Στις επιπτώσεις της γήρανσης του πληθυσμού, ως μίας από τις καθοριστικές προκλήσεις για τις σύγχρονες οικονομίες, με σημαντικές συνέπειες για την ανάπτυξη, την αγορά εργασίας και τη βιωσιμότητα του κοινωνικού κράτους, επικεντρώθηκε συζήτηση στο πλαίσιο του 11ου Οικονομικού Φόρουμ των Δελφών, το οποίο πραγματοποιείται στους Δελφούς από τις 22 έως τις 25 Απριλίου. Στο πάνελ, και στο οποίο συμμετείχαν εκπρόσωποι της Πολιτείας, του επιχειρηματικού κόσμου και της ακαδημαϊκής κοινότητας, αναδείχθηκε η ανάγκη για νέες πολιτικές προσαρμογής απέναντι στις δημογραφικές εξελίξεις.
Η απόκτηση παιδιών σε μεγάλη ηλικία
Στο «παράδοξο της ευημερίας» αναφέρθηκε ο Άκης Σκέρτσος, Υπουργός Επικρατείας, αρμόδιος για την παρακολούθηση του κυβερνητικού έργου. Όπως εξήγησε, τόσο στις ανεπτυγμένες όσο και στις αναπτυσσόμενες χώρες οι άνθρωποι αποκτούν παιδιά σε μεγαλύτερη ηλικία, γεγονός που συνδέεται με χαμηλότερη γονιμότητα. Παράλληλα, κάνουν λιγότερα παιδιά, καθώς προτεραιότητα δίνεται στην καριέρα και την επαγγελματική εξέλιξη πριν από τον οικογενειακό προγραμματισμό, ενώ επιθυμούν να προσφέρουν στα παιδιά τους το καλύτερο δυνατό επίπεδο ζωής. «Πρόκειται για μια διαφορετική νοοτροπία και κουλτούρα σε σχέση με εκείνη των γονέων ή των παππούδων μας, που είχαν λιγότερα μέσα», σημείωσε.
Ο κ. Σκέρτσος αναφέρθηκε στις πρωτοβουλίες που έχει λάβει η κυβέρνηση για την αντιμετώπιση του δημογραφικού, όπως η δημιουργία του Υπουργείου Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας και η δέσμευση 20 δισ. ευρώ για τα επόμενα εννέα χρόνια, ενώ τόνισε ότι η εθνική στρατηγική ξεκίνησε πριν από ενάμιση χρόνο «με στόχο τη δημιουργία ενός πλέγματος στήριξης για τις οικογένειες στην Ελλάδα». Όπως υπογράμμισε, βασικός στόχος είναι η σταθεροποίηση της πτώσης της γονιμότητας, παράλληλα με την ανάπτυξη πολιτικών που καλύπτουν ολόκληρο τον κύκλο ζωής.
Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε στην υγιή γήρανση, σημειώνοντας ότι ήδη υλοποιείται εκτεταμένο πρόγραμμα προληπτικών εξετάσεων με συμμετοχή άνω των έξι εκατομμυρίων πολιτών. Αναφερόμενος στις πολιτικές προτεραιότητες, τόνισε τη σημασία της δημοσιονομικής σύνεσης και της δημιουργίας δημοσιονομικού χώρου, επισημαίνοντας τη μείωση του δημόσιου χρέους και την πρόοδο στην καταπολέμηση της φοροδιαφυγής. Παράλληλα, έκανε λόγο για φορολογικά κίνητρα υπέρ των οικογενειών, με μειούμενους συντελεστές ανάλογα με τον αριθμό των παιδιών.
Επιπρόσθετα, αναφέρθηκε στην ανάγκη ενίσχυσης της φροντίδας σε όλο τον κύκλο ζωής, από την παιδική ηλικία έως τα γηρατειά, καθώς και στην ενεργοποίηση περισσότερων πολιτών στην αγορά εργασίας, όπως συνταξιούχων, γυναικών και νέων, ώστε να αντιμετωπιστούν οι δημογραφικές πιέσεις. Τέλος, επεσήμανε ότι η αποκέντρωση αποτελεί κρίσιμο ζητούμενο, τονίζοντας ότι τα κίνητρα από μόνα τους δεν αρκούν και ότι απαιτείται συνολική ανάπτυξη υποδομών, θέσεων εργασίας και επενδύσεων στην περιφέρεια, ώστε να δημιουργηθούν βιώσιμες συνθήκες διαβίωσης και ανάπτυξης.
