Ο καρκίνος του δέρματος ξεκινά με αλλαγές στα κύτταρα ακριβώς στην επιφάνεια του δέρματος.

Μπορεί να πιστεύουμε ότι αυτό καθιστά τη διάγνωση εύκολη αλλά η έγκαιρη ανίχνευση του καρκίνου σπάνια είναι απλή. Πολλές από τις ορατές αλλαγές που θα μπορούσαν να υποδηλώνουν καρκίνο του δέρματος είναι αβλαβείς, οπότε οι γιατροί δεν μπορούν να επιβεβαιώσουν τη διάγνωση ή να ξεκινήσουν θεραπεία χωρίς να πραγματοποιήσουν επιπλέον εξετάσεις.

Σήμερα, αυτές οι εξετάσεις γίνονται κάτω από το δέρμα. Ο καρκίνος του δέρματος διαγιγνώσκεται με βιοψία, όπου ένας ειδικός αφαιρεί ύποπτες ελιές ή κηλίδες του δέρματος και στέλνει τα κύτταρα σε εργαστήριο. Μια διαδικασία όχι και πολύ ευχάριστη για τον ασθενή αλλά και δαπανηρή για τα συστήματα υγείας.

Σε πολλές περιπτώσεις, οι άνθρωποι περιμένουν με αγωνία για να μάθουν τελικά ότι δεν έχουν καρκίνο. Άλλοι περνούν εβδομάδες σε λίστες αναμονής, ενώ θα έπρεπε να ξεκινήσουν τη θεραπεία το συντομότερο δυνατό.

Αλλά τι θα γινόταν αν υπήρχε μια άλλη επιλογή; Τι θα γινόταν αν οι γιατροί είχαν έναν απλό τρόπο να κατανοήσουν τι συμβαίνει μέσα στα κύτταρα του δέρματος χωρίς να χρειάζεται να τα αφαιρέσουν;

Ο Δρ Sylvain Ladame και η ομάδα του στο Imperial College London έχουν μια ιδέα για να βοηθήσουν σε αυτό.

Ένας νέος τύπος υγρής βιοψίας

Η ομάδα του Ladame έχει αναπτύξει ένα επίθεμα δέρματος που οι γιατροί μπορούν να εφαρμόζουν σε ύποπτες αλλαγές του δέρματος για να ελέγξουν γρήγορα για σημάδια καρκίνου.

Πρόκειται για ένα είδος εξέτασης που ονομάζεται υγρή βιοψία – με μια διαφορά.

Συνήθως, οι υγρές βιοψίες αναζητούν σημάδια καρκίνου σε υγρά όπως το αίμα ή τα ούρα. Εδώ δεν συντελείται τέτοια λήψη, αλλά αξιοποιείται διαγνωστικά το γεγονός ότ οι καλύτεροι δείκτες του καρκίνου του δέρματος βρίσκονται σε μικροσκοπικές θύλακες υγρού σχεδόν στην επιφάνεια του δέρματός μας. Μέχρι πρόσφατα, δεν είχαμε εργαλεία ικανά να εξάγουν αυτό το «διάμεσο υγρό» για εξέταση.

Αυτό άλλαξε όταν η ομάδα του Ladame ανακάλυψε ένα ειδικό είδος εμβολίου σε μορφή επιθέματος που έχει σχεδιαστεί για να λειτουργεί χωρίς ένεση. Σκέφτηκαν ότι οι βελόνες μπορούν να χρησιμοποιηθούν τόσο για την αναρρόφηση υγρών όσο και για την έγχυσή τους, οπότε σίγουρα θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν και για αυτό το σκοπό.

Αυτή η νέα προσέγγιση θα είναι επίσης εντελώς ανώδυνη. Θα μπορούσε μάλιστα να δώσει απαντήσεις σε λίγα λεπτά.

Όταν μια βελόνα γίνεται σφουγγάρι

Πώς λειτουργεί λοιπόν το δερματικό διαγνωστικό τσιρότο;

Φανταστείτε ένα μικρό έμπλαστρο με πολλές μικροσκοπικές βελόνες κολλημένες στο κάτω μέρος του. Ίσως σκέφτεστε: «Βελόνες – δεν θα είναι επώδυνο;» Αλλά αυτές οι βελόνες δεν είναι όπως αυτές που πιθανώς φαντάζεστε. Στην πραγματικότητα, είναι τόσο μικρές και παραμένουν τόσο κοντά στην επιφάνεια του δέρματος, που δεν φτάνουν καν στους υποδοχείς πόνου.

