Το γλαύκωμα είναι πολύ συχνό, αλλά τουλάχιστον οι μισοί από τους πάσχοντες δεν γνωρίζουν ότι πάσχουν από αυτό. Υπολογίζεται ότι το 2020 υπήρχαν 43 εκατομμύρια άνθρωποι σε όλον τον κόσμο με αδιάγνωστο γλαύκωμα και ότι θα φτάσουν τα 67 εκατομμύρια μέχρι το 2040. Επιπλέον, 7,7 εκατομμύρια άνθρωποι παγκοσμίως έχουν μειωμένη όραση ή τύφλωση εξαιτίας της νόσου.
Στη χώρα μας οι πάσχοντες υπολογίζονται σε περίπου 250.000, με τους μισούς να είναι αδιάγνωστοι. Ωστόσο αν το γλαύκωμα γίνει αντιληπτό νωρίς, μπορεί να ληφθούν μέτρα για την προστασία της όρασης.
«Το γλαύκωμα είναι μια ομάδα οφθαλμικών παθήσεων με κοινό χαρακτηριστικό την προοδευτική βλάβη του οπτικού νεύρου. Το επακόλουθο είναι η βαθμιαία απώλεια της όρασης, η οποία μπορεί να είναι σημαντική έως ότου την αντιληφθούν οι ασθενείς», εξηγεί ο δρ Αναστάσιος-Ι. Κανελλόπουλος, MD, Χειρουργός-Οφθαλμίατρος, ιδρυτής και επιστημονικός διευθυντής του Ινστιτούτου Οφθαλμολογίας LaserVision, Καθηγητής Οφθαλμολογίας του Πανεπιστημίου της Νέας Υόρκης.
Η μείωση συνήθως αρχίζει από την περιφερειακή όραση, δηλαδή ό,τι μπορούμε να δούμε με το πλάι του ματιού κοιτάζοντας ευθεία μπροστά μας. Χωρίς θεραπεία, θα επηρεαστεί και η κεντρική όραση την οποία χρειαζόμαστε για να βλέπουμε ό,τι βρίσκεται μπροστά μας, να διαβάζουμε, να οδηγούμε κ.λπ.
Η απώλεια της όρασης εξαιτίας του γλαυκώματος είναι μη αναστρέψιμη. Ωστόσο υπάρχουν τρόποι για να προστατευθούν οι πάσχοντες από την τύφλωση. Ο πρώτος είναι φυσικά οι τακτικές προληπτικές εξετάσεις μετά τα 40 έτη, ώστε να γίνει εγκαίρως η διάγνωση. Υπάρχουν, όμως, και πολλοί άλλοι που μπορούν να προστατεύσουν τα μάτια και την όραση. Ο δρ Κανελλόπουλος εξηγεί ποιοι είναι οι σημαντικότεροι:
- Να παίρνετε σωστά τα φάρμακά σας: Για να διαχειριστείτε το γλαύκωμα μπορεί να χρειάζεστε διάφορες οφθαλμικές σταγόνες (κολλύρια) στη διάρκεια της ημέρας. Πρέπει να τηρείτε σχολαστικά το πρόγραμμα χρήσης και τις δόσεις που έχει συστήσει ο γιατρός, αν θέλετε να διαφυλάξετε την όρασή σας από περαιτέρω βλάβες, τονίζει ο καθηγητής.
- Προσέξτε τη διατροφή σας: Ορισμένα τρόφιμα περιέχουν βιταμίνες και ιχνοστοιχεία που ωφελούν τα μάτια. Μελέτες έχουν δείξει ότι σκουροπράσινα φυλλώδη λαχανικά και πολύχρωμα φρούτα είναι καθημερινά απαραίτητα στους ασθενείς, διότι περιέχουν μεταξύ άλλων βιταμίνες Α, C και τα αντιοξειδωτικά λουτεΐνη και ζεαξανθίνη που προστατεύουν το οπτικό νεύρο από τις βλάβες. Η συχνή κατανάλωση βραστών ή ψητών ψαριών επίσης μπορεί να βοηθήσει, επειδή σχετίζεται με μείωση της ενδοφθάλμιας πίεσης.
-
Ενημερώστε τον οφθαλμίατρο, εάν χρειασθείτε κορτικοστεροειδή (κορτιζόνη): Τα φάρμακα αυτά χορηγούνται για την αντιμετώπιση πολλών αυτοάνοσων και φλεγμονωδών νοσημάτων. Παρότι παρέχουν πολλά οφέλη, η χρήση τους έστω και για ένα μήνα μπορεί να αυξήσει σημαντικά την πίεση μέσα στο μάτι (ενδοφθάλμια πίεση) που είναι η πιο συνηθισμένη αιτία για το γλαύκωμα.
