Μετά από χρόνια αναμονής και διεκδικήσεων από ασθενείς, γιατρούς, επιστήμονες της πολιτικής της υγείας και φορείς, ένα πολύ σημαντικό βήμα προς την ουσιαστική και ολιστική διαχείριση του καρκίνου έγινε επιτέλους στη χώρα μας. Δημοσιεύθηκε σε ΦΕΚ σήμερα, Παρασκευή 9 Φεβρουαρίου, το Εθνικό Μητρώο Ασθενών με Νεοπλασματικές Ασθένειες , γνωστό και ως Εθνικό Μητρώο Νεοπλασιών ή Μητρώο Καρκίνου!
Την υπογραφή της Υπουργικής Απόφασης είχε ανακοινώσει ο ίδιος ο Υπουργός Υγείας, Αδ. Γεωργιάδης στο πρόσφατο συνέδριο της Ελληνικής Ομοσπονδίας Καρκίνου (ΕΛΛΟΚ), ενώ στη συνέντευξη τύπου που είχε παραχωρήσει η ΕΛΛΟΚ είχε επισημανθεί τόσο από τον πρόεδρο της Γ. Καπετανάκη όσο και από την πρόεδρο της της Εταιρείας Ογκολόγων Παθολόγων Ελλάδας (ΕΟΠΕ) Ζ. Σαριδάκη, ότι σημαντική πρόοδος στο θέμα του μητρώου, έχει επιτευχθεί και είμαστε κοντά στην εκκίνηση του.
Πρόκειται για ένα σύστημα αρχειοθέτησης δεδομένων, η δημιουργία του οποίου, όπως τονίζει και η Υπουργική Απόφαση, «συνίσταται στην ανάγκη καταγραφής, ιδίως για τον σκοπό της βέλτιστης παροχής υπηρεσιών υγείας, ως διακριτής κατηγορίας ασθενών, των ασθενών με νεοπλασματικές ασθένειες».
Το Μητρώο θα επιτρέψει επιτέλους στη χώρα μας να έχει μια σαφή εικόνα της επιδημιολογίας του καρκίνο. Μέχρι τώρα η χώρα μας ουσιαστικά εφάρμοζε πολιτικές και μέτρα «στα τυφλά», χωρίς δεδομένα για να της στηρίξει δηλαδή. Η εκκίνηση του Μητρώου Νεοπλασιών σημαίνει πως θα συλλεχθούν και σε εύλογο χρονικό διάστημα θα πρέπει να έχουμε εικόνα του αριθμού των ασθενών με καρκίνο στη χώρα και που καταγράφονται ποια είδη καρκίνου, αναγνωρίζονται και πιθανές αιτίες. Θα αναδείξει ανεπάρκειες αλλά και να στρέψει προς τις σωστές πολιτικές στη διαχείριση του καρκίνου. Ακόμη, θα δώσει εικόνα της ανταπόκρισης των ασθενών στις θεραπείες και άρα θα δώσει ένα ακόμη πολύτιμο εργαλείο στην Πολιτεία, το Υπ. Υγείας, τον ΕΟΠΥΥ και την αρμόδια Επιτροπή, να διαπραγματευτεί και να επενδύσει σε θεραπείες που έχουν αποτέλεσμα.
Η ανάγκη για τη σύσταση του Μητρώου Νεοπλασιών
Η ίδια η Υπουργική Απόφαση (ΦΕΚ Β’950/2024) σύστασης, την οποία υπογράφει ο κ. Γεωργιάδης και ο Υφ. Υγείας, Μ. Θεμιστοκλέους δίνει το μέγεθος του προβλήματος για να αναδείξει τη σημασία δημιουργίας του Μητρώου.
«Σύμφωνα με πρόσφατα στοιχεία για το 2020 στην Ελλάδα κατ’ εκτίμηση καταγράφηκαν 64.530 νέες διαγνώσεις καρκίνου και 33.166 θάνατοι από καρκίνο. Οι πιο συχνοί τύποι καρκίνου και στα δύο φύλα, σε όλες τις ηλικίες ήταν ο καρκίνος μαστού, ο καρκίνος προστάτη, ο καρκίνος πνεύμονα και ο καρκίνος παχέος εντέρου», αναφέρει και παραθέτει τις πιο συχνές νεοπλασματικές ασθένειες ανά βιολογικό φύλο.
