Το δημογραφικό ζήτημα της Ελλάδας δεν αποτυπώνεται πλέον μόνο στη μείωση των γεννήσεων ή στην αύξηση των θανάτων. Σε πολλές περιοχές της χώρας δεν υπάρχουν πλέον αρκετοί νέοι άνθρωποι για να δημιουργήσουν οικογένεια.

Το μήνυμα αυτό έστειλε ο καθηγητής Δημογραφίας και διευθυντής Ερευνών Βύρων Κοτζαμάνης από τη Χίο, κατά τη διάρκεια ημερίδας αφιερωμένης στο δημογραφικό πρόβλημα των ακριτικών νησιών.

Όπως τονίστηκε στην ημερίδα με θέμα «Το Δημογραφικό Πρόβλημα στην Ελλάδα: Χίος, Ψαρά, Οινούσσες, τα νησιά-σύνορα που δοκιμάζονται από το δημογραφικό», που πραγματοποιήθηκε στο Ομήρειο Πνευματικό Κέντρο Χίου, η εικόνα που παρουσιάζει σήμερα το νησί αποτελεί ουσιαστικά μια μικρογραφία όσων συμβαίνουν σε ολόκληρη τη χώρα: πληθυσμιακή γήρανση, υπογεννητικότητα, συγκέντρωση του πληθυσμού στα αστικά κέντρα και σταδιακή ερήμωση της περιφέρειας.

Πρόκληση δεν είναι μόνο οι λιγότερες γεννήσεις

«Δεν είναι μόνο ότι τα ζευγάρια στις περιφερειακές ενότητες κάνουν λιγότερα παιδιά. Είναι ότι σε πολλές περιοχές δεν υπάρχουν πλέον ζευγάρια αναπαραγωγικής ηλικίας», υπογράμμισε ο Βύρων Κοτζαμάνης.

Όπως εξήγησε, η χώρα βρίσκεται εδώ και δεκαετίες σε μια βαθιά δημογραφική μετάβαση, η οποία δεν ξεκίνησε με την οικονομική κρίση, αλλά αποτελεί αποτέλεσμα μακροχρόνιων εξελίξεων. Η συνεχής μείωση των γεννήσεων, η αύξηση του προσδόκιμου ζωής και η μετακίνηση του πληθυσμού προς τα μεγάλα αστικά κέντρα έχουν αλλάξει ριζικά τη δημογραφική εικόνα της Ελλάδας.

Η Χίος, όπως είπε, αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτής της εξέλιξης. Ο πληθυσμός συγκεντρώνεται ολοένα περισσότερο στην πόλη της Χίου, ενώ οι μικρότεροι οικισμοί γερνούν και αδειάζουν. Έτσι, η σχετικά καλύτερη εικόνα που εμφανίζει το νησί σε σχέση με άλλες περιοχές δεν οφείλεται σε υψηλότερη γονιμότητα, αλλά στη συγκέντρωση των νέων ηλικιών στον κεντρικό δήμο.

Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσίασε, το 2024 στην Ελλάδα αντιστοιχούσαν 185 θάνατοι ανά 100 γεννήσεις, γεγονός που αποτυπώνει τη συνεχιζόμενη φυσική μείωση του πληθυσμού.

Η Χίος χάνει σταδιακά τον νεανικό της πληθυσμό

Τα στοιχεία που παρουσιάστηκαν κατά τη διάρκεια της ημερίδας επιβεβαιώνουν ότι η δημογραφική πίεση γίνεται πλέον ορατή σε όλους τους δείκτες.

Ο αντιδήμαρχος Χίου και πρόεδρος του Συλλόγου Τριτέκνων Χίου, Αργύρης Γιαμάς, ανέφερε ότι ο πληθυσμός του νησιού ανέρχεται σήμερα σε 50.361 κατοίκους, ενώ στις Οινούσσες κατοικούν 911 άτομα και στα Ψαρά μόλις 420.

Ακόμη πιο χαρακτηριστική είναι η εικόνα στην εκπαίδευση. Σύμφωνα με τις προβλέψεις, ο αριθμός των παιδιών στα νηπιαγωγεία της Χίου θα μειωθεί από 944 το σχολικό έτος 2020-2021 σε μόλις 761 το 2026-2027, δηλαδή κατά περίπου 19,4%.

Τα στοιχεία αυτά δείχνουν ότι η υπογεννητικότητα δεν αποτελεί πλέον μια μελλοντική απειλή, αλλά μια πραγματικότητα που επηρεάζει ήδη τη λειτουργία των σχολείων, των υπηρεσιών υγείας, της αγοράς εργασίας και συνολικά της τοπικής ανάπτυξης.

