Τα τελευταία χρόνια, φάρμακα όπως η σεμαγλουτίδη και η λιραγλουτίδη έχουν μπει δυναμικά στη ζωή εκατομμυρίων ανθρώπων για τη ρύθμιση του σακχάρου και την απώλεια βάρους. Όμως, νέα επιστημονικά δεδομένα δείχνουν ότι τα οφέλη τους ίσως δεν σταματούν εκεί.

Σύμφωνα με μια μεγάλη διεθνή μελέτη πραγματικών δεδομένων, τα φάρμακα αυτά ενδέχεται να σχετίζονται με καλύτερη επιβίωση και μικρότερο κίνδυνο εξέλιξης μιας προκαρκινικής αιματολογικής κατάστασης που ονομάζεται μονοκλωνική γαμμαπάθεια αδιευκρίνιστης σημασίας (MGUS).

Η MGUS είναι μια σχετικά συχνή αλλά σιωπηλή διαταραχή του αίματος. Εμφανίζεται κυρίως σε άτομα άνω των 50 ετών και χαρακτηρίζεται από την παρουσία μιας ανώμαλης πρωτεΐνης στο αίμα, χωρίς όμως συμπτώματα. Αν και στις περισσότερες περιπτώσεις παραμένει σταθερή, ένα μικρό ποσοστό ασθενών εξελίσσεται με την πάροδο του χρόνου σε πολλαπλούν μυέλωμα. Μέχρι σήμερα, δεν υπάρχει καθιερωμένη θεραπεία για την πρόληψη αυτής της εξέλιξης – οι ασθενείς απλώς παρακολουθούνται.

Την ίδια στιγμή, είναι γνωστό ότι ο σακχαρώδης διαβήτης, η παχυσαρκία και το αυξημένο σωματικό βάρος συνδέονται τόσο με την εμφάνιση της MGUS όσο και με την πιθανότητα εξέλιξής της σε μυέλωμα. Αυτή η στενή σχέση μεταξύ μεταβολικών διαταραχών και καρκίνου έχει οδηγήσει τους επιστήμονες να αναρωτηθούν: θα μπορούσαν φάρμακα που βελτιώνουν τον μεταβολισμό να επηρεάζουν και την πορεία τέτοιων νοσημάτων;

Σε αυτό το ερώτημα προσπάθησε να απαντήσει η νέα μελέτη που δημοσιεύθηκε πρόσφατα στο περιοδικό Eurοpean Journal of ClinicaI Ιnvestigation , η οποία βασίστηκε σε δεδομένα από τη διεθνή βάση TriNetX και περιέλαβε δεκάδες χιλιάδες ασθενείς με MGUS και ταυτόχρονα διαβήτη ή παχυσαρκία. Οι ερευνητές συνέκριναν άτομα που λάμβαναν αγωνιστές του υποδοχέα GLP-1 –μια κατηγορία φαρμάκων που χρησιμοποιείται ευρέως για τον διαβήτη και την απώλεια βάρους– με παρόμοια άτομα που έπαιρναν άλλες θεραπείες.

Η Καθηγήτρια Θεραπευτικής – Επιδημιολογίας - Προληπτικής Ιατρικής, Παθολόγος (Θεραπευτική Κλινική Ιατρικής Σχολής ΕΚΠΑ, Νοσοκομείο Αλεξάνδρα) Θεοδώρα Ψαλτοπούλου, η Αλεξάνδρα Σταυροπούλου (Βιολόγος) και ο Θάνος Δημόπουλος (Καθηγητής Θεραπευτικής – Ογκολογίας – Αιματολογίας, Διευθυντής Θεραπευτικής Κλινικής, τ. Πρύτανης ΕΚΠΑ ) αναφέρουν πως το βασικό εύρημα ήταν ότι όσοι λάμβαναν GLP-1 αγωνιστές είχαν σημαντικά καλύτερη πορεία στον χρόνο.