Ειδικότερα, λοιπόν, «οι πιο συχνοί τύποι καρκίνου στους άντρες ήταν ο καρκίνος πνεύμονα, ο καρκίνος προστάτη και ο καρκίνος ουροδόχου κύστης ακολουθούμενος από τον καρκίνο παχέος εντέρου. Οι πιο συχνοί τύποι καρκίνου στις γυναίκες ήταν ο καρκίνος μαστού, ο καρκίνος παχέος εντέρου και ο καρκίνος πνεύμονα, ακολουθούμενος από τον καρκίνο ενδομητρίου».
Ο καρκίνος του πνεύμονα αποδείχθηκε και πιο επικίνδυνος αφού κατέγραψε τα μεγαλύτερα ποσοστά θνητότητας. Ακολουθεί ο καρκίνος μαστού και ο καρκίνος παχέος εντέρου.
Επιπλέον, παραθέτει και τα στοιχεία που παρατέθηκαν στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού προγράμματος EU4Health για την περίοδο 2021-2027, σύμφωνα με τα οποία «ο καρκίνος είναι η δεύ-τερη αιτία θανάτου στα κράτη μέλη μετά τις καρδιαγγειακές νόσους. Είναι επίσης μία από τις μη μεταδοτικές νόσους που παρουσιάζουν κοινούς παράγοντες κινδύνου, η πρόληψη και ο έλεγχος της οποίας θα ωφελούσε την πλειονότητα των πολιτών. Η κακή διατροφή, η έλλειψη σωματικής δραστηριότητας, η παχυσαρκία, η χρήση καπνού και η επιβλαβής κατανάλωση οινοπνεύματος συνιστούν παράγοντες κινδύνου που είναι κοινοί και σε άλλες χρόνιες νόσους, όπως τα καρδιαγγειακά νοσήματα, και ως εκ τούτου τα προγράμματα για την πρόληψη του καρκίνου θα πρέπει να υλοποιούνται στο πλαίσιο μιας ολοκληρωμένης προσέγγισης για την πρόληψη των χρόνιων νόσων».
Επιπροσθέτως, λόγος γίνεται για «την προώθηση μιας ολοκληρωμένης προσέγγισης, η οποία θα καλύπτει την πρόληψη, τον προσυμπτωματικό έλεγχο, την έγκαιρη διάγνωση, την παρακολούθηση, τη θεραπεία και την περίθαλψη, καθώς και τη βελτίωση της ποιότητας ζωής των ασθενών και των επιζώντων».
Θα συμβάλλει και στη συνεπή προσέγγιση του «ταξιδιού» ενός καρκινοπαθή, στην αποτελεσματικότερη διαχείριση της νόσου του, όπου και αν βρίσκεται στη χώρα ή και στην Ε.Ε.
Κατά την Υπ. Απόφαση, «με τη λειτουργία του Μητρώου Καρκίνου, θα υπάρξει για πρώτη φορά ακριβής καταγραφή, βάσει συγκεκριμένων, επαρκώς προσδιορισμένων, αναγκαίων και πρόσφορων πραγματικών δεδομένων για τη χώρα μας». Επιπλέον, προβλέπεται και η περιοδική καταγραφή και παρακολούθηση των δεικτών και παραμέτρων, που κρίνονται απαραίτητες για την παρακολούθηση της πορείας νόσου.
Η σύσταση και λειτουργία Εθνικών Μητρώων για τον καρκίνο σε όλα τα κράτη μέλη της ΕΕ συνιστά και επιλέξιμη δράση ευρωπαϊκών κανονισμών.
Τι θα περιλαμβάνει
Η Υπ. Απόφαση περιγράφει αναλυτικά τα δεδομένα που θα καταγράφει το Μητρώο Νεοπλασιών και συγκεκριμένα σημειώνονται πως σκοποί του είναι:
1. Να καταγραφούν όλοι οι ασθενείς με νεοπλασματικές ασθένειες που διαγιγνώσκονται και αντιμετωπίζονται στην ελληνική επικράτεια.
2. Να συλλεχθούν ακριβή, αναγκαία και πρόσφορα δεδομένα, σε πραγματικές συνθήκες που θα αφορούν δημογραφικά στοιχεία των ασθενών, τον τύπο και τη σταδιοποίηση της νεοπλασίας, χαρακτηριστικά της αντιμετώπισης και της πορείας της νόσου καθώς και στοιχεία της μονάδας/τμήματος και του θεράποντος ιατρού.
