Η θεωρία αυτή εξηγεί γιατί πολλοί άνθρωποι δεν επιθυμούν να κάνουν εμβόλιο σήμερα παρόλο που τα περισσότερα δεδομένα δείχνουν ότι αυτό μπορεί να τους βοηθήσει να αντιμετωπίσουν καλύτερα τον κορονοϊό και ότι έχουν ακόμα περισσότερες πιθανότητες να μην πεθάνουν σε περίπτωση νόσησης.
Για την ιστορία η «γνωστική ασυμφωνία» παρατηρήθηκε το 1959 από τον Dr. Festinger, κοινωνικό ψυχολόγο και καθηγητή του Πανεπιστήμιου Stanford. Ακολούθησαν πληθώρα από επιστημονικές μελέτες που διερεύνησαν το συγκεκριμένο φαινόμενο και τον σημαντικό ρόλο που παίζει στην αξιολόγηση συνθηκών και στη λήψη αποφάσεων.
Το πιο παράδοξο από όλα, το οποίο και περιγράφει η θεωρία αυτή είναι ότι μπορεί οι πεποιθήσεις μας να μην ταυτίζονται με τις πράξεις μας. Για παράδειγμα μπορεί κάποιος να ξέρει και να ισχυρίζεται και ο ίδιος ότι το κάπνισμα κάνει κακό στην υγεία του και να λέει στους φίλους τους ότι πρέπει να το κόψουν, ο ίδιος ωστόσο μπορεί να λέει ψέματα στον εαυτό του και να συνεχίζει να καπνίζει. Η λογική του δεν ακολουθεί το συναίσθημά του. « Είμαι κουρασμένος, δεν θέλω να παχύνω» μπορεί να λέει στον εαυτό του και να βαυκαλίζεται.
Έτσι, την ίδια ώρα που κάποιος μπορεί να ισχυρίζεται ότι δεν είναι κατά του εμβολιασμού - γενικά - εκείνη τη στιγμή μπορεί να ισχυρίζεται: «Εγώ θα το κάνω, αφού το κάνουν όλοι και περάσει ο καιρός...»
Απίστευτες ιστορίες «κυλάνε» κάθε μέρα στο διαδίκτυο. Εκεί που άλλοι θέλουν να κάνουν εμβόλιο όσο πιο γρήγορα γίνεται υπάρχουν εκείνοιπου απλά θέλουν το αποφύγουν πάση θυσία. Κι όμως υπάρχουν κάποιο που στο εξωτερικό προσπάθησαν να παραστήσουν κάποιους... άλλους ώστε να μπουν στη σειρά προτεραιότητας εμβολιασμού. Φρεντίτιδα. Άλλοι ντύθηκαν παππούδες, άλλοι προσπάθησαν να παραστήσουν τους γιατρούς και την ίδια ώρα υπάρχουν άλλοι οι οποίοι όσο περισσότερο προσπαθεί κάποιος να τους πείσει ότι θα κάνουν καλό στον εαυτό τους και στο γενικό σύνολο εκείνοι πεισμώνουν ακόμα περισσότερο.
Κάποιος που μπορεί να μην ακολουθεί το γενικό σύνολο μπορεί ταυτόχρονα πάντως να νιώθει ένοχος που «σπάει» τους κανόνες και την ίδια ώρα να προσπαθεί να δικαιολογήσει την συμπεριφορά του μέσα από μια πληθώρα αμυντικών μηχανισμών όπως είναι η χρήση της γνωστικής ασυμφωνίας. Η γνωστική ασυμφωνία συνήθως συμβαίνει όταν οι σκέψεις κάποιου και οι συμπεριφορές του είναι σε σύγκρουση με αποτέλεσμα να αλλάζει κανείς είτε τις σκέψεις του είτε τις συμπεριφορές του στην προσπάθειά του να λύσει την ασυμφωνία που προκαλεί η ψυχολογική δυσφορία. Αν η σκέψη όμως είναι λάθος είναι πολύ δύσκολο να αλλάξει κανείς συμπεριφορά και εκεί μπαίνει το συναίσθημα και κάνει ακόμα πιο δύσκολα τα πράγματα...
Μπορεί για παράδειγμα κάποιος να σκέφτεται ότι είναι καλός, γενναιόδωρος, ηθικός και ότι υπολογίζει το συλλογικό καλό και ταυτόχρονα να μην θέλει να κάνει το εμβόλιο κατά της Covid -19.
Μπορεί μάλιστα να αισθάνεται πίεση σκεπτόμενος πως φαίνεται στους άλλους σε σύγκριση με το πως βλέπει οι ίδιος τον εαυτό του. Μπορεί να λέει στον εαυτό του ότι - δεν είμαι και υγειονομικός, δεν ανήκω σε ευπαθή ομάδα και να δικαιολογεί την στάση του αυτή με αυτό τον τρόπο. Επίσης, την ίδια ώρα μπορεί να ισχυρίζεται ότι δεν το κάνουν γιατί δεν είναι δίκαιο, ότι είναι παράλογο και γιατί είναι χρωματισμένο «πολιτικά».
Το συλλογικό καλό δεν λειτουργεί για όλους με τον ίδιο τρόπο και στο τέλος της ημέρας πέφτει στο κενό για αρκετούς ανθρώπους. Ο εγωισμός είναι αυτός που τελικά «προηγείται» και είναι δύσκολο να πρέπει να ζεις με τις αποφάσεις κάποιου άλλου πέρα από τις δικές σου ειδικά όταν ισχυρίζεσαι ότι είσαι ηθικός, γενναιόδωρος και...σκεπτόμενο άτομο. Γενικά θέλει κόπο να ζούμε καλά με τον εαυτό μας και πρέπει να κάνουμε και την δική μας ψυχολογική και συμπεριφοριστική «γυμναστική μυαλού» προκειμένου οι αποφάσεις μας να συνάδουν με την συμπεριφορά μας.
Επίσης, οι άνθρωποι που φοβούνται πρέπει να περιμένουμε ότι θα αντιδρούν εγωιστικά. Πολλοί θα προσπαθήσουν να μην κάνουν εμβόλιο και θα προσπαθήσουν με κάθε τρόπο.
Σε κάθε περίπτωση, η λογική του μαστίγιου και καρότου δεν είναι αποτελεσματική για όλους τους ανθρώπους, για μερικούς μάλιστα μπορεί να λειτουργήσει και αντίστροφα.
Με πληροφορίες από https://www.minnpost.com, https://www.scu.edu/e
