Άμεσες και σοβαρές είναι οι συνέπειες του τραυματισμού ενός αθλητή, τόσο για τον ίδιο όσο και για τον σύλλογο στον οποίο ανήκει. Όταν πρόκειται για επαγγελματία, ο χρόνος μακριά από την αγωνιστική δράση δεν μεταφράζεται απλώς σε μια προσωρινή σωματική αποχή. Μια σοβαρή κάκωση συνεπάγεται οικονομικές απώλειες, έντονη ψυχολογική πίεση, αλλά και βαθιές αλλαγές στις αγωνιστικές και εσωτερικές δυναμικές της ομάδας.

Στο παρελθόν η απόφαση για την επιστροφή στα γήπεδα βασιζόταν αποκλειστικά στο ημερολόγιο και στο πέρασμα ενός προκαθορισμένου χρόνου από την ημέρα του τραυματισμού ή του χειρουργείου.

Τα σύγχρονα δεδομένα

Στη σύγχρονη αθλητιατρική τα αυστηρά χρονικά όρια έχουν αντικατασταθεί με μια δυναμική διαδικασία, που λαμβάνει υπόψη του τη φύση του τραυματισμού, την ηλικία και το φύλο, το άθλημα, την εποχή, την ανοχή κινδύνου, την ψυχολογική ετοιμότητα, το επίπεδο του ανταγωνισμού, τις κοινωνικές και οικονομικές επιπτώσεις, προκειμένου ο αθλητής να επιστρέψει στις υποχρεώσεις του το συντομότερο δυνατό.

«Η ασφαλής επάνοδος στους αγώνες δεν είναι μια στιγμιαία ιατρική έγκριση, αλλά ένα συνεχές μονοπάτι προοδευτικής και ελεγχόμενης αύξησης της έντασης, του όγκου και της πολυπλοκότητας των ασκήσεων, ώστε ο τραυματισμένος ιστός (σύνδεσμος, τένοντας, μυς ή οστό) να προσαρμόζεται προοδευτικά και με ασφάλεια, για να μην κινδυνεύει από νέο τραυματισμό. Πρόκειται για μια διαδικασία που απαιτεί την άριστη συνεργασία ορθοπαιδικών, προπονητών και του ίδιου του αθλητή», επισημαίνουν οι Oρθοπαιδικοί Xειρουργοί δρ Βασίλειος Σακελλαρίου, δρ Παναγιώτης Πάντος και δρ Κωνσταντίνος Σταραντζής, επιστημονικοί υπεύθυνοι του τμήματος Osteon Pro της Osteon Orthopedic & Spine Clinic.

Τα βήματα που πρέπει να γίνουν

Ανεξάρτητα από το αν ο αθλητής έχει τραυματιστεί στον ώμο, στο γόνατο ή στη μέση, ακολουθούνται συγκεκριμένα βήματα, προκειμένου να μη «μεταβεί» απότομα από το κρεβάτι του φυσικοθεραπευτηρίου στην ένταση ενός τελικού αγώνα. Αυτά είναι:

• Από τις απλές κινήσεις χωρίς καθόλου βάρος, στις κινήσεις με αντίσταση
• Από τις ελεγχόμενες ασκήσεις, στις απρόβλεπτες
• Από την προπόνηση χωρίς επαφή, στο full-contact
• Διαχείριση του φορτίου (load management)

Κατά τη διάρκεια όλων αυτών των σταδίων, η ιατρική ομάδα παρακολουθεί τη συνολική καταπόνηση χρησιμοποιώντας high-tech εργαλεία, ώστε να αποφευχθεί μελλοντικός επανατραυματισμός. Σύμφωνα με μελέτη που δημοσιεύθηκε στο British Journal of Sports Medicine (BJSM), αν το εβδομαδιαίο φορτίο προπόνησης αυξηθεί απότομα κατά περισσότερο από 15% σε σχέση με τον μέσο όρο των προηγούμενων εβδομάδων, το ρίσκο αυτό εκτοξεύεται.