3. Να χρησιμοποιηθούν τα συλλεχθέντα δημογραφικά στοιχεία για την εξαγωγή συμπερασμάτων σχετικά με τον επιπολασμό των νοσημάτων, την κατανομή ανά ηλικία, την πορεία της νόσου, την παρακολούθηση των εκβάσεων, την αποτελεσματικότητα και την ασφάλεια των εφαρμοζόμενων θεραπειών.
4. Να καταστεί δυνατή η εκτίμηση της χρήσης των υπηρεσιών υγείας και η αποτελεσματικότερη οργάνωσή τους.
5. Να καταστεί εφικτή η ολοκληρωμένη καταγραφή των ασθενών που πάσχουν από νεοπλασματικές ασθένειες.
6. Να καταστεί εφικτή η παροχή στο επιστημονικό δυναμικό της δυνατότητας διαχείρισης και παρακολούθησης των συγκεκριμένων ασθενών σε όλη την επικράτεια.
7. Να διασφαλιστεί η δυνατότητα καταγραφής όλων των απαραίτητων ιατρικών δεδομένων που σχετίζονται με την επιβεβαίωση της διάγνωσης των ασθενών, βάσει των επιστημονικών κριτηρίων ένταξής τους στο Μητρώο.
8. Να διασφαλιστεί η δυνατότητα περιοδικής καταγραφής και παρακολούθησης των δεικτών και παραμέτρων που κρίνονται απαραίτητες για την ανάλυση της πορείας των ασθενών.
9. Να καταστεί εφικτή η συλλογή ανωνυμοποιημένων δεδομένων για έρευνα, με δυνατότητα πρόσβασης της επιστημονικής κοινότητας σε αυτά, μετά από αιτιολογημένο αίτημα.
10. Να καταστεί εφικτή η πρόταση και η υλοποίηση επιλέξιμων δράσεων [Κανονισμός (ΕΕ) 2021/522], για την πρόληψη, την παρακολούθηση, τη διάγνωση και τη θεραπεία του καρκίνου εντός της ελληνικής επικράτειας.
Ποιους ασθενείς αφορά
Η ένταξη στο Εθνικό Μητρώο Ασθενών με Νεοπλασματικές Ασθένειες είναι υποχρεωτική για όλους τους ασθενείς με:
- Διάγνωση νεοπλασματικού νοσήματος (συμπεριλαμβανομένων και των αιματολογικών κακοηθειών), η οποία πραγματοποιήθηκε είτε μετά την έναρξη λειτουργίας του Μητρώου, είτε πριν από την έναρξη λειτουργίας του Μητρώου, αλλά αφορά ασθενείς, οι οποίοι, μετά την έναρξη λειτουργίας του Μητρώου, κάνουν χρήση υπηρεσιών υγείας για τη θεραπεία, την παρακολούθηση, ή τον έλεγχο υποτροπής του νεοπλασματικού νοσήματος.
- Ηλικία: ασθενείς άνω των 18 ετών κατά την ημέρα διάγνωσης του νεοπλάσματος, ασθενείς κάτω των 18 ετών κατά την ημέρα διάγνωσης του νεοπλάσματος, στην περίπτωση που αντιμετωπίζονται σε μονάδες παροχής υπηρεσιών υγείας για ενήλικες. Ημέρα διάγνωσης θεωρείται η ημέρα της διαγνωστικής πράξης, βάσει της οποίας τίθεται η διάγνωση.
Στην καρτέλα κάθε ενταγμένου ασθενούς θα υπάρχουν διαθέσιμα τα εξής δεδομένα προσωπικού χαρακτήρα: (α) Όνομα, (β) Επώνυμο, (γ) ΑΜΚΑ, (δ) Ημερομηνία Γέννησης, (ε) Φύλο, (στ) Στοιχεία επικοινωνίας, (ζ) Υπηκοότητα, (η) Στοιχεία θεράποντος, (θ) Στοιχεία Μονάδας Παροχής Υπηρεσιών στην οποία παρακολουθείται.
