Οι επιστήμονες εκτιμούν ότι τουλάχιστον ένας στους πέντε ανθρώπους που ζουν σε ενεργές εμπόλεμες ζώνες ή σε περιοχές που πρόσφατα σημειώθηκαν συγκρούσεις, υποφέρει από κατάθλιψη, άγχος, διαταραχή μετατραυματικού στρες (PTSD), διπολική διαταραχή ή σχιζοφρένεια. Τα προβλήματα ψυχικής υγείας που προκαλούνται πλήττουν ακόμα και τους μικρότερους σε ηλικία πολίτες, καθώς τα παιδιά που επιβιώνουν μετά τις συγκρούσεις μπορεί να εμφανίσουν υψηλότερα ποσοστά μετατραυματικού στρες και αγχώδεις διαταραχές.

Πρόσφατη μελέτη που αφορούσε στην καταγραφή των ψυχολογικών επιπτώσεων σε Ουκρανούς πολίτες κατά την διάρκεια του πολέμου, εντόπισε αύξηση στα ποσοστά άγχους, κατάθλιψης, αυτοκτονικού ιδεασμού και χρήσης ουσιών.

Οι μελετητές ωστόσο κατέγραψαν και «ηθικό τραύμα» όπως το ονομάζουν, με απλά λόγια ένα σοβαρό πλήγμα στο αξιακό ηθικό σύστημα μεγάλης μερίδας των πολιτών που βίωσαν την φρίκη και την αγωνία μιας εμπόλεμης κατάστασης.

Η ηθική βλάβη εκφραζόταν με απώλεια εμπιστοσύνης προς τους άλλους, αισθήματα αναξιότητας και αυτοκατηγορίας.

Πρόκειται για ένα άλλο είδος εσωτερικού τραύματος διευκρινίζουν που εκδηλώνεται συχνά με συναισθήματα ντροπής και ενοχής, ενώ το σύνδρομο μετατραυματικού στρες χαρακτηρίζεται κυρίως από συναισθήματα θυμού, μίσους και αγανάκτησης.

Ευάλωτος ο άμαχος πληθυσμός

Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, το 10% των αμάχων που έχουν βιώσει πόλεμο αντιμετωπίζουν σοβαρά προβλήματα ψυχικής υγείας ενώ ένα άλλο 10% δυσκολεύονται να ξεπεράσουν σωματικούς τραυματισμούς και να επανασυνδεθούν στην κοινωνική ζωή. Ηλικιωμένοι, γυναίκες και παιδιά είναι οι πιο ευάλωτοι σε αυτές τις επιπτώσεις του πολέμου.

Σχετική έκθεση που δημοσιεύθηκε το 2022 από τον οργανισμό Save The Children διαπίστωνε ότι 468 εκατομμύρια (ένας στους έξι) νέοι παγκοσμίως ζούσαν σε μια «ζώνη σύγκρουσης» και 1,7 δισεκατομμύρια νέοι (δύο στους τρεις) ζουν σε περιοχή που επηρεάζεται από συγκρούσεις.

Επιστήμονες που έχουν εξειδικευτεί στο ψυχολογικό τραύμα που προκαλεί η εμπλοκή σε εμπόλεμη ζώνη, αναφέρουν ότι όπως κάθε οδυνηρή εμπειρία, οι επιπτώσεις εμφανίζονται με πληθώρα συμπτωμάτων ενώ οι αιτίες που πυροδοτούν την αντίδραση μπορεί να είναι η άμεση εμπλοκή σε μάχη ή το να είσαι αυτόπτης μάρτυρας στον τραυματισμό, θάνατο ή βασανισμό άλλωνανθρώπων. Το ψυχικό τραύμα μπορεί να δημιουργηθεί και όταν κάποιος πολίτης βρεθεί στην θέση του θύτη αναγκαζόμενος ο ίδιος να αφαιρέσει την ζωή κάποιου άλλου.

Η τακτική έκθεση σε παρόμοια ή εξίσου επώδυνα γεγονότα μπορεί να έχει ακόμη πιο έντονο αντίκτυπο.

Σύμφωνα με μια έκθεση του 2019 από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, το 22% των ανθρώπων που ζουν σε περιοχές συγκρούσεων αναπτύσσουν τουλάχιστον μια διαταραχή ψυχικής υγείας, όπως μετατραυματικό στρες, αγχώδεις διαταραχές ή κατάθλιψη. Για το 9% αυτών των ανθρώπων, η ένταση της διαταραχής είναι από μέτρια έως σοβαρή.

Η συνηθέστερη αντίδραση, το μετατραυματικό στρες, εκδηλώνεται μεσυναισθηματική αποστασιοποίηση, διαταραχές μνήμης, ανηδονία, σωματικά συμπτώματα όπως πονοκέφαλος.

Οι επιπτώσεις στα παιδιά

Τα παιδιά είναι ίσως τα μεγαλύτερα θύματα, λένε οι ερευνητές. Βιώνουν απώλειες, ελλείψεις σε τροφή, στέγη και φάρμακα, ζουν σε ένα συνεχές άγχος επιβίωσης μέσα από συνεχείς συγκρούσεις, χωρίς να γνωρίζουν αν η κάθε μέρα θα είναι η τελευταία τους. Είναι το κομμάτι του άμαχου πληθυσμού που κινδυνεύει με τον πλέον μακροπρόθεσμο αντίκτυπο εάν αφεθεί χωρίς θεραπεία και υποστήριξη από επαγγελματίες ψυχικής υγείας.

Συνήθως, βιώνουν άγχος, μοναξιά και ανασφάλεια καθώς συχνά εκτοπίζονται από το μέρος που έχουν ζήσει μέχρι τότε και τα συναισθήματα αυτά επιτείνονται όταν η απομάκρυνση τους συνεπάγεται και αποχωρισμό από τους γονείς ή στενούς συγγενείς τους.

Συχνά, τα παιδιά που εκτίθενται σε πολλαπλές σκηνές βίας μπορεί τελικά να οδηγηθούν σε συναισθηματική αδράνεια, να “μουδιάσουν” συναισθηματικά σε μια προσπάθεια να προστατεύσουν τον ψυχισμό τους, γεγονός που αυξάνει ωστόσο την πιθανότητα να μιμηθούν την επιθετική συμπεριφορά που παρακολουθούν θεωρώντας την άσκηση βίας ως φυσιολογική.

Παγκόσμιοι οργανισμοί καταγράφουν και πληθώρα ψυχοσωματικών συμπτωμάτων που εκδηλώνονται στα παιδιά που ζουν σε εμπόλεμες ζώνες ενώ δυστυχώς, σε ορισμένες περιπτώσεις, πολλά από αυτά προσπαθούν να «αποδράσουν» από τον ζόφο της καθημερινότητας με σοβαρούς αυτοτραυματισμούς ή απόπειρες αυτοκτονίας.

Με πληροφορίες από:

https://www.savethechildren.net/blog/surviving-just-beginning-impact-conflict-children-s-mental-health

https://world101.cfr.org/understanding-international-system/conflict/civilian-consequences-conflict

https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC10148618/

https://www.charliehealth.com/post/war-trauma-psychological-consequences-of-war

https://www.unicef.org/