις των ηλεκτρονικών τσιγάρων στην υγεία. Πρόσφατες συστηματικές ανασκοπήσεις και μετα-αναλύσεις δείχνουν ότι η χρήση ηλεκτρονικού τσιγάρου σχετίζεται με αυξημένη πιθανότητα εμφάνισης Χρόνιας Αποφρακτικής Πνευμονοπάθειας (ΧΑΠ), με τους χρήστες να εμφανίζουν μεγαλύτερο κίνδυνο διάγνωσης ΧΑΠ σε σύγκριση με τους μη χρήστες.
Παράλληλα, αν και τα μακροχρόνια επιδημιολογικά δεδομένα για τον καρκίνο του πνεύμονα παραμένουν ακόμη περιορισμένα, υπάρχουν ήδη ενδείξεις βιολογικής βλάβης και έκθεσης σε τοξικές και δυνητικά καρκινογόνες ουσίες, ενώ ο κίνδυνος φαίνεται να αυξάνεται ιδιαίτερα σε περιπτώσεις διπλής χρήσης συμβατικού και ηλεκτρονικού τσιγάρου.
Τα ηλεκτρονικά τσιγάρα δεν πρέπει να παρουσιάζονται ως ακίνδυνα προϊόντα, ιδιαίτερα για τα άτομα με υποκείμενα αναπνευστικά νοσήματα. Η συστηματική καταγραφή του καπνίσματος και της χρήσης προϊόντων νικοτίνης πρέπει να αποτελεί βασικό μέρος της καθημερινής κλινικής πρακτικής, αναφέρει η κυρία Παρασκευή Κατσαούνου, Καθηγήτρια Πνευμονολογίας Ιατρικής Σχολής ΕΚΠΑ, Μονάδα Πνευμονολογίας και Αναπνευστικής Ανεπάρκειας Α΄ ΚΕΘ ΓΝΑ «Ευαγγελισμός», Μέλος Δ.Σ. ΕΠΕ, Πρόεδρος Ένωσης Επιστημονικού Προσωπικού ΓΝΑ «Ευαγγελισμός». Καλεί όλους τους επαγγελματίες υγείας να ρωτούν και να καταγράφουν συστηματικά το ιστορικό καπνίσματος κατά την επαφή με κάθε ασθενή, αξιοποιώντας τα διαθέσιμα ψηφιακά εργαλεία και τις δυνατότητες της ΗΔΙΚΑ (Z72.0: Χρήση καπνού / Κάπνισμα, F17.2: Εξάρτηση από τον καπνό, Z58.7: Έκθεση σε καπνό τσιγάρων. Αφορά το παθητικό κάπνισμα).
Η κυρία Κατσαούνου επισημαίνει ότι οι καπνιστές μπορούν να διακόψουν υπό ιατρική καθοδήγηση χωρίς έντονα στερητικά συμπτώματα, απευθυνόμενοι στα ιατρεία διακοπής του καπνίσματος και υπενθυμίζει ότι τα πιστοποιημένα ιατρεία διακοπής καπνίσματος της Ελληνικής Πνευμονολογικής Εταιρείας έχουν ποσοστά επιτυχίας άνω του 40%.
Στον ιστότοπο της ΕΠΕ θα αναρτηθούν και οι νεοσυνταχθείσες οδηγίες προς ιατρούς για τη διακοπή καπνίσματος. Η διακοπή καπνίσματος παραμένει η σημαντικότερη και πιο αποτελεσματική παρέμβαση για την πρόληψη των αναπνευστικών νοσημάτων, των καρδιαγγειακών παθήσεων και του καρκίνου τονίζει η κυρία Κατσαούνου.
«Η προστασία των παιδιών και των εφήβων από κάθε μορφή εξάρτησης στη νικοτίνη αποτελεί συλλογική ευθύνη της Πολιτείας, της επιστημονικής κοινότητας, της οικογένειας και της κοινωνίας συνολικά», σύμφωνα με την ΕΠΕ.
