Μία από τις βασικές θεραπευτικές επιλογές, η ορμονική θεραπεία της εμμηνόπαυσης, μπορεί να αντιμετωπίσει αρκετά ενοχλητικά συμπτώματα, ιδιαίτερα τις εξάψεις, και να βελτιώσει σημαντικά την ποιότητα ζωής ορισμένων γυναικών. Επιπλέον, σε ορισμένες περιπτώσεις προσφέρει πρόσθετη προστασία για την καρδιά και τα οστά.

Παρά τα οφέλη αυτά, οι συνταγογραφήσεις μειώθηκαν δραματικά μετά τη δημοσίευση των αποτελεσμάτων της Women's Health Initiative (WHI) – της μεγαλύτερης και μακροβιότερης μελέτης για την υγεία των γυναικών στις Ηνωμένες Πολιτείες από τις αρχές της δεκαετίας του 1990. Η μελέτη κατέληξε στο συμπέρασμα ότι υπήρχε αυξημένος κίνδυνος καρκίνου του μαστού στις γυναίκες που λάμβαναν ορμονική θεραπεία για την εμμηνόπαυση. Το εύρημα αυτό δημιούργησε έντονο φόβο τόσο στους γιατρούς όσο και στις ίδιες τις ασθενείς.

Ωστόσο, με την πάροδο των ετών αναδείχθηκαν ασυνέπειες και πιθανές μεροληψίες στα ευρήματα της μελέτης, γεγονός που οδήγησε τους ερευνητές να επανεξετάσουν προσεκτικότερα τα δεδομένα. Παράλληλα, τον Νοέμβριο του 2025 ο Οργανισμός Τροφίμων και Φαρμάκων των ΗΠΑ (FDA) άρχισε να αφαιρεί τις προειδοποιήσεις τύπου «μαύρου πλαισίου» (black box warnings), οι οποίες επισημαίνουν σοβαρούς κινδύνους για την υγεία, από ορισμένες ορμονικές θεραπείες για την εμμηνόπαυση.

Τι σημαίνει όμως αυτή η εξέλιξη για τη μία στις οκτώ γυναίκες που θα διαγνωστούν με καρκίνο του μαστού κατά τη διάρκεια της ζωής τους;

Η αλλαγή αυτή στις προειδοποιήσεις ασφαλείας από τον FDA αναδεικνύει μια «γκρίζα ζώνη» σχετικά με το ποιες γυναίκες μπορούν πραγματικά να ωφεληθούν από την ορμονική θεραπεία της εμμηνόπαυσης και ποιες μορφές θεραπείας ενέχουν τον μικρότερο κίνδυνο. H γυναικολόγος Dr. Versha Pleasant με εξειδίκευση στη φροντίδα γυναικών με καρκίνο του μαστού, εκτιμά ότι οι νέες οδηγίες υπογραμμίζουν την ανάγκη εξατομίκευσης της θεραπείας για κάθε γυναίκα – συμπεριλαμβανομένων των επιζωσών καρκίνου του μαστού, στις οποίες η ορμονική θεραπεία μέχρι σήμερα αποφεύγεται συστηματικά.

Εμμηνόπαυση και επιζώσες καρκίνου του μαστού

Ο καρκίνος του μαστού αποτελεί τη συχνότερη μορφή καρκίνου στις γυναίκες στις Ηνωμένες Πολιτείες. Τα περιστατικά αυξάνονται ιδιαίτερα στις γυναίκες κάτω των 50 ετών, με ετήσια αύξηση 1,4% την περίοδο 2012-2021.

Οι επιζώσες καρκίνου του μαστού μπορεί να εμφανίσουν συμπτώματα φυσιολογικής εμμηνόπαυσης λόγω ηλικίας. Ωστόσο, συχνά τα συμπτώματα αυτά προκαλούνται ή επιδεινώνονται από τις ίδιες τις θεραπείες του καρκίνου. Στις νεότερες γυναίκες, οι αντικαρκινικές θεραπείες μπορεί να προκαλέσουν προσωρινή ή μόνιμη εμμηνόπαυση, διαταράσσοντας τη λειτουργία των ωοθηκών. Σε ορισμένες περιπτώσεις, οι ωοθήκες αφαιρούνται χειρουργικά όταν υπάρχει αυξημένος κίνδυνος εμφάνισης καρκίνου των ωοθηκών.

Οι επιπτώσεις αυτές περιορίζουν ή καταργούν την παραγωγή ορμονών, όπως τα οιστρογόνα, αυξάνοντας τον κίνδυνο καρδιαγγειακών νοσημάτων και οστεοπόρωσης στις νεαρές επιζώσες καρκίνου του μαστού.