Συγκεκριμένα, ζούσαν περισσότερο χωρίς να εμφανίσουν συμπτωματικό μυέλωμα ή να καταλήξουν, σε σύγκριση με όσους δεν έπαιρναν αυτά τα φάρμακα. Η συνολική επιβίωση ήταν επίσης σαφώς καλύτερη στην ομάδα των GLP-1 αγωνιστών, ενώ παρατηρήθηκε και μικρότερος κίνδυνος εξέλιξης της MGUS σε πολλαπλούνμυέλωμα.

Δηλαδή, τα άτομα που έπαιρναν αυτά τα φάρμακα φάνηκε να «κερδίζουν» αρκετά χρόνια ζωής χωρίς επιδείνωση της νόσου τους. Μάλιστα, η πιθανότητα να παραμείνουν ζωντανοί και χωρίς συμπτώματα ήταν σχεδόν διπλάσια σε σχέση με την ομάδα σύγκρισης στο τέλος της περιόδου παρακολούθησης.

Οι πιθανοί μηχανισμοί

Οι επιστήμονες δεν μπορούν ακόμη να πουν με βεβαιότητα γιατί συμβαίνει αυτό. Πιθανότατα, τα οφέλη δεν οφείλονται μόνο στη μείωση του σακχάρου ή του βάρους. Οι GLP-1 αγωνιστές φαίνεται ότι έχουν και αντιφλεγμονώδεις ιδιότητες, ενώ εργαστηριακά δεδομένα δείχνουν ότι μπορεί να επηρεάζουν μηχανισμούς που σχετίζονται με τον πολλαπλασιασμό των καρκινικών κυττάρων. Με απλά λόγια, ίσως δρουν πιο «βαθιά» στον οργανισμό απ’ όσο πιστεύαμε μέχρι σήμερα.

Η μελέτη εξέτασε και τα καρδιαγγειακά επεισόδια, όπως το έμφραγμα και η καρδιακή ανεπάρκεια. Αν και συνολικά καταγράφηκαν λιγότερα τέτοια επεισόδια στους ασθενείς που έπαιρναν GLP-1 αγωνιστές, όταν οι ερευνητές ανέλυσαν τον χρόνο εμφάνισής τους, οι διαφορές δεν ήταν πάντα στατιστικά ισχυρές. Αυτό υποδηλώνει ότι το όφελος στην επιβίωση δεν εξηγείται αποκλειστικά από την καρδιαγγειακή προστασία, αλλά πιθανόν σχετίζεται άμεσα και με την πορεία της αιματολογικής νόσου.

Οι προοπτικές

Φυσικά, πρόκειται για μια παρατηρητική μελέτη και όχι για κλινική δοκιμή. Αυτό σημαίνει ότι δεν μπορεί να αποδείξει απόλυτα σχέση αιτίας-αποτελέσματος. Ωστόσο, το μεγάλο μέγεθος του δείγματος, η προσεκτική σύγκριση παρόμοιων ασθενών και η συνέπεια των αποτελεσμάτων την καθιστούν ιδιαίτερα αξιόπιστη.

Αν τα ευρήματα επιβεβαιωθούν με τυχαιοποιημένες κλινικές μελέτες, ίσως ανοίγει ο δρόμος για μια εντελώς νέα προσέγγιση στη διαχείριση της MGUS. Για πρώτη φορά, θα μπορούσε να υπάρξει μια θεραπευτική στρατηγική που όχι μόνο ρυθμίζει τον μεταβολισμό, αλλά ενδεχομένως καθυστερεί ή αποτρέπει την εξέλιξη σε καρκίνο. Σε ένα τέτοιο σενάριο, ακόμη και ο προληπτικός έλεγχος για MGUS σε άτομα υψηλού κινδύνου –όπως όσοι έχουν παχυσαρκία ή διαβήτη– θα αποκτούσε νέο νόημα.

Προς το παρόν, οι ειδικοί τονίζουν ότι δεν αλλάζουν οι υπάρχουσες συστάσεις και κανείς δεν πρέπει να λαμβάνει τέτοια φάρμακα με στόχο την πρόληψη του καρκίνου. Όμως, η επιστήμη φαίνεται να μας υπενθυμίζει για άλλη μια φορά ότι τα φάρμακα συχνά κρύβουν δυνατότητες πέρα από τον αρχικό τους σκοπό.