Υπάρχουν δύο λόγοι για αυτό. Η ομάδα δεν θέλει μόνο η διαδικασία να είναι ανώδυνη, αλλά πρέπει επίσης να βεβαιωθεί ότι οι βελόνες δεν τραβούν αίμα, καθώς αυτό θα μπορούσε να επηρεάσει τα αποτελέσματα των εξετάσεων.

Το θέμα είναι να βρεθεί αυτό που ο Ladame αποκαλεί «το ιδανικό σημείο» – υπάρχει μια τέλεια ισορροπία για να διασφαλιστεί ότι μπορείτε να απορροφήσετε το σωστό υγρό χωρίς να προκαλέσετε πόνο.

«Υπάρχει μια συζήτηση για το αν οι βελόνες διαπερνούν καθόλου το δέρμα», λέει ο Ladame. «Κυρίως πιέζουν το δέρμα και, μόλις έρθουν σε επαφή με το υγρό στο δέρμα, μπορούν να μεγαλώσουν έως και τρεις ή τέσσερις φορές το μέγεθός τους απορροφώντας το».

Αυτό είναι το άλλο ασυνήθιστο χαρακτηριστικό αυτών των βελόνων: λειτουργούν σαν σφουγγάρια και μπορούν να απορροφήσουν όλα όσα χρειάζονται σε λίγα λεπτά. Μετά από αυτό, το δερματικό έμπλαστρο μπορεί να αφαιρεθεί για εξέταση. Τότε έρχεται η ώρα της επιστήμης.

Έλέγχος DNA

Η ομάδα ερευνά τώρα δύο τρόπους χρήσης του επιθέματος για τον έλεγχο ενδείξεων καρκίνου του δέρματος.

Η πρώτη προσέγγιση περιλαμβάνει την αποστολή του επιθέματος σε ένα εξειδικευμένο εργαστήριο, όπου οι επιστήμονες μπορούν να δουν αν έχει συλλέξει θραύσματα DNA που απελευθερώθηκαν από καρκινικά κύτταρα. Αυτό είναι και το σκοπός των υγρών βιοψιών με βάση το αίμα, αλλά η χρήση του διάμεσου υγρού περιορίζει την αναζήτηση σε μια συγκεκριμένη περιοχή, γεγονός που καθιστά τη διαδικασία απλούστερη και ακριβέστερη.

«Μόλις αυτά τα μόρια από τα καρκινικά κύτταρα εισέλθουν στο αίμα, είναι σαν να ψάχνεις τη γνωστή βελόνα στο άχυρο», λέει ο Ladame. «Εστιάζοντας στο διάμεσο υγρό γύρω από την ύποπτη περιοχή, μπορούμε να ψάξουμε σε ένα πολύ μικρότερο σωρό άχυρο».

Επειδή κάθε τύπος καρκίνου έχει τη δική του γενετική σύνθεση, αυτή η έκδοση του τεστ θα μπορούσε επίσης να υποδείξει τον τύπο του καρκίνου του δέρματος που μπορεί να έχει κάποιος, κάτι που θα μπορούσε να είναι σημαντικό για την ταχεία αναζήτηση της κατάλληλης θεραπείας. Ωστόσο, πρόκειται για μια περίπλοκη τεχνολογία. Η ομάδα του Ladame αφιέρωσε πολύ χρόνο στο σχεδιασμό σπογγώδους βελόνας που μπορεί να απορροφήσει μικροσκοπικά θραύσματα DNA και, αν και τώρα πραγματοποιούν δοκιμές με δείγματα ασθενών, υπάρχει ακόμη πολλή δουλειά που πρέπει να γίνει για να προετοιμαστεί το εργαλείο για τακτική χρήση.

Η ένδειξη pH

Αυτό οδήγησε στην άλλη προσέγγιση, η οποία αναζητά έναν δείκτη καρκίνου που είναι πολύ πιο εύκολο να μετρηθεί: την οξύτητα.

«Αυτό είναι κοινό σε όλους τους τύπους καρκίνου, και ειδικά στον καρκίνο του δέρματος», λέει ο Ladame. «Το περιβάλλον στο οποίο αναπτύσσονται οι όγκοι τείνει να είναι πιο όξινο από το συνηθισμένο».