Η ανάγκη για σταδιακή επάνοδο και έλεγχο γίνεται άμεσα αντιληπτή από τα επιδημιολογικά δεδομένα. Σύμφωνα με διεθνείς καταγραφές επιτήρησης τραυματισμών, οι κακώσεις των κάτω άκρων (με κυρίαρχες τις βλάβες στο γόνατο και την ποδοκνημική) αποτελούν το 64% έως 87% του συνόλου των αθλητικών τραυματισμών σε elite ενήλικες αθλητές.

Την ίδια στιγμή, τα σύνδρομα υπέρχρησης και οι οξείς τραυματισμοί στα άνω άκρα (κυρίως στον ώμο) αγγίζουν το 17%, ενώ τα προβλήματα στη σπονδυλική στήλη ευθύνονται για το 12% των περιστατικών. Επιδημιολογικές μελέτες δείχνουν ότι το ποσοστό υποτροπής (επανατραυματισμού) στην ίδια περιοχή είναι κατά 5,11% υψηλότερο στους επαγγελματίες σε σχέση με τους ερασιτέχνες, γεγονός που υπογραμμίζει την σημασία των αυστηρών κριτηρίων επανόδου.

Η σύγχρονη φιλοσοφία της προοδευτικής επιβάρυνσης, επιβάλει να αναλυθούν τα εξειδικευμένα κριτήρια επανόδου ανά ανατομική περιοχή προκειμένου αυτή να μην αποτύχει.

Κάτω άκρα

Τη μεγαλύτερη αιτία παρατεταμένης απουσίας από τους αγωνιστικούς χώρους στους ενήλικες αθλητές αποτελούν οι τραυματισμοί του γονάτου, όπως οι ρήξεις προσθίου χιαστού συνδέσμου και οι κακώσεις των μηνίσκων, καταλαμβάνοντας περίπου το 27% του συνόλου των σοβαρών κακώσεων.

Η διαδικασία λήψης απόφασης για την επιστροφή στο γήπεδο βασίζεται πλέον σε μια σειρά από αυστηρές, μετρήσιμες δοκιμασίες που πιστοποιούν την ετοιμότητα της άρθρωσης, όπως:

• Tο τεστ δύναμης, κατά την οποία ελέγχεται αν οι μύες του ποδιού έχουν σχεδόν την ίδια δύναμη με το υγιές πόδι
• Tο τεστ των αλμάτων, για να διαπιστωθεί ότι ο αθλητής πηδά σχεδόν το ίδιο μακριά και σταθερά τόσο με το χειρουργημένο όσο και με το υγιές του πόδι
• Tο τεστ της προσγείωσης, από το οποίο παρατηρείται εάν το σώμα ελέγχει σωστά την κίνηση για να ακουμπήσει με ασφάλεια στο έδαφος

Άνω άκρα

Οι τραυματισμοί των άνω άκρων, με κυρίαρχο πεδίο τον ώμο, αποτελούν συχνό φαινόμενο σε ενήλικες elite αθλητές που συμμετέχουν σε αθλήματα ρίψεων (π.χ. πόλο, τένις) ή αθλήματα επαφής.

Η πολυπλοκότητα της άρθρωσης αυτής, η οποία θυσιάζει τη σταθερότητα για χάρη του μεγάλου εύρους κίνησης, απαιτεί εξαιρετικά λεπτούς χειρισμούς κατά την αποκατάσταση. Η επιστροφή στις αγωνιστικές υποχρεώσεις μετά από τραυματισμούς όπως η αστάθεια, οι ρήξεις του στροφικού πετάλου ή οι βλάβες του επιχειλίου χόνδρου, δεν κρίνεται πλέον με την απλή απουσία πόνου, αλλά με την επιστημονική επιβεβαίωση της εμβιομηχανικής του επάρκειας.

