Οι πολίτες κάθε ηλικίας χρησιμοποιούμε καθημερινά υπηρεσίες υγείας και ακόμη περισσότερο οι ασθενείς με χρόνιες παθήσεις. Πόσοι, όμως, γνωρίζουμε τα δικαιώματά μας;

Η Ευρωπαϊκή Χάρτα Δικαιωμάτων των Ασθενών, που συνέταξε το Δίκτυο Ενεργών Πολιτών μαζί µε άλλες 12 Ευρωπαϊκές οργανώσεις το 2002, διακηρύσσει δέκα τέσσερα (14) θεμελιώδη δικαιώματα των ασθενών, που στόχο έχουν να εγγυηθούν ένα «υψηλό επίπεδο προστασίας της ανθρώπινης υγείας» για όλους τους Πολίτες, σύμφωνα με το άρθρο 35 του Χάρτη Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης και να διασφαλίσουν την υψηλή ποιότητα των υπηρεσιών που παρέχονται από τους εθνικούς φορείς υγείας στην Ευρώπη.

Η Ευρωπαϊκή Χάρτα Δικαιωμάτων των Ασθενών διακηρύσσει 14 Δικαιώματα:

1. Το Δικαίωμα της Πρόληψης
2. Το Δικαίωμα της Πρόσβασης
3. Το Δικαίωμα της πληροφόρησης
4. Το Δικαίωμα της συγκατάθεσης
5. Το Δικαίωμα της ελεύθερης επιλογής
6. Το Δικαίωμα της εχεμύθειας και της εμπιστευτικότητας
7. Το Δικαίωμα του σεβασμού του χρόνου του ασθενή
8. Το Δικαίωμα της τήρησης προδιαγραφών ποιότητας
9. Το Δικαίωμα της ασφάλειας
10. Το Δικαίωμα της καινοτομίας
11. Το Δικαίωμα της αποφυγής του περιττού πόνου και της ταλαιπωρίας
12. Το Δικαίωμα της εξατομικευμένης θεραπείας
13. Το Δικαίωμα της έκφρασης παραπόνων
14. Το Δικαίωμα της αποζημίωσης

Ωστόσο, τα περισσότερα από αυτά δεν εφαρμόζονται, δε τα γνωρίζουμε και δεν ξέρουμε που να απευθυνθούμε.

Τα δικαιώματα των Ασθενών στην Ελλάδα

Η Χάρτα των Δικαιωμάτων των Ασθενών δεν έχει άμεση και ευθεία εφαρμογή στις εσωτερικές έννομες τάξεις των Κρατών – Μελών της Ε.Ε. Ωστόσο, το νομικό πλαίσιο στη χώρα μας διασφαλίζει μια σειρά δικαιωμάτων που αφορούν τους ασθενείς:

Σύμφωνα με το Άρθρο 5 παρ. 5 του Συντάγματος «Καθένας έχει δικαίωμα στην προστασία της υγείας και της γενετικής του ταυτότητας», ενώ το Άρθρο 21 παρ. 3 αναφέρει ότι το Kράτος μεριμνά για την υγεία των πολιτών.