Ο κίνδυνος υπάρχει με όλες τις μορφές κορτικοστεροειδών, όπως τα κορτιζονούχα ρινικά σπρέι και τα εισπνεόμενα για τις παθήσεις των πνευμόνων, τα χάπια που λαμβάνονται από το στόμα, οι εγχύσεις για τις αρθρώσεις, οι κορτιζονούχες κρέμες που αλείφονται στο δέρμα και τα κολλύρια που χορηγούνται για άλλες παθήσεις. Αν παίρνετε τέτοιου είδους φάρμακα, πρέπει οπωσδήποτε να ενημερώσετε τον οφθαλμίατρό σας. - Να γυμνάζεστε με προσοχή: Η έντονη αεροβική άσκηση που αυξάνει τον καρδιακό ρυθμό, αυξάνει και την ενδοφθάλμια πίεση. Ωστόσο το περπάτημα με γρήγορο βήμα και γενικότερα οι ασκήσεις με μέτρια ένταση μπορεί να μειώσουν την ενδοφθάλμια πίεση και να βελτιώσουν την υγεία. Καλό είναι να συμβουλευθείτε τον γιατρό σας για τις ασκήσεις που μπορείτε να κάνετε, χωρίς να επιβαρύνετε το γλαύκωμά σας.
- Προστατεύστε τα μάτια σας από τραυματισμούς: Ένας τραυματισμός στο μάτι μπορεί να προκαλέσει το λεγόμενο δευτεροπαθές γλαύκωμα ανοιχτής γωνίας (ή μετατραυματικό γλαύκωμα). Να φοράτε πάντοτε προστατευτικά γυαλιά όταν παίζετε σπορ (ειδικά τένις ή πυγμαχία, όπου συμβαίνουν πιο συχνά κακώσεις σχετιζόμενες με γλαύκωμα) και όταν κάνετε δουλειές στον κήπο. Μην κυκλοφορείτε επίσης ποτέ στο ημίφως, διότι αυξάνεται ο κίνδυνος πτώσης και τραυματισμού.
- Μη σκύβετε: Μην έχετε το κεφάλι σας χαμηλότερα από το επίπεδο της καρδιάς για πολλή ώρα, γιατί μπορεί να αυξηθεί σημαντικά η ενδοφθάλμια πίεση. Αυτό ισχύει είτε έχετε γλαύκωμα, είτε διατρέχετε αυξημένο κίνδυνο να το εκδηλώσετε (επειδή π.χ. έχετε οικογενειακό ιστορικό ή παίρνετε κορτιζόνη). Οι πάσχοντες από σοβαρό γλαύκωμα ίσως πρέπει να αποφεύγουν και ορισμένες ασκήσεις γιόγκα, καθώς και να σηκώνουν μεγάλο βάρος. Συμβουλευθείτε τον γιατρό σας γι' αυτό.
- Να κοιμάστε στη σωστή θέση: Αν έχετε γλαύκωμα, δεν πρέπει να κοιμάστε με το μάτι να πιέζετε στο μαξιλάρι ή στο χέρι σας. Επιπρόσθετα, αν εκδηλώνετε άπνοιες την ώρα που κοιμάστε (δηλαδή διακόπτεται προσωρινά η αναπνοή σας και ύστερα ξαναρχίζει) μπορεί να παρουσιάσετε επιδείνωση του γλαυκώματος. Αν έχετε υπνική άπνοια, συμβουλευθείτε έναν ειδικό στον ύπνο. Υπάρχουν τρόποι για να αντιμετωπιστεί και έτσι θα διαφυλαχθεί (και) η όρασή σας.
- Μιλήστε με τον οφθαλμίατρό σας για τα χάπια της πίεσης: Αν παίρνετε φάρμακα για την υπέρταση και η πίεσή σας πέφτει πολύ στη διάρκεια του ύπνου, μπορεί να επιδεινωθούν οι βλάβες από το γλαύκωμα. Αυτό είναι πιθανότερο να συμβεί εάν παίρνετε τα χάπια της πίεσης τη νύχτα ή έχετε συμπτώματα υπότασης (π.χ. ζαλίζεστε). Σε τέτοια περίπτωση μιλήστε στον οφθαλμίατρό σας. Ενδέχεται να χρειασθεί να συνεννοηθεί με τον καρδιολόγο σας. Ωστόσο μην αλλάξετε την αγωγή σας χωρίς να το ξέρουν οι γιατροί σας.
«Το γλαύκωμα είναι μία πάθηση που μπορεί να αντιμετωπιστεί με τα κατάλληλα μέτρα. Τους ασθενείς μπορούν να βοηθήσουν και άλλα πράγματα, όπως η αποφυγή της έκθεσης των ματιών στον ήλιο και του καπνίσματος και η διατήρηση υγιούς σωματικού βάρους. Οι περισσότεροι ασθενείς δεν θα φθάσουν στην τύφλωση εξαιτίας του, εάν ακολουθούν τις συστάσεις των ιατρών και κάνουν συστηματικά τον απαιτούμενο επανέλεγχο. Απαιτείται όμως πειθαρχία και συμμόρφωση που αφορά πολλές πτυχές του τρόπου ζωής», καταλήγει ο δρ Κανελλόπουλος.
