Στις περισσότερες περιπτώσεις συνοδεύει ένα απλό κρυολόγημα ή μία ίωση του αναπνευστικού και συνήθως υποχωρεί μέσα σε λίγες ημέρες ή εβδομάδες. Υπάρχουν όμως περιπτώσεις όπου ο βήχας επιμένει περισσότερο από το αναμενόμενο και αρχίζει να επηρεάζει την ποιότητα ζωής, τον ύπνο, την εργασία και τη γενικότερη καθημερινότητα του ασθενούς. Τότε είναι σημαντικό να διερευνηθεί και να μην αντιμετωπίζεται απλώς ως «ένα κρυολόγημα που άργησε να περάσει», αναφέρει ο πνευμονολόγος-φυματιολόγος Νικόλαος Τζόγκας, Διευθυντής Γ’ Πνευμονολογικού Τμήματος, Νοσοκομείο Ερρίκος Ντυνάν.

Ο οργανισμός στέλνει μήνυμα

«Στην ιατρική, ένας βήχας που διαρκεί πάνω από οκτώ εβδομάδες θεωρείται χρόνιος και χρειάζεται αξιολόγηση από ειδικό. Αυτό δεν σημαίνει απαραίτητα ότι κρύβει κάτι σοβαρό ή επικίνδυνο, ωστόσο αποτελεί ένδειξη ότι ο οργανισμός προσπαθεί να μας στείλει ένα μήνυμα που δεν πρέπει να αγνοήσουμε. Πολλοί άνθρωποι περιμένουν μήνες πριν απευθυνθούν σε γιατρό, θεωρώντας ότι το σύμπτωμα θα υποχωρήσει μόνο του. Συχνά όμως πίσω από έναν επίμονο βήχα κρύβονται καταστάσεις που μπορούν να αντιμετωπιστούν αποτελεσματικά όταν διαγνωστούν έγκαιρα.

Μία από τις πιο συχνές αιτίες χρόνιου βήχα είναι το άσθμα. Υπάρχει μάλιστα μορφή άσθματος στην οποία ο βήχας αποτελεί το μοναδικό ή το κυρίαρχο σύμπτωμα, χωρίς να υπάρχει συριγμός ή έντονη δύσπνοια. Ο βήχας αυτός συχνά εμφανίζεται περισσότερο τη νύχτα, μετά από σωματική άσκηση ή μετά από έκθεση σε καπνό, έντονες μυρωδιές, σκόνη ή ψυχρό αέρα. Σε αρκετές περιπτώσεις ο ασθενής δεν υποψιάζεται καν ότι μπορεί να πάσχει από άσθμα, με αποτέλεσμα να καθυστερεί η διάγνωση», εξηγεί ο ειδικός.

Σύμφωνα με τον κ. Τζιόγκα «εξίσου συχνή αιτία είναι οι αλλεργίες και η χρόνια ρινίτιδα. Η συνεχής καταρροή, η αίσθηση ότι «κατεβαίνουν υγρά στον λαιμό», η ανάγκη για συχνό καθάρισμα του λαιμού ή η επίμονη ρινική συμφόρηση αποτελούν ενδείξεις που βοηθούν τον γιατρό να εντοπίσει την αιτία. Το λεγόμενο οπισθορρινικό σύνδρομο είναι ιδιαίτερα συχνό και μπορεί να προκαλεί χρόνιο ερεθισμό του λαιμού και επίμονο βήχα για μεγάλο χρονικό διάστημα.

Η γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση αποτελεί επίσης μία πολύ συχνή αλλά συχνά υποτιμημένη αιτία χρόνιου βήχα. Πολλοί ασθενείς συνδέουν την παλινδρόμηση αποκλειστικά με την καούρα ή το αίσθημα καψίματος στο στομάχι. Ωστόσο, υπάρχουν άνθρωποι που εμφανίζουν μόνο βήχα ή βραχνάδα χωρίς κανένα άλλο χαρακτηριστικό σύμπτωμα. Τα γαστρικά υγρά μπορεί να ερεθίζουν τον λάρυγγα και τους αεραγωγούς, προκαλώντας χρόνιο ερεθισμό και επεισόδια βήχα, ιδιαίτερα κατά τη διάρκεια της νύχτας ή μετά το φαγητό».

Βασικός παράγοντας κινδύνου το κάπνισμα

«Το κάπνισμα», κατά τον γιατρό, «εξακολουθεί να αποτελεί μία από τις σημαντικότερες αιτίες χρόνιου βήχα. Πολλοί καπνιστές θεωρούν φυσιολογικό τον πρωινό βήχα με φλέματα, όμως στην πραγματικότητα πρόκειται για ένδειξη ερεθισμού και βλάβης των αεραγωγών. Σε ορισμένες περιπτώσεις, αυτός ο βήχας μπορεί να αποτελεί ένα από τα πρώτα σημάδια χρόνιας αποφρακτικής πνευμονοπάθειας (ΧΑΠ), μιας πάθησης που σχετίζεται στενά με το κάπνισμα και μπορεί να επηρεάσει σημαντικά την αναπνευστική λειτουργία με την πάροδο του χρόνου.

Τα τελευταία χρόνια οι επιστήμονες γνωρίζουν όλο και περισσότερα για το λεγόμενο «σύνδρομο υπερευαισθησίας του βήχα». Σε αυτή την κατάσταση, το αντανακλαστικό του βήχα γίνεται υπερβολικά ευαίσθητο και αντιδρά ακόμη και σε ήπια ερεθίσματα όπως τα αρώματα, το γέλιο, οι απότομες αλλαγές θερμοκρασίας ή ο κρύος αέρας. Οι ασθενείς συχνά περιγράφουν ότι νιώθουν έναν μόνιμο «γαργαλητό» στον λαιμό που προκαλεί συνεχώς ανάγκη για βήχα».

Το αίμα στα πτύελα

Ο πνευμονολόγος προειδοποιεί πως «υπάρχουν και ορισμένα συμπτώματα που απαιτούν άμεση ιατρική αξιολόγηση. Το αίμα στα πτύελα, η ανεξήγητη απώλεια βάρους, η δύσπνοια που επιδεινώνεται, ο πόνος στο στήθος, ο επίμονος πυρετός, η έντονη κόπωση ή ένα σημαντικό ιστορικό καπνίσματος δεν πρέπει ποτέ να αγνοούνται. Αν και πολλές φορές η αιτία μπορεί να είναι αντιμετωπίσιμη, είναι σημαντικό να αποκλειστούν σοβαρότερες παθήσεις του αναπνευστικού συστήματος» και συνεχίζει λέγοντας τα εξής: «Η έγκαιρη αξιολόγηση δεν γίνεται για να προκαλέσει φόβο ή ανησυχία, αλλά για να επιτρέψει την έγκαιρη διάγνωση και θεραπεία όταν αυτή χρειάζεται. Σήμερα υπάρχουν πολλές διαγνωστικές και θεραπευτικές επιλογές που μπορούν να βοηθήσουν σημαντικά τους ασθενείς να απαλλαγούν από έναν επίμονο βήχα και να βελτιώσουν την καθημερινότητά τους».

Καταλήγοντας ο κ. Τζόγκας εξηγεί πως «ο βήχας είναι ένας φυσικός αμυντικός μηχανισμός του οργανισμού και βοηθά στην προστασία των αεραγωγών. Όταν όμως επιμένει για εβδομάδες ή μήνες, παύει να αποτελεί απλώς μία μικρή ενόχληση. Γίνεται ένα σύμπτωμα που αξίζει προσοχής και ένα μήνυμα του σώματος που δεν πρέπει να αγνοούμε».