Μετά από τη δημιουργία καρτέλας ασθενούς, οι διαπιστευμένοι γιατροί θα καταχωρούν και περαιτέρω στοιχεία και συγκεκριμένα: (α) Διάγνωση/ιστολογικός τύπος νεοπλασίας/βαθμός κακοήθειας, (β) Τρόπος Διάγνωσης, (γ) Ημερομηνία Διάγνωσης, (δ) Δομή που έγινε η διάγνωση, (ε) Στάδιο κατά τη διάγνωση, (στ) Βιοδείκτες (προγνωστικοί/προβλεπτικοί).
«Τα δεδομένα παρακολούθησης περιλαμβάνουν ενδεικτικά τα παρακάτω: α) Πρωτοπαθής όγκος/Δευτεροπαθής εστία/άλλο πρωτοπαθές νεόπλασμα, β) Στοιχεία από το ιστορικό που σχετίζονται με τη νόσο (ενδεικτικά: κάπνισμα, κληρονομικό ιστορικό, σακχαρώδης διαβήτης), γ) Στάδιο Νόσου, δ) Υποτροπές, ε) Κατάσταση ασθενή, στ) Ημερομηνία και αιτία Θανάτου», διευκρινίζει η ΥΑ και προσθέτει:
«Σε σχέση με την αντιμετώπιση της νόσου καταχωρούνται: α) Η Μονάδα Υγείας στην οποία λαμβάνει θεραπεία β) Το είδος της Θεραπείας (Χειρουργείο/Χημειοθεραπεία/Ακτινοθεραπεία/Στοχευμένη Θεραπεία/ Ανοσοθεραπεία/Ορμονοθεραπεία/Μεταμόσχευση/Κυτταρική θεραπεία/Επεμβατική ακτινολογία-ογκολογία/ Άλλη θεραπεία).
Επίσης, διευκρινίζεται πως οι πληροφορίες αυτές είναι δυνατόν, μετά το θάνατο του ασθενούς, να αποθηκεύονται επ’ αόριστον, αλλά με τη χρήση τεχνικών ψευδωνυμοποίησης ή/και κρυπτογράφησης, καθώς θα υποβάλλονται σε επεξεργασία μόνο για τους σκοπούς διαχείρισης υγειονομικών και κοινωνικών συστημάτων και υπηρεσιών, ή για σκοπούς αρχειοθέτησης προς το δημόσιο συμφέρον, για σκοπούς επιστημονικής ή ιστορικής έρευνας, ή για στατιστικούς σκοπούς.
Οι χρήστες
Διευκρινίζεται πως η πρόσβαση στα δεδομένα και η επεξεργασία επιτρέπεται μόνο με χρήση καταλλήλων διαπιστευτηρίων από προσωπικό, το οποίο διαθέτει τις κατάλληλες εξουσιοδοτήσεις.
Αυτοί θα είναι:
(α) Διαχειριστές Εφαρμογής,
(β) Χρήστες Εργαστηριακής Διερεύνησης, δηλαδή ιατροί και ειδικευόμενοι ιατροί ειδικότητας Παθολογικής Ανατομικής, Κυτταρολογίας, Αιματολογίας, Βιοπαθολογίας Ακτινολογίας, Πυρηνικής Ιατρικής που υπηρετούν σε δημόσιες ή ιδιωτικές μονάδες υγείας που διενεργούν εργαστηριακούς ελέγχους για τη διάγνωση ή/και την παρακολούθηση νεοπλασματικών νοσημάτων. Θα έχουν υποχρέωση καταχώρησης των εργαστηριακών δεδομένων που απαιτούνται τόσο για την αρχική ένταξη ενός ασθενούς στο Μητρώο όσο και για την παρακολούθηση του νοσήματος. Θα έχουν πρόσβαση στα αποτελέσματα των εργαστηριακών τεστ που έχουν διενεργηθεί στη μονάδα τους ή σε άλλες μονάδες, αλλά αφορούν ασθενή που τους παρέχουν υπηρεσίες.