Προβλέψιμο φαινόμενο
Ως κυρίαρχη τάση της εποχής χαρακτήρισε τη γήρανση του πληθυσμού ο Tomasz Koźluk, Economic Counsellor στον ΟΟΣΑ, επισημαίνοντας ότι πρόκειται για φαινόμενο σε μεγάλο βαθμό προβλέψιμο, λόγω της εξέλιξης της γονιμότητας και του προσδόκιμου ζωής. Χαρακτηριστικά ανέφερε πως η αναλογία ηλικιωμένων προς τον ενεργό πληθυσμό έχει αλλάξει δραματικά, από 1 προς 10 τη δεκαετία του 1960 σε 1 προς 3 σήμερα στις χώρες του ΟΟΣΑ, ενώ σε δύο έως τρεις δεκαετίες αναμένεται να φτάσει στο 1 προς 2, με σημαντικές επιπτώσεις για τις οικονομίες και τα δημόσια οικονομικά.
Υπογράμμισε, δε, ότι η γήρανση εξελίσσεται «σιωπηλά», γεγονός που συχνά οδηγεί σε καθυστερήσεις στις αναγκαίες μεταρρυθμίσεις, ιδίως σε ένα περιβάλλον διαδοχικών κρίσεων, αλλά και προόδου, καθώς οι άνθρωποι ζουν περισσότερο και πιο υγιείς ζωές. Στο πλαίσιο αυτό, ο κ. Koźluk εστίασε σε τρεις βασικές προκλήσεις: τη δημοσιονομική πίεση από τις αυξανόμενες δαπάνες για συντάξεις και υγεία, τις ελλείψεις εργατικού δυναμικού και τις επιπτώσεις στην παραγωγικότητα. Σημείωσε ότι η τελευταία δεν είναι δεδομένη, καθώς μπορεί να ενισχυθεί μέσω κατάλληλων πολιτικών και της τεχνολογίας. Τέλος, ειδική αναφορά έκανε στην Τεχνητή Νοημοσύνη, εξηγώντας πως μπορεί να συμβάλει στην άμβλυνση των επιπτώσεων της γήρανσης, αλλά ότι τα οφέλη της δεν είναι αυτόματα και εξαρτώνται από την υιοθέτηση, τις δεξιότητες και το θεσμικό πλαίσιο.
«Οι πιέσεις στην υγεία και τα συνταξιοδοτικά συστήματα»
«Βλέπουμε το “σοκ του νέου”. Και σήμερα βρισκόμαστε σε μια περίοδο όπου δεν υπάρχει τέλος στα σοκ που βιώνουμε», ανέφερε ο Arnstein Aassve, Καθηγητής στο Bocconi University, τονίζοντας πως το κοινωνικό κράτος, όπως διαμορφώθηκε μεταπολεμικά, βασίστηκε σε μια εντελώς διαφορετική δημογραφική πραγματικότητα. «Γι’ αυτό σήμερα αντιμετωπίζουμε πιέσεις στα συνταξιοδοτικά συστήματα και στη φροντίδα υγείας: οι πολιτικές σχεδιάστηκαν για έναν πληθυσμό που πλέον δεν υπάρχει», σημείωσε, τονίζοντας πως σήμερα απαιτείται επανασχεδιασμός με εστίαση στην έννοια της ανθεκτικότητας, όχι ως επιστροφή στο παρελθόν, αλλά ως οικοδόμηση ικανοτήτων προσαρμογής για το μέλλον.
