Από έναν γίββωνα που αγκαλιάζει και φροντίζει ένα μικρό ποντίκι μέχρι πιθήκους που παίζουν με γουρούνια ή μακάκους που περιποιούνται αδέσποτους σκύλους, οι σχέσεις μεταξύ πρωτευόντων και άλλων ειδών φαίνεται ότι είναι πολύ πιο συχνές και σύνθετες απ’ όσο πίστευαν μέχρι σήμερα οι επιστήμονες.

Νέα μελέτη, η οποία συγκέντρωσε 427 καταγεγραμμένες περιπτώσεις αλληλεπιδράσεων μεταξύ πρωτευόντων και άλλων ζώων από τη δεκαετία του 1970 έως το 2025, δείχνει ότι τέτοιες συμπεριφορές αποτελούν ένα ευρύτερο φαινόμενο στη φύση και όχι απλώς σπάνιες, ασυνήθιστες παρατηρήσεις.

Η έρευνα εξέτασε 88 είδη πρωτευόντων και τις σχέσεις τους με 127 άλλα είδη ζώων, από θηλαστικά όπως πρόβατα, ελάφια, τάπιρους, γάτες και σκύλους έως πουλιά, σαύρες, φρύνους ακόμη και έντομα.

Από το παιχνίδι μέχρι τη φροντίδα

Οι πιο συχνές συμπεριφορές που καταγράφηκαν ήταν το παιχνίδι και η περιποίηση (grooming), αλλά οι ερευνητές εντόπισαν επίσης περιπτώσεις όπου πρωτεύοντα μετέφεραν, αγκάλιαζαν, μοιράζονταν τροφή ή ακόμη και φρόντιζαν μέλη άλλων ειδών.

Οι περισσότερες από αυτές τις αλληλεπιδράσεις ξεκινούσαν από τα ίδια τα πρωτεύοντα.

Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι οι ιαπωνικοί μακάκοι που περιποιούνται και ανεβαίνουν στις πλάτες ιαπωνικών ελαφιών, μια σχέση μεταξύ δύο διαφορετικών ειδών που έχει παρατηρηθεί επανειλημμένα και για μεγάλα χρονικά διαστήματα.

Άλλες καταγραφές περιλαμβάνουν έναν κερκοπίθηκο (langur) που χάιδευε προσεκτικά έναν σκίουρο, έναν γορίλα που κρατούσε με ιδιαίτερη προσοχή ένα μικρό αγριόγαλο ή έναν μπονόμπο που αγκάλιαζε ένα μικρό μαγκούστα.

Γιατί δημιουργούνται αυτές οι σχέσεις;

Οι επιστήμονες γνωρίζουν εδώ και χρόνια ότι διαφορετικά είδη ζώων συχνά συνυπάρχουν για πρακτικούς λόγους. Για παράδειγμα, ομάδες διαφορετικών ειδών πιθήκων μπορεί να συνεργάζονται για καλύτερη ανίχνευση θηρευτών ή για την εύρεση τροφής.

Ωστόσο, η νέα μελέτη επικεντρώθηκε στις καθαρά κοινωνικές αλληλεπιδράσεις.

Η περιποίηση μπορεί να προσφέρει οφέλη παρόμοια με αυτά που παρατηρούνται μέσα στο ίδιο είδος, όπως η απομάκρυνση παρασίτων, η βελτίωση της υγιεινής και η ενίσχυση των κοινωνικών δεσμών.

Το παιχνίδι, ιδιαίτερα στα νεαρά ζώα, συμβάλλει στην ανάπτυξη κινητικών δεξιοτήτων, κοινωνικής συμπεριφοράς και γνωστικής ευελιξίας.

Οι ερευνητές θεωρούν ότι ορισμένες από αυτές τις σχέσεις μπορεί να προκύπτουν απλώς από τη συχνή επαφή και την εξοικείωση μεταξύ διαφορετικών ειδών.