• Το άρθρο 47 του Ν.2071/1992 περιγράφει τα δικαιώματα του Νοσοκομειακού Ασθενούς: Το δικαίωµα για προσέγγιση στις υπηρεσίες του νοσοκοµείου, το δικαίωµα παροχής φροντίδας µε τον οφειλόµενο σεβασµό στην ανθρώπινη αξιοπρέπεια, το δικαίωµα συγκατάθεσης ή άρνησης κάθε διαγνωστικής ή θεραπευτικής πράξης που πρόκειται να διενεργηθεί σ’ αυτόν, το δικαίωµα να ζητήσει να πληροφορηθεί ό,τι αφορά την κατάσταση της υγείας του, καθώς και των κινδύνων που συνεπάγονται διαγνωστικές και θεραπευτικές πράξεις, το δικαίωµα προστασίας της ιδιωτικής του ζωής, το δικαίωµα σεβασµού και αναγνωρίσεως των θρησκευτικών και ιδεολογικών του πεποιθήσεων, το δικαίωµα παρουσίασης ή κατάθεσης αρµοδίως διαµαρτυριών και ενστάσεων και πληροφόρησης των επ’ αυτών ενεργειών και αποτελεσµάτων.
• Ο Ν.4213/2013 με τον οποίο ενσωματώθηκε η Οδηγία 2011/24/ΕΕ στο εθνικό δίκαιο, προσδιορίζει ποια είναι τα δικαιώματα των ασθενών στο πλαίσιο της διασυνοριακής υγειονομικής περίθαλψης.
• Ο Ν.3418/2005 (Κώδικας Ιατρικής Δεοντολογίας),στο ΚΕΦ. Γ, Σχέσεις Ιατρού και Ασθενή, άρθρα 8-15 περιλαμβάνει διατάξεις που αφορούν το δικαίωμα σεβασμού προς τον ασθενή, της προτεραιότητας στην προστασία της υγείας του ασθενούς, το καθήκον αλήθειας και ενημέρωσης εκ μέρους του γιατρού, της προηγούμενης συναίνεσης, της εχεμύθειας και το δικαίωμα πρόσβασης του ασθενούς στον ιατρικό του φάκελο.
• Ο Ν.2619/1998 (Α΄132), που κύρωσε τη «Σύμβαση για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα και τη Βιοϊατρική», περιλαμβάνει επίσης άρθρα για την ισότητα των ευκαιριών στην περίθαλψη, την ελεύθερη συναίνεση των ασθενών και το δικαίωμα στην ενημέρωση.
• Ο Ν.4368/2016, με τον οποίο δημιουργήθηκαν τα Γραφεία Προστασίας Δικαιωμάτων Ληπτών Υπηρεσιών Υγείας στα Νοσοκομεία της χώρας αναφέρει ενδεικτικά το δικαίωμα πρόσβασης στις υπηρεσίες υγείας χωρίς διακρίσεις, το δικαίωμα σε αξιοπρεπείς συνθήκες φροντίδας υγείας και περίθαλψης, το δικαίωμα στη συνέχεια της φροντίδας υγείας, το δικαίωμα σε ποιοτικές υπηρεσίες υγείας, το δικαίωμα στην πληροφόρηση για την παροχή κατάλληλης και τεκμηριωμένης υπηρεσίας υγείας, το δικαίωμα στον αυτοκαθορισµό, το δικαίωμα στη συναίνεση και ενημέρωση, το δικαίωμα πρόσβασης στον ιατρικό φάκελο, το δικαίωμα στο απόρρητο, στην ιδιωτικότητα και στην προστασία των προσωπικών δεδομένων, το δικαίωμα προστασίας της γενετικής ταυτότητας και, το δικαίωμα αναφοράς και λήψης γραπτής απάντησης.

«Ωστόσο, θα πρέπει να σημειωθεί πως ορισμένα από τα 14 δικαιώματα, όπως αναλύονται στην Ευρωπαϊκή Χάρτα, δεν έχουν κατοχυρωθεί ρητά στην ελληνική έννομη τάξη και τόσο τα παραπάνω νομοθετήματα, όσο και οι γενικές διατάξεις πολλές φορές δεν επαρκούν για την προστασία τους, ενώ συχνά δεν συνοδεύονται από κατάλληλους και επαρκείς μηχανισμούς για την προστασία και την εφαρμογή τους» σχολιάζει η Ένωση Ασθενών Ελλάδας.

Τι κατοχυρώνει το κάθε δικαίωμα του Ασθενή

Αναλυτικότερα:

Το Δικαίωμα της Πρόληψης

Κάθε άνθρωπος έχει το δικαίωμα να απολαμβάνει την παροχή των κατάλληλων υπηρεσιών προκειμένου να εμποδιστεί η εμφάνιση ασθένειας.

Το Δικαίωμα της Πρόσβασης

Κάθε άνθρωπος έχει δικαίωμα πρόσβασης στις απαιτούμενες υπηρεσίες υγείας που αντιστοιχούν στις ανάγκες του. Οι υπηρεσίες υγείας πρέπει να εξασφαλίζουν πρόσβαση σε όλους χωρίς διακρίσεις ως προς την οικονομική κατάσταση, τον τόπο κατοικίας, το είδος της ασθένειας ή το χρόνο πρόσβασης στις υπηρεσίες

Το Δικαίωμα της πληροφόρησης

Όλοι οι άνθρωποι έχουν το δικαίωμα της πρόσβασης σε κάθε είδος πληροφορία που αφορά την κατάσταση της υγείας τους, τις υπηρεσίες υγείας και τον τρόπο να τις χρησιμοποιήσουν καθώς επίσης και σε κάθε τι που είναι διαθέσιμο κατόπιν έρευνας και τεχνολογικής καινοτομίας.