Αυτό οφείλεται στον τρόπο με τον οποίο συμπεριφέρονται τα καρκινικά κύτταρα. Είναι πολύ πιο ενεργά από τα υγιή κύτταρα, οπότε καταναλώνουν πολύ περισσότερη ενέργεια και, κυρίως, δημιουργούν περισσότερα απόβλητα.

Τα απόβλητα που παράγονται από τα καρκινικά κύτταρα είναι πιο όξινα από τα απόβλητα των φυσιολογικών κυττάρων και αλλάζουν το επίπεδο οξύτητας, ή pH, του περιβάλλοντος υγρού. Η διαφορά δεν είναι μεγάλη, αλλά είναι σημαντική – σαν να συγκρίνουμε ένα ποτήρι χυμό πορτοκάλι με ένα ποτήρι ξύδι. Και τα δύο είναι ξινά – βρίσκονται το ένα δίπλα στο άλλο στην κλίμακα pH – αλλά το ένα είναι πολύ πιο εύκολο να το πιεις.

Η αλλαγή που θα πρέπει να μετρήσει η ομάδα για να εντοπίσει πιθανά καρκινικά κύτταρα είναι περίπου 10 φορές μικρότερη από τη διαφορά μεταξύ χυμού πορτοκαλιού και ξιδιού. Τώρα δοκιμάζουν την ικανότητά τους να εντοπίζουν αυτή τη λεπτή διαφοροποίησ στο εργαστήριο. Εάν η ιδέα τους λειτουργήσει, θα πρέπει να είναι σε θέση να εγκαταστήσουν έναν δείκτη pH απευθείας στο επίθεμα δέρματος – πράγμα που σημαίνει ότι οι άνθρωποι θα λαμβάνουν τα αποτελέσματα αμέσως μόλις κάνουν το τεστ.

Με τον καιρό, αυτό θα μπορούσε να επιτρέψει στους γενικούς γιατρούς να διαπιστώνουν με ακρίβεια ποιοι ασθενείς χρειάζονται βιοψία δέρματος σε ένα γρήγορο ραντεβού. Αυτό σημαίνει λιγότερο άγχος – και λιγότερα νυστέρια – για όλους.

Τα απόβλητα των κυττάρων είναι θησαυρός για τους επιστήμονες

Έτσι, μπορούμε να μάθουμε πολλά για τα κύτταρά μας χωρίς να τα διαταράξουμε.

Η εφαρμογή του επιθέματος δέρματος είναι σαν να ψάχνεις τους κάδους απορριμμάτων ενός σπιτιού. Όσο απωθητικό και αν ακούγεται, είναι ένας καλός τρόπος για να μάθεις τι κάνουν οι άνθρωποι που ζουν εκεί.

Αντίθετα, η βιοψία δέρματος είναι σα να κάνεις διάρρηξη στο ίδιο το σπίτι. Ακόμα και αν μπορείς να το κάνεις με χειρουργική ακρίβεια, είναι καλό να το αποφεύγεις μέχρι να ξέρεις ότι είναι απαραίτητο.

«Για τα κύτταρα, αυτά μπορεί να είναι απλώς μόρια αποβλήτων, αλλά περιέχουν πολλές πληροφορίες που θα μπορούσαμε να αξιοποιήσουμε για ιατρικούς σκοπούς», λέει ο Ladame. «Αυτό είναι μέρος μιας αλλαγής παραδείγματος, από το να θεωρούμε τα απόβλητα ως κάτι που πρέπει να αγνοούμε στο να τα χρησιμοποιούμε για να μάθουμε για το σώμα μας και τον εαυτό μας».

Και ενώ αυτό το δερματικό έμπλαστρο είναι προσαρμοσμένο για τον καρκίνο του δέρματος, όλοι οι τύποι καρκίνου αφήνουν ίχνη. Δεν χρειαζόμαστε την πιο προηγμένη τεχνολογία αν μπορούμε απλώς να εντοπίσουμε το καλύτερο σημείο για να εξετάσουμε. Σύμφωνα με τον Ladame, όπου υπάρχουν απόβλητα, υπάρχει και μια λύση.

«Πάντα λέω στους φοιτητές μου ότι όσο πιο απλή και φθηνή είναι η τεχνολογία, τόσο πιο πιθανό είναι να χρησιμοποιηθεί στον πραγματικό κόσμο. Γνωρίζουμε το πρόβλημα με τη διάγνωση του καρκίνου του δέρματος. Ο στόχος μας είναι να κάνουμε τη λύση όσο το δυνατόν πιο εύκολη και προσιτή».

Πηγή: Cancer Research UK