Όπως επισημαίνει η Εταιρεία, το φετινό μήνυμα «Ακούγοντας τις Βιωμένες Εμπειρίες: Πραγματικές Φωνές, Πραγματική Αλλαγή» αναδεικνύει τη σημασία της ουσιαστικής συμμετοχής των ανθρώπων με βιωμένη εμπειρία ψυχικής νόσου στη διαμόρφωση των πολιτικών και των υπηρεσιών ψυχικής υγείας.

Παραμένει ισχυρό το στίγμα

Η Ελληνική Ψυχιατρική Εταιρεία αναδεικνύει για ακόμη μία φορά το ζήτημα των προκαταλήψεων και των στερεοτύπων που συνοδεύουν την ψυχική νόσο, επισημαίνοντας ότι το στίγμα εξακολουθεί να είναι ισχυρό στην ελληνική κοινωνία.

Σύμφωνα με την ανακοίνωση, οι αντιλήψεις αυτές μπορεί να συνδέουν με αντιεπιστημονικό τρόπο τις σοβαρές ψυχικές διαταραχές με την επικινδυνότητα, να παρουσιάζουν τις ψυχικές διαταραχές ως ανίατες, αγνοώντας την πρόοδο που έχει σημειωθεί στη θεραπεία τους τις τελευταίες δεκαετίες, αλλά και να οδηγούν σε άρνηση του σύγχρονου κοινοτικού μοντέλου φροντίδας.

Παράλληλα, η Εταιρεία επισημαίνει ως σημαντικό πρόβλημα την παραβίαση του ιατρικού απορρήτου και των προσωπικών δεδομένων ανθρώπων που αντιμετωπίζουν προβλήματα ψυχικής υγείας.

Το «αυτο-στίγμα» και οι συνέπειές του

Οι προκαταλήψεις δεν επηρεάζουν μόνο τον τρόπο με τον οποίο η κοινωνία αντιμετωπίζει τα άτομα με ψυχική διαταραχή. Όπως υπογραμμίζει η Ελληνική Ψυχιατρική Εταιρεία, μπορούν να εσωτερικευθούν από τα ίδια τα άτομα, δημιουργώντας το λεγόμενο self-stigma.

Η εσωτερίκευση των αρνητικών αντιλήψεων μπορεί να οδηγήσει σε χαμηλή αυτοεκτίμηση και αυτοπεποίθηση, αυτοεγκατάλειψη, αλλά και σε απομάκρυνση από τις ευκαιρίες αποκατάστασης που προσφέρει η σύγχρονη ψυχιατρική φροντίδα.

Από την ακρόαση στην ουσιαστική συμμετοχή

Η Εταιρεία τονίζει ότι δεν αρκεί οι άνθρωποι με βιωμένη εμπειρία να καλούνται απλώς να μοιραστούν τις προσωπικές τους ιστορίες. Πολύ συχνά, όπως αναφέρει, ενώ ζητείται από τα άτομα αυτά να μιλήσουν για τις εμπειρίες τους, τελικά αποκλείονται από τις διαδικασίες λήψης αποφάσεων.

Η ουσιαστική συμμετοχή, σύμφωνα με την ΕΨΕ, σημαίνει ότι η γνώση και η εμπειρία των ίδιων των ανθρώπων που έχουν αντιμετωπίσει ψυχική νόσο πρέπει να ενσωματώνονται στη χάραξη πολιτικών και στη δημιουργία υποστηρικτικών δομών.

Σε αυτό το πλαίσιο, η αυτοσυνηγορία (self-advocacy) και η λογοδοσία των υπηρεσιών ψυχικής υγείας (service accountability) μπορούν να αποτελέσουν βασικούς πυλώνες για την αποτελεσματική αντιμετώπιση των ψυχικών διαταραχών, με σεβασμό στα ανθρώπινα δικαιώματα και χωρίς αποκλεισμούς.

Η ομότιμη συμπαράσταση στο επίκεντρο

Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται και στην ομότιμη συμπαράσταση (peer supporting), δηλαδή στη φροντίδα και υποστήριξη που παρέχουν άνθρωποι οι οποίοι έχουν αναρρώσει από μια ψυχική διαταραχή σε άλλα άτομα που αντιμετωπίζουν την ίδια διαταραχή.

Η ΕΨΕ χαρακτηρίζει την τοποθέτηση πιστοποιημένων ομότιμων υποστηρικτών στις υπηρεσίες ψυχικής υγείας σημαντική μεταρρυθμιστική θεραπευτική καινοτομία, στο πλαίσιο της ουσιαστικής αξιοποίησης της βιωμένης εμπειρίας.

Το μήνυμα της Εταιρείας για την Παγκόσμια Ημέρα Ψυχικής Υγείας είναι, επομένως, σαφές: η εμπειρία των ανθρώπων που έχουν αντιμετωπίσει την ψυχική νόσο δεν πρέπει να περιορίζεται στην αφήγηση της προσωπικής τους ιστορίας, αλλά να αποτελεί πολύτιμη γνώση και ενεργό μέρος του σχεδιασμού και της λειτουργίας των υπηρεσιών ψυχικής υγείας.