(γ) Θεράποντες Ιατροί, δηλαδή ιατροί και ειδικευόμενοι ιατροί ειδικότητας Παθολο- γικής Ογκολογίας, Αιματολογίας, Χειρουργικής (Γενικής ή Θώρακος ή Πλαστικής ή Γναθοπροσωπικής), Ορθοπαιδι- κής, Ουρολογίας, Ενδοκρινολογίας, Γαστρεντερολογίας, Γυναικολογίας, Πνευμονολογίας, Δερματολογίας, Νευρολογίας, Νεφρολογίας, Ακτινοθεραπευτικής Ογκολογίας, Οφθαλμολογίας, Ωτορινολαρυγγολογίας Παθολογίας, Γενικής Ιατρικής, Ακτινολογίας με εξειδίκευση στην επεμβατική ακτινολογία. Αφορά ασθενείς είναι υπό την παρακολούθηση τους ή/και που έχουν ήδη ενταχθεί στο Μητρώο και λαμβάνουν υπηρεσίες υγείας στη μονάδα υγείας. Οι Διευθυντές/Υπεύθυνοι Μονάδας Υγείας έχουν πρόσβαση στα δεδομένα ασθενών που έχουν ενταχθεί από τους ίδιους ή που έχουν ενταχθεί/ή παρακολουθούνται από τη μονάδα που εποπτεύουν.
(δ) Χρήστες Στατιστικής Πληροφόρησης, οι οποίοι έχουν πρόσβαση μόνο στη στατιστική πληροφόρηση. Δεν έχουν δικαίωμα προβολής των στοιχείων και των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα των ασθενών.
Η ΗΔΙΚΑ αναλαμβάνει τον τεχνικό σχεδιασμό, την υλοποίηση, την οργάνωση της μετάπτωσης των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα και άλλων δεδομένων από κάθε πηγή, την τήρηση υπό συνθήκες που διασφαλίζουν την ακεραιότητα, την εμπιστευτικότητα και τη διαθεσιμότητα των δεδομένων και κάθε άλλο θέμα, που αφορά την ομαλή λειτουργία του συστήματος αρχειοθέτησης του Μητρώου.
Το σύστημα αρχειοθέτησης του Μητρώου θα αντλεί από σύστημα ηλεκτρονικής συνταγογράφησης «τα βασικά στοιχεία των ασθενών που έχουν ενταχθεί σχετικά με το ιστορικό των διαγνώσεων, συνταγών, εξετάσεων, θεραπευτικών πρωτοκόλλων.
Θα συνδέεται και με τα συστήματα αρχειοθέτησης άλλων Εθνικών Μητρώων ασθενών και, ιδίως, με εκείνο του Εθνικού Μητρώου Ασθενών Παιδικής Ηλικίας με Νεοπλασματικά νοσήματα, καθώς και με συστήματα αρχειοθέτησης ασθενών με καρκίνο, αντλώντας πληροφορίες για την παροχή υπηρεσιών υγείας στους ασθενείς που είναι ενταγμένοι σε αυτό. Θα συνδέεται και το Μητρώο ΑΜΚΑ-ΕΜΑΕΣ για τα δημογραφικά στοιχεία, καθώς και με τον Ατομικό Ηλεκτρονικό Φάκελο Υγείας (Α.Η.Φ.Υ.). Θα μπορεί να συνδεθεί με τα συστήματα αρχειοθέτησης του ΕΟΠΥΥ για την πλήρωση των αποζημιωτικών σκοπών, αλλά ο ΕΟΠΥΥ δεν νομιμοποιείται να αντλεί ιατρικό ιστορικό των ασθενών.
Σημειώνεται ότι, πέραν των παραπάνω, αλλά και του Υπ. Υγείας και της ΗΔΙΚΑ, αποδέκτες των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα, που έχουν καταχωρηθεί στο σύστημα αρχειοθέτησης του Εθνικού Μητρώου Ασθενών με Νεοπλασματικές Ασθένειες, είναι τα ίδια τα υποκείμενα των δεδομένων, οι ασθενείς δηλαδή.
Διευκρινίζεται για ακόμη μια φορά ότι υπηρεσίες και φορείς, δημόσιοι ή διεθνείς οργανισμοί θα λαμβάνουν «ψευδωνυμοποιημένες ή ανωνυμοποιημένες πληροφορίες.
Διαχείριση και εποπτεία του Εθνικού Μητρώου Ασθενών με Νεοπλασματικές Ασθένειες ανατίθεται σε στο Αυτοτελές Τμήμα Θεραπευτικών Πρωτοκόλλων και Μητρώων Ασθενών, αλλά μετά τη στελέχωση και έναρξη λειτουργίας του, το Εθνικό Ινστιτούτο Νεοπλασιών αναμένεται να αναλάβει τα ηνία.