Τα νεαρά ζώα δείχνουν μεγαλύτερη διάθεση για παιχνίδι

Η μελέτη εντόπισε επίσης σαφείς διαφορές ανάλογα με την ηλικία και το φύλο.

Τα νεαρά πρωτεύοντα ήταν πολύ πιο πιθανό να παίζουν με ζώα άλλων ειδών, ενώ τα ενήλικα θηλυκά εμφανίζονταν συχνότερα σε συμπεριφορές περιποίησης και φροντίδας.

Οι ερευνητές σημειώνουν ότι αυτό αντικατοπτρίζει γνωστά μοτίβα στις κοινωνίες των πρωτευόντων, όπου τα μικρά αφιερώνουν μεγάλο μέρος του χρόνου τους στο παιχνίδι, ενώ τα θηλυκά συχνά έχουν μεγαλύτερο ρόλο στη φροντίδα.

Δεν είναι πάντα «φιλίες»

Παρότι πολλές από αυτές τις αλληλεπιδράσεις μοιάζουν με φιλικές σχέσεις, οι επιστήμονες προειδοποιούν ότι η πραγματικότητα είναι πιο σύνθετη.

Σε ορισμένες περιπτώσεις πρωτεύοντα φάνηκε να υιοθετούν μικρά άλλων ειδών ή να τα φροντίζουν σαν δικά τους. Ωστόσο, καταγράφηκαν και περιστατικά όπου η μεταχείριση ήταν ακατάλληλη, οδηγώντας ακόμη και σε τραυματισμούς ή θανάτους.

Υπήρξαν επίσης περιπτώσεις όπου ζώα φαίνεται να απομάκρυναν μικρά από το φυσικό τους περιβάλλον, ενώ σε λίγες περιπτώσεις καταγράφηκαν επιθετικές συμπεριφορές.

Οι περισσότερες αλληλεπιδράσεις ήταν σύντομες, αν και υπάρχουν αναφορές για σχέσεις που διήρκεσαν εβδομάδες ή και περισσότερο.

Σημασία για τη δημόσια υγεία και την προστασία των ζώων

Οι ερευνητές επισημαίνουν ότι η μελέτη αυτών των συμπεριφορών αποκτά μεγαλύτερη σημασία καθώς η καταστροφή των φυσικών οικοτόπων και η εξάπλωση των ανθρώπινων δραστηριοτήτων φέρνουν όλο και πιο κοντά την άγρια ζωή με κατοικίδια ζώα και ανθρώπους.

Αυτές οι επαφές μπορεί σε ορισμένες περιπτώσεις να είναι ακίνδυνες ή ακόμη και ωφέλιμες, όμως μπορούν επίσης να αυξήσουν τον κίνδυνο μετάδοσης ασθενειών μεταξύ άγριων ζώων, κατοικίδιων και ανθρώπων.

Η κατανόηση του τρόπου με τον οποίο διαφορετικά είδη ανέχονται και αλληλεπιδρούν μεταξύ τους μπορεί να βοηθήσει τόσο στην προστασία της βιοποικιλότητας όσο και στη διαχείριση πιθανών υγειονομικών κινδύνων.

Παράλληλα, τα ευρήματα μπορούν να συμβάλουν στη βελτίωση της ευζωίας των ζώων σε ζωολογικούς κήπους, όπου η συγκατοίκηση διαφορετικών ειδών γίνεται ολοένα και συχνότερη.

Οι επιστήμονες εκτιμούν ότι στοιχεία όπως η περιέργεια, η ανοχή, η φροντίδα και το παιχνίδι —χαρακτηριστικά που συχνά θεωρούνται θεμέλια των ανθρώπινων σχέσεων με άλλα ζώα— μπορεί να έχουν πολύ βαθύτερες εξελικτικές ρίζες απ’ όσο γνωρίζαμε μέχρι σήμερα.

Πηγή: The Conversation