«Έχει ραγεί ο κοινωνικός ιστός της περιφέρειας»

Στο ίδιο μήκος κύματος κινήθηκε και ο δήμαρχος Χίου Γιάννης Μαλαφής, ο οποίος έκανε λόγο για έναν «υδροκεφαλισμό» του νησιού, με τη συνεχή συγκέντρωση πληθυσμού στην πόλη της Χίου και την παράλληλη αποδυνάμωση των υπόλοιπων περιοχών.

Όπως σημείωσε, «έχει ραγεί ο περιφερειακός κοινωνικός ιστός», υπογραμμίζοντας ότι απαιτούνται πολιτικές που θα επιτρέψουν σε ολόκληρο το νησί να παραμείνει ζωντανό και παραγωγικό.

Από την πλευρά του, ο βουλευτής Χίου της Νέας Δημοκρατίας Νότης Μηταράκης επισήμανε ότι το δημογραφικό δεν αφορά μόνο την Ελλάδα, αλλά συνολικά τις δυτικές κοινωνίες, όπου οι αλλαγές στον τρόπο ζωής, η αστικοποίηση και η καθυστέρηση στην τεκνοποίηση μεταβάλλουν τη δημογραφική δυναμική.

Ο βουλευτής Χίου του ΠΑΣΟΚ Σταύρος Μιχαηλίδης τόνισε ότι μέχρι σήμερα τα μέτρα που έχουν ληφθεί δεν επαρκούν και ζήτησε πιο ουσιαστικές και σταθερές πολιτικές στήριξης της οικογένειας και της περιφέρειας.

Οι ακριτικές Οινούσσες

Ιδιαίτερη αναφορά έγινε και στις Οινούσσες, όπου οι δημογραφικές προκλήσεις έχουν μεγαλύτερη σημασία λόγω του μικρού πληθυσμού και της γεωγραφικής απομόνωσης.

Μετά την ολοκλήρωση της ημερίδας πραγματοποιήθηκε επίσκεψη στο νησί, όπου οι συμμετέχοντες ενημερώθηκαν από τη δημοτική αρχή για τις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν οι κάτοικοι στην καθημερινότητά τους.

Η διατήρηση του πληθυσμού σε μικρά ακριτικά νησιά δεν εξαρτάται μόνο από την οικονομική στήριξη των οικογενειών, αλλά και από την πρόσβαση σε υπηρεσίες υγείας, παιδείας, μεταφορών και στέγασης, καθώς και από τη δημιουργία προοπτικών για τους νέους ανθρώπους.

Το δημογραφικό συνδέεται με τη δημόσια υγεία

Σημαντικό μέρος της συζήτησης επικεντρώθηκε και στη γονιμότητα, καθώς η καθυστέρηση στην απόφαση για τεκνοποίηση συνδέεται με τους δημογραφικούς δείκτες.

Ο γενικός γραμματέας της Ελληνικής Εταιρείας Αναπαραγωγικής Ιατρικής, Κωνσταντίνος Πάντος, επισήμανε ότι η ταχύτερα αυξανόμενη ηλικιακή ομάδα που αποκτά ή προσπαθεί να αποκτήσει παιδί είναι πλέον τα ζευγάρια άνω των 40 ετών, περιορίζοντας τις πιθανότητες απόκτησης δεύτερου ή τρίτου παιδιού. Για τον λόγο αυτό υπογράμμισε τη σημασία της ενημέρωσης και της πρόληψης, αναδεικνύοντας τον ρόλο της εξέτασης ΑΜΗ ως εργαλείου αξιολόγησης της γονιμότητας.

Στην ίδια κατεύθυνση κινήθηκε και ο γυναικολόγος Κωνσταντίνος Σφακιανούδης, ο οποίος σημείωσε ότι οι σύγχρονες κοινωνικές και επαγγελματικές συνθήκες οδηγούν πολλά ζευγάρια στη διαρκή αναβολή της δημιουργίας οικογένειας.

Παράλληλα, ο πρόεδρος του Ελληνικού Διαδημοτικού Δικτύου Υγιών Πόλεων, Γιώργος Πατούλης, παρουσίασε στοιχεία που δείχνουν μείωση στις γεννήσεις στην Ελλάδα, από 2,4 παιδιά ανά γυναίκα το 1970 σε 1,24 το 2024. Επεσήμανε την επίδραση τόσο στο σύστημα υγείας όσο και στην οικονομία, στην αγορά εργασίας και στο ασφαλιστικό σύστημα.

Η ημερίδα συνδιοργανώθηκε από το Ithaca Demographic Forum, το Ελληνικό

Διαδημοτικό Δίκτυο Υγιών Πόλεων και την Ελληνική Εταιρεία Αναπαραγωγικής Ιατρικής, υπό την

αιγίδα του Δήμου Χίου.