Επιπρόσθετα, υπογράμμισε τη σημασία της ύπαρξης ξεκάθαρων στόχων για την αντιμετώπιση της μείωσης και της γήρανσης του πληθυσμού. Όπως είπε, αν στόχος είναι η διατήρηση του πληθυσμού, τότε η αύξηση ή η διατήρηση της γονιμότητας είναι κρίσιμη. Αντίθετα, αν στόχος είναι η οικονομική ευημερία ή η ανάπτυξη, τότε μέσω της εκπαίδευσης, της αύξησης της παραγωγικότητας και μεταρρυθμίσεων στο κοινωνικό κράτος μπορεί να αντισταθμιστεί η μείωση του πληθυσμού. Όπως σημείωσε, υπάρχουν σημαντικά ζητήματα που συνδέονται με τη γήρανση και πρέπει να αντιμετωπιστούν, όπως το συνταξιοδοτικό σύστημα και η μακροχρόνια φροντίδα υγείας.
Ειδική αναφορά έκανε και στη νεότερη γενιά, η οποία, όπως είπε, έχει περίπου το μισό μέγεθος της Γενιάς Χ. Αυτό, τόνισε, έχει σημαντικές συνέπειες για τη χάραξη πολιτικής, ιδίως αν ληφθεί υπόψη η δημοκρατική εκπροσώπηση: οι μεγαλύτερες ηλικίες είναι περισσότερες και συμμετέχουν σε μεγαλύτερο βαθμό στις εκλογές.
Η πρωτοβουλία για το δημογραφικό
«Ξεκινήσαμε μία μακροπρόθεσμη πρωτοβουλία για το δημογραφικό, η οποία δεν φιλοδοξεί να λύσει το πρόβλημα, αλλά να συμβάλει στην αντιμετώπισή του και να αποτελέσει παράδειγμα και για άλλες μεγάλες επιχειρήσεις», ανέφερε ο Μιχάλης Βλασταράκης, Group Chief Marketing Officer (Group CMO) της Eurobank, τονίζοντας πως αφορμή για την ανάπτυξη του σχετικού προγράμματος αποτέλεσε η συμπλήρωση των 200 ετών από την Ελληνική Επανάσταση.
Όπως είπε, η δράση αυτή αναπτύσσεται σε πέντε πυλώνες. Ο πρώτος αφορά την ενίσχυση του δημόσιου διαλόγου γύρω από το θέμα. Στο πλαίσιο αυτό, η Eurobank χρηματοδότησε μελέτη του ΙΟΒΕ, στην οποία αναλύθηκαν όλα τα βασικά ζητήματα και προτάθηκαν πολιτικές προς το κράτος, καθώς και πανελλαδικές έρευνες, μέσα από τις οποίες αναδείχθηκε ότι το δημογραφικό δεν είναι μόνο οικονομικό ζήτημα, αλλά και θέμα φιλοσοφίας ζωής, καθώς οι νέοι σήμερα θέτουν τη δημιουργία οικογένειας στην έκτη ή έβδομη προτεραιότητά τους.
Εταιρική κοινωνική ευθύνη
Στη συνέχεια, όπως ανέφερε, η τράπεζα προχώρησε σε δράσεις εταιρικής κοινωνικής ευθύνης με έμφαση στα ανατολικά σύνορα της Ελλάδας, από τον Έβρο έως το Καστελλόριζο, όπου εντοπίζεται έντονο δημογραφικό πρόβλημα. Στις περιοχές αυτές, τόνισε, η Eurobank προχώρησε σε δωρεάν προγράμματα εξωσωματικής γονιμοποίησης για ζευγάρια σε απομακρυσμένες περιοχές, καθώς και σε οικονομική και ψυχολογική στήριξη, σε συνεργασία με ΜΚΟ, γιατρούς και ειδικούς.
Επιπρόσθετα, μέσω της τηλεργασίας, η τράπεζα δημιούργησε θέσεις εργασίας σε μικρά νησιά και απομονωμένα χωριά, ενώ υποστηρίζει και τη μικρή επιχειρηματικότητα στις περιοχές αυτές. Παράλληλα, παρέχει τραπεζικά προϊόντα με έντονο κοινωνικό χαρακτήρα, ενώ προσφέρει και κίνητρα στους εργαζομένους της για τη δημιουργία οικογένειας ή την απόκτηση δεύτερου και τρίτου παιδιού.
Τη συζήτηση συντόνισε ο Άρης Αλεξόπουλος, Επικεφαλής του Διεθνούς Κέντρου του ΟΟΣΑ στην Κρήτη.