Η ορμονική θεραπεία της εμμηνόπαυσης θα μπορούσε να μειώσει αυτούς τους κινδύνους. Οι θεραπείες που περιέχουν οιστρογόνα έχουν συνδεθεί όχι μόνο με μειωμένη καρδιαγγειακή και συνολική θνησιμότητα στις νεότερες γυναίκες, αλλά και με σημαντική βελτίωση της ποιότητας ζωής. Επιπλέον, αποτελούν την αποτελεσματικότερη θεραπεία για τις εξάψεις, ένα από τα πιο ενοχλητικά συμπτώματα της εμμηνόπαυσης.

Οι επιζώσες καρκίνου του μαστού αποτελούν σημαντική ομάδα γυναικών που θα μπορούσαν να ωφεληθούν από την ορμονική θεραπεία. Ωστόσο, πολλοί γιατροί εξακολουθούν να αποφεύγουν τη χορήγησή της, θεωρώντας ότι αυξάνει τον κίνδυνο υποτροπής του καρκίνου.

Η επιστημονική βιβλιογραφία, όμως, δεν είναι ξεκάθαρη.

Επανεξέταση των δεδομένων

Μεγάλο μέρος του φόβου γύρω από την ορμονική θεραπεία βασίστηκε στα ευρήματα της Women's Health Initiative, τα οποία έκτοτε έχουν δεχθεί σημαντική επιστημονική κριτική.

Η μελέτη πράγματι διαπίστωσε αυξημένο κίνδυνο καρκίνου του μαστού στις γυναίκες που λάμβαναν ορμονική θεραπεία. Ωστόσο, οι συμμετέχουσες ήταν ηλικίας 50 έως 79 ετών. Από αυτό προέκυψε η λεγόμενη «υπόθεση του χρόνου έναρξης» (timing hypothesis), σύμφωνα με την οποία η ηλικία κατά την έναρξη της θεραπείας επηρεάζει ουσιαστικά την ισορροπία μεταξύ οφέλους και κινδύνου.

Τα αποτελέσματα διέφεραν επίσης ανάλογα με τη σύνθεση της θεραπείας. Η μορφή προγεστερόνης που χρησιμοποιείται σήμερα θεωρείται ασφαλέστερη από εκείνη που χρησιμοποιήθηκε στη μελέτη. Ο αυξημένος κίνδυνος καρκίνου του μαστού παρατηρήθηκε στις γυναίκες που λάμβαναν συνδυασμό οιστρογόνων και προγεστερόνης, ενώ δεν παρατηρήθηκε αύξηση του κινδύνου στις γυναίκες που λάμβαναν μόνο οιστρογόνα.

Επιπλέον, η WHI δεν εξέτασε ειδικά τις επιζώσες καρκίνου του μαστού.

Ακόμη περισσότερα δεδομένα

Μια άλλη σημαντική μελέτη, η HABITS (Hormone Replacement Therapy After Breast Cancer – Is It Safe?), αξιολόγησε την ασφάλεια της ορμονικής θεραπείας σε γυναίκες με ιστορικό καρκίνου του μαστού. Η μελέτη διακόπηκε πρόωρα το 2003, όταν 26 από τις 219 γυναίκες που λάμβαναν ορμονική θεραπεία εμφάνισαν νέο επεισόδιο καρκίνου του μαστού, έναντι 8 από τις 215 γυναίκες που δεν λάμβαναν θεραπεία.

Όπως συνέβη και με τη WHI, η μελέτη HABITS -μαζί με τη παρόμοια Stockholm Trial- δημιούργησε την εντύπωση ότι η ορμονική θεραπεία είναι υπερβολικά επικίνδυνη για τις επιζώσες καρκίνου του μαστού.

Ωστόσο, και η μελέτη αυτή έχει δεχθεί έντονη κριτική. Οι ερευνητές επισήμαναν πιθανές διαφορές στα θεραπευτικά σχήματα που χορηγήθηκαν, ενώ σε αρκετές συμμετέχουσες δεν ήταν γνωστά τα ακριβή χαρακτηριστικά του όγκου, γεγονός που ενδέχεται να επηρέασε τα αποτελέσματα.

Η δεκαετής παρακολούθηση των γυναικών δεν έδειξε τελικά στατιστικά σημαντική διαφορά στις υποτροπές μεταξύ όσων έλαβαν και όσων δεν έλαβαν ορμονική θεραπεία. Επιπλέον, ούτε η HABITS ούτε η Stockholm Trial διαπίστωσαν αυξημένη θνησιμότητα που να σχετίζεται με την ορμονική θεραπεία.

