Οι ολοένα συχνότερες και εντονότερες δασικές πυρκαγιές δεν αποτελούν πλέον μόνο περιβαλλοντική καταστροφή. Σύμφωνα με τη νέα έκθεση Lancet Countdown Europe 2026, συνιστούν μια ολοένα μεγαλύτερη απειλή για τη δημόσια υγεία, καθώς η κλιματική αλλαγή αυξάνει τόσο τον κίνδυνο εκδήλωσης πυρκαγιών όσο και την έκθεση εκατομμυρίων ανθρώπων στον τοξικό καπνό τους.
Η έκθεση προειδοποιεί ότι οι επιπτώσεις της κλιματικής κρίσης στην υγεία επιδεινώνονται ταχύτερα από την πολιτική και κοινωνική ανταπόκριση, ενώ οι πιο ευάλωτοι πληθυσμοί είναι εκείνοι που υφίστανται το μεγαλύτερο βάρος.
Το μήνυμα αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα για τις χώρες της Μεσογείου, όπως η Ελλάδα, όπου τα ακραία κύματα ζέστης, η παρατεταμένη ξηρασία και οι μεγάλες δασικές πυρκαγιές αποτελούν πλέον επαναλαμβανόμενο φαινόμενο.
Η κλιματική αλλαγή τροφοδοτεί τις πυρκαγιές
Σύμφωνα με την έκθεση, η άνοδος της θερμοκρασίας, οι ξηρότερες συνθήκες και τα ολοένα συχνότερα ακραία καιρικά φαινόμενα αυξάνουν τόσο τη συχνότητα όσο και την ένταση των δασικών πυρκαγιών.
Οι ερευνητές αξιολόγησαν τον κίνδυνο πυρκαγιάς μέσω του Fire Weather Index, ενός διεθνώς χρησιμοποιούμενου δείκτη που αποτυπώνει τις μετεωρολογικές συνθήκες που ευνοούν την εκδήλωση και την εξάπλωση πυρκαγιών.
Η αύξηση του κινδύνου μεταφράζεται σε μεγαλύτερη έκθεση των πολιτών στα αιωρούμενα μικροσωματίδια (PM2.5) που παράγονται από τον καπνό των πυρκαγιών, τα οποία διεισδύουν βαθιά στους πνεύμονες και μπορούν να περάσουν ακόμη και στην κυκλοφορία του αίματος.
Ο καπνός των πυρκαγιών είναι πιο τοξικός
Η έκθεση επισημαίνει ότι τα μικροσωματίδια που προέρχονται από δασικές πυρκαγιές συνδέονται με αυξημένη νοσηρότητα και θνησιμότητα και φαίνεται να έχουν ισχυρότερη επίδραση στην αναπνευστική υγεία σε σχέση με τα PM2.5 που προέρχονται από άλλες πηγές ατμοσφαιρικής ρύπανσης.
Για την περίοδο 2003-2024, οι ερευνητές εκτιμούν ότι η μέση ετήσια θνησιμότητα που αποδίδεται στην έκθεση σε PM2.5 από δασικές πυρκαγιές ανέρχεται σε 1,79 θανάτους ανά 100.000 κατοίκους στην Ευρώπη.
Παράλληλα, οι περιοχές με μεγαλύτερη κοινωνικοοικονομική στέρηση καταγράφουν υψηλότερο κίνδυνο πυρκαγιάς, μεγαλύτερη έκθεση στον καπνό και περισσότερους θανάτους που σχετίζονται με αυτόν, αναδεικνύοντας και τη διάσταση των ανισοτήτων στην υγεία.
Οι συνέπειες δεν περιορίζονται στους πνεύμονες
Οι επιπτώσεις των πυρκαγιών δεν εξαντλούνται στην οξεία έκθεση στον καπνό.
Στο ευρύτερο πλαίσιο της κλιματικής αλλαγής, η έκθεση Lancet Countdown Europe καταγράφει μια αλληλουχία επιπτώσεων στην ανθρώπινη υγεία:
- περισσότερους θανάτους από ακραία ζέστη,
- αύξηση των αναπνευστικών και καρδιαγγειακών νοσημάτων λόγω της επιδείνωσης της ποιότητας του αέρα,
- ενίσχυση της επισιτιστικής ανασφάλειας εξαιτίας της ξηρασίας και των υψηλών θερμοκρασιών,
- εξάπλωση νοσημάτων που μεταδίδονται από κουνούπια, όπως ο δάγκειος πυρετός και ο ιός του Δυτικού Νείλου.