Το Δικαίωμα της συγκατάθεσης

Όλοι οι άνθρωποι έχουν το δικαίωμα πρόσβασης σε κάθε είδος πληροφορία ώστε να μπορούν να συμμετέχουν ενεργά στη λήψη αποφάσεων που αφορούν στην υγεία τους Η πληροφόρηση πρέπει να αποτελεί προαπαιτούμενο για κάθε θεραπεία και διαδικασία συμπεριλαμβανομένης της συμμετοχής σε επιστημονικά ερευνητικά προγράμματα.

Το Δικαίωμα της ελεύθερης επιλογής

Κάθε άνθρωπος έχει το δικαίωμα να επιλέγει ελεύθερα ανάμεσα σε διαφορετικές θεραπείες και διαφορετικούς ειδικούς και υπηρεσίες υγείας κατόπιν επαρκούς πληροφόρησης.

Το Δικαίωμα της εχεμύθειας και της εμποστευτικότητας

Όλοι οι άνθρωποι έχουν το δικαίωμα να παραμένουν εμπιστευτικά τα προσωπικά τους δεδομένα συμπεριλαμβανομένων των όσων αφορούν την κατάσταση της υγείας τους και τις σχετικές διαγνωστικές ή θεραπευτικές διαδικασίες καθώς επίσης και στην προστασία του ιδιωτικού χαρακτήρα των διαγνωστικών εξετάσεων, των επισκέψεων σε ειδικούς και των ιατρικών/ χειρουργικών πράξεων γενικά

Το Δικαίωμα του σεβασμού του χρόνου του ασθενή

Όλοι οι άνθρωποι έχουν δικαίωμα να λαμβάνουν την αναγκαία θεραπευτική αγωγή σε σύντομο και προκαθορισμένο χρονικό διάστημα. Το δικαίωμα αυτό αφορά σε κάθε φάση της θεραπείας.

Το Δικαίωμα της τήρησης προδιαγραφών ποιότητας

Κάθε άνθρωπος έχει δικαίωμα πρόσβασης σε υπηρεσίες υγείας υψηλής ποιότητας τόσο ως προς την εξειδίκευση τους, όσο και ως προς την τήρηση συγκεκριμένων προδιαγραφών

Το Δικαίωμα της ασφάλειας

Όλοι οι άνθρωποι έχουν δικαίωμα να είναι απαλλαγμένοι από βλάβες που οφείλονται στην πλημμελή λειτουργία των υπηρεσιών υγείας, σε ιατρικά σφάλματα και λάθη και το δικαίωμα πρόσβασης σε υπηρεσίες υγείας και θεραπείες που πληρούν αυστηρά πρότυπα ασφάλειας.

Το Δικαίωμα της καινοτομίας

Όλοι οι άνθρωποι έχουν δικαίωμα πρόσβασης σε καινοτόμες διαδικασίες, συμπεριλαμβανομένων των διαγνωστικών εξετάσεων σύμφωνα με διεθνείς προδιαγραφές, ανεξάρτητα από οικονομικούς παράγοντες.

Το Δικαίωμα της αποφυγής του περιττού πόνου και της ταλαιπωρίας

Κάθε άνθρωπος έχει το δικαίωμα να αποφεύγει όσο το δυνατόν περισσότερο τον πόνο και την ταλαιπωρία σε κάθε στάδιο της ασθένειας

Το Δικαίωμα της εξατομικευμένης θεραπείας

Κάθε άνθρωπος έχει το δικαίωμα να λαμβάνει διαγνωστικές ή θεραπευτικές υπηρεσίες προσαρμοσμένες έτσι ώστε να ταιριάζουν όσο το δυνατόν περισσότερο στις προσωπικές του ανάγκες

Το Δικαίωμα της έκφρασης παραπόνων

Κάθε άνθρωπος έχει δικαίωμα να παραπονείται οποτεδήποτε έχει υποστεί βλάβη καθώς και να λαμβάνει απάντηση ή άλλου είδους ενημέρωση αναφορικά με τα παράπονα του

Το Δικαίωμα της αποζημίωσης

Κάθε άνθρωπος έχει δικαίωμα να λάβει επαρκή αποζημίωση εντός εύλογου χρονικού διαστήματος σε περίπτωση που έχει υποστεί φυσική, ηθική ή ψυχολογική βλάβη ως απόρροια κάποιας θεραπείας που έλαβε στα πλαίσια παροχής υπηρεσιών υγείας