Τα ευρήματα αυτά υποδηλώνουν ότι οι περισσότερες υποτροπές που παρατηρήθηκαν στη HABITS ίσως οφείλονταν στη μεγαλύτερη έκθεση στην προγεστερόνη. Επειδή όμως οι μελέτες διακόπηκαν πρόωρα, δεν μπορούν να εξαχθούν οριστικά συμπεράσματα.

Αντικρουόμενα στοιχεία

Πολλές ακόμη μελέτες έχουν καταλήξει σε διαφορετικά αποτελέσματα.

Μια μικρότερη κλινική δοκιμή δεν διαπίστωσε σημαντική αύξηση του κινδύνου καρκίνου του μαστού σε επιζώσες με όγκους αρνητικούς στους υποδοχείς οιστρογόνων που λάμβαναν μόνο οιστρογόνα επί πέντε χρόνια.

Αντίθετα, μια ανάλυση που συγκέντρωσε δεδομένα από τέσσερις κλινικές δοκιμές έδειξε αυξημένο κίνδυνο υποτροπής στις γυναίκες με ορμονοεξαρτώμενους όγκους που λάμβαναν συνδυασμό οιστρογόνων και προγεστερόνης, χωρίς όμως να διαπιστώνεται αντίστοιχη αύξηση στις γυναίκες με ορμονοαρνητικούς όγκους.

Παράλληλα, περισσότερες από 20 μελέτες που έχουν δημοσιευθεί τις τελευταίες δεκαετίες δεν διαπίστωσαν σημαντική αύξηση της νέας εμφάνισης καρκίνου, των υποτροπών ή της θνησιμότητας στις επιζώσες που έλαβαν ορμονική θεραπεία. Ορισμένες μάλιστα υποδηλώνουν ότι συγκεκριμένα θεραπευτικά σχήματα μπορεί να σχετίζονται ακόμη και με μειωμένο κίνδυνο καρκίνου του μαστού.

Παρ' όλα αυτά, οι μελέτες αυτές δεν έτυχαν της ίδιας προσοχής με τη WHI και τη HABITS. Οι δύο τελευταίες ήταν μεγαλύτερες τυχαιοποιημένες κλινικές δοκιμές, οι οποίες θεωρούνται το «χρυσό πρότυπο» της ιατρικής έρευνας. Ωστόσο, οι περιορισμοί τους και τα αντικρουόμενα αποτελέσματα άλλων ερευνών καθιστούν δύσκολη την οριστική ερμηνεία των διαθέσιμων στοιχείων.

Εξατομικευμένη φροντίδα για τις επιζώσες καρκίνου του μαστού

Η αφαίρεση της προειδοποίησης «μαύρου πλαισίου» από την ορμονική θεραπεία της εμμηνόπαυσης δεν σημαίνει ότι αυτή είναι ασφαλής ή κατάλληλη για κάθε γυναίκα και σε κάθε ηλικία. Αντίθετα, ενθαρρύνει έναν ουσιαστικό διάλογο μεταξύ ασθενούς και γιατρού σχετικά με την καταλληλότητα της θεραπείας και τους εξατομικευμένους κινδύνους.

Η έρευνα δείχνει ότι πολλοί διαφορετικοί παράγοντες ενδέχεται να επηρεάζουν τον κίνδυνο εμφάνισης ή υποτροπής του καρκίνου του μαστού, αν και δεν είναι ακόμη σαφές πώς αλληλεπιδρούν μεταξύ τους. Η ηλικία, ο βιολογικός υπότυπος του καρκίνου και η μορφή της ορμονικής θεραπείας μπορούν να διαφοροποιούν σημαντικά τον συνολικό κίνδυνο.

Μέσα σε αυτή την πολυπλοκότητα, η προσεκτική αξιολόγηση της σχέσης οφέλους-κινδύνου και η κοινή λήψη αποφάσεων μεταξύ γιατρού και ασθενούς αποτελούν πιθανότατα την πιο ολοκληρωμένη προσέγγιση για να καθοριστεί εάν, πότε και υπό ποιες προϋποθέσεις μια επιζώσα καρκίνου του μαστού μπορεί να λάβει ορμονική θεραπεία.

Η ιατρική ακριβείας, η οποία εξατομικεύει τη θεραπεία σύμφωνα με τα χαρακτηριστικά κάθε ασθενούς, αποτελεί πλέον βασική αρχή της σύγχρονης ιατρικής. Η κατάργηση της προειδοποίησης «μαύρου πλαισίου» για την ορμονική θεραπεία της εμμηνόπαυσης αποτελεί μια σημαντική ευκαιρία για την περαιτέρω βελτίωση της ολιστικής και εξατομικευμένης φροντίδας των επιζωσών καρκίνου του μαστού.

Πηγή: THE CONVERSATION.COM