Η έκθεση υπολογίζει ότι περισσότεροι από ένα εκατομμύριο επιπλέον άνθρωποι στην Ευρώπη βρέθηκαν αντιμέτωποι με μέτρια ή σοβαρή επισιτιστική ανασφάλεια το 2023, σε σύγκριση με τον μέσο όρο της περιόδου 1981-2010.
Παράλληλα, ο κίνδυνος εμφάνισης επιδημιών δάγκειου πυρετού στην Ευρώπη έχει αυξηθεί σχεδόν κατά 300% σε σχέση με την περίοδο 1980-2010.
One Health: Η υγεία ανθρώπων, ζώων και οικοσυστημάτων είναι αλληλένδετη
Τα ευρήματα της έκθεσης ενισχύουν την ανάγκη υιοθέτησης της προσέγγισης One Health, σύμφωνα με την οποία η υγεία των ανθρώπων είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με την υγεία των ζώων και των οικοσυστημάτων.
Οι δασικές πυρκαγιές αποτελούν χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτής της αλληλεξάρτησης.
Η καταστροφή των οικοσυστημάτων οδηγεί σε απώλεια βιοποικιλότητας, μεταβάλλει τo το φυσικό περιβάλλον των άγριων ζώων, επηρεάζει την ποιότητα του νερού και του εδάφους και αυξάνει την έκθεση των ανθρώπων σε ατμοσφαιρικούς ρύπους και ακραία καιρικά φαινόμενα.
Παράλληλα, η επιβάρυνση των συστημάτων υγείας γίνεται ολοένα μεγαλύτερη, καθώς αυξάνονται οι ανάγκες για αντιμετώπιση αναπνευστικών νοσημάτων, καρδιαγγειακών επεισοδίων, θερμικής καταπόνησης και ψυχικών επιπτώσεων που σχετίζονται με τις φυσικές καταστροφές.
Η πολιτική ανταπόκριση δεν ακολουθεί την επιστήμη
Παρά τη συσσώρευση επιστημονικών δεδομένων, οι συντάκτες της έκθεσης εκτιμούν ότι η πολιτική και κοινωνική ανταπόκριση παραμένει ανεπαρκής.
Το 2024, από τις 4.477 ομιλίες που πραγματοποιήθηκαν στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, μόλις 21 αναφέρθηκαν στη σχέση ανάμεσα στην κλιματική αλλαγή και την υγεία.
«Σε ολόκληρη την Ευρώπη, οι επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής στην υγεία εντείνονται ταχύτερα από όσο προλαβαίνει να ανταποκριθεί η κοινωνία», δήλωσε ο Joacim Rocklöv, συνδιευθυντής του Lancet Countdown Europe και καθηγητής στο Πανεπιστήμιο της Χαϊδελβέργης.
«Η αυξανόμενη ζέστη, η επιδείνωση της ατμοσφαιρικής ρύπανσης μέσα στα νοικοκυριά, η έκθεση σε λοιμώδη νοσήματα και οι αυξανόμενες απειλές για την επισιτιστική ασφάλεια θέτουν σήμερα σε κίνδυνο εκατομμύρια ανθρώπους – όχι σε ένα μακρινό μέλλον. Οι επιλογές που θα κάνουμε τώρα θα καθορίσουν αν αυτές οι επιπτώσεις θα επιδεινωθούν γρήγορα ή αν θα αρχίσουμε να κινούμαστε προς μια ασφαλέστερη, δικαιότερη και πιο ανθεκτική Ευρώπη».
Στο ίδιο μήκος κύματος, η Cathryn Tonne, συνδιευθύντρια του Lancet Countdown Europe και καθηγήτρια στο Barcelona Institute for Global Health (ISGlobal), υπογράμμισε ότι οι λύσεις υπάρχουν.
«Η ανακατεύθυνση των επενδύσεων από τα ορυκτά καύσιμα προς την καθαρή ενέργεια, η βελτίωση της ποιότητας του αέρα, η προστασία των ευάλωτων ομάδων και η προετοιμασία των συστημάτων υγείας απέναντι στις ολοένα συχνότερες κλιματικές κρίσεις θα αποφέρουν άμεσα αλλά και μακροπρόθεσμα οφέλη για την υγεία», δήλωσε.
Και κατέληξε: «Το παράθυρο για δράση στενεύει, όμως η Ευρώπη εξακολουθεί να έχει την ευκαιρία να ενισχύσει τον ηγετικό της ρόλο στην απανθρακοποίηση και να προωθήσει μια γρήγορη, συντονισμένη και ανθρωποκεντρική πολιτική για το κλίμα που θα προστατεύει ζωές, θα μειώνει τις ανισότητες και θα οικοδομεί ένα ανθεκτικό μέλλον χαμηλών εκπομπών άνθρακα».
Πηγές: The Lancet, Euronews