Η διαδικασία επανόδου ελέγχεται μέσα από τρεις βασικούς άξονες:

• Το τεστ εύρους κίνησης, προκειμένου να ελεγχθεί εάν ο ώμος μπορεί να στρίψει και να κινηθεί σε όλο το εύρος που απαιτεί το άθλημα, χωρίς περιορισμούς
• Το τεστ της μυϊκής δύναμης του στροφικού πετάλου, με το οποίο μετριέται η δύναμη των μυών που περιστρέφουν και σταθεροποιούν τον ώμο (στροφικό πέταλο)
• Το τεστ ελέγχου της κίνησης της ωμοπλάτης, ώστε να παρατηρηθεί εάν κινείται σε απόλυτο συντονισμό με το χέρι κατά τη διάρκεια της ρίψης ή της άρσης βάρους, με κίνδυνο να προκληθεί πρόσκρουση των τενόντων και σταδιακή φθορά

Σπονδυλική στήλη

Οι τραυματισμοί στη σπονδυλική στήλη, όπως οι κήλες μεσοσπονδυλίου δίσκου, η σπονδυλόλυση και τα κατάγματα κόπωσης, αποτελούν μία από τις πιο σύνθετες προκλήσεις στον επαγγελματικό αθλητισμό. Καθώς η σπονδυλική στήλη λειτουργεί ως η «γέφυρα» μεταφοράς δυνάμεων ανάμεσα στα άνω και τα κάτω άκρα, οποιαδήποτε δυσλειτουργία της επηρεάζει ολόκληρη την κινητική αλυσίδα.

Σύμφωνα με τις σύγχρονες κατευθυντήριες οδηγίες της διεθνούς αθλητιατρικής, η διαδικασία επανόδου ελέγχεται μέσα από τρία αυστηρά και πρακτικά κριτήρια:

• Tο τεστ νευρολογικών συμπτωμάτων, για να διαπιστωθεί εάν ο αθλητής είναι 100% ελεύθερος από συμπτώματα όπως μουδιάσματα, μυρμηγκιάσματα ή αντανακλαστικό πόνο στα πόδια ή τα χέρια
• Tο τεστ δύναμης του κορμού, προκειμένου να ελεγχθεί η ικανότητα των μυών της κοιλιάς και της ράχης να κρατούν σταθερό το σώμα υπό πίεση
• Tο τεστ της ανώδυνης κίνησης σε ακραίες θέσεις, ώστε να βεβαιωθεί εάν οι αρθρώσεις της σπονδυλικής στήλης μπορούν να απορροφήσουν ανώδυνα τα φορτία που δημιουργούνται όταν ο αθλητής εκτελεί κινήσεις μέγιστης έκτασης, κάμψης και στροφής του κορμού.

«Η αποτυχία ενός αθλητή σε κάποιο από τα αντικειμενικά τεστ δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται ως “πισωγύρισμα” ή ως οριστική ακύρωση της προσπάθειάς του. Αντίθετα, η σύγχρονη αθλητιατρική προσεγγίζει αυτό το αποτέλεσμα ως έναν πολύτιμο «οδικό χάρτη» που αποκαλύπτει με ακρίβεια τις εναπομένουσες αδυναμίες του σώματος. Τα δεδομένα των μετρήσεων δείχνουν στους ορθοπαιδικούς και την ομάδα αποκατάστασης πού ακριβώς εντοπίζεται το έλλειμμα, επιτρέποντας την άμεση αναπροσαρμογή του πλάνου, προκειμένου να αναστραφεί η κατάσταση μέσα από στοχευμένες ιατρικές και προπονητικές παρεμβάσεις.
Η αποτυχία σε ένα τεστ είναι απλώς το προτελευταίο βήμα πριν από μια απόλυτα ασφαλή, θωρακισμένη και επιτυχημένη επιστροφή στην κορυφαία αγωνιστική απόδοση», καταλήγουν οι εξειδικευμένοι ορθοπαιδικοί στις αθλητικές κακώσεις κ.κ. Σακελλαρίου, Πάντος και Σταραντζής.