Τα παιδιά που εκτίθενται στο παθητικό κάπνισμα στο σπίτι είναι πιο πιθανό να παρουσιάσουν ορισμένες αλλαγές στο επιγονιδίωμα, οι οποίες μπορούν να μεταβάλουν τον τρόπο έκφρασης των γονιδίων. Αυτές οι επιγενετικές αλλαγές θα μπορούσαν να επηρεάσουν την ανάπτυξη ασθενειών στο μέλλον.
Αυτό είναι το κύριο συμπέρασμα μιας μελέτης με επικεφαλής το Ινστιτούτο Παγκόσμιας Υγείας της Βαρκελώνης (ISGlobal), ενός κέντρου που υποστηρίζεται από το Ίδρυμα «la Caixa». Τα αποτελέσματα, που δημοσιεύονται στο Environment International, υπογραμμίζουν την ανάγκη να μειωθεί η έκθεση στο παθητικό κάπνισμα, ιδίως στο περιβάλλον των παιδιών.
Το DNA μας λειτουργεί ως εγχειρίδιο οδηγιών για το σώμα. Χωρίς να αλλάζει το περιεχόμενο του «βιβλίου» (δηλαδή η αλληλουχία των γονιδίων), ο καπνός του τσιγάρου μπορεί να προσθέσει «σημάδια» σε ορισμένες σελίδες, επηρεάζοντας τον τρόπο ανάγνωσης αυτών των οδηγιών. Ένα από αυτά τα σημάδια, η μεθυλίωση του DNA, είναι ένας από τους κύριους επιγενετικούς μηχανισμούς, που επιτρέπει την ενεργοποίηση ή την απενεργοποίηση της γονιδιακής έκφρασης.
Το αποτύπωμα του παθητικού καπνίσματος στο DNA
Ενώ οι επιπτώσεις του καπνίσματος της μητέρας κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης είναι εδώ και καιρό γνωστό ότι επηρεάζουν το επιγονιδίωμα, η παρούσα έρευνα είναι από τις πρώτες που δείχνουν πώς η έκθεση στο παθητικό κάπνισμα κατά την παιδική ηλικία μπορεί επίσης να έχει επίδραση.
Η μελέτη περιελάμβανε δεδομένα από 2.695 παιδιά από οκτώ ευρωπαϊκές χώρες: Ισπανία, Γαλλία, Ελλάδα, Λιθουανία, Νορβηγία, Ολλανδία, Ηνωμένο Βασίλειο και Σουηδία. Οι συμμετέχοντες ήταν ηλικίας 7-10 ετών και ήταν εθελοντές της κοινοπραξίας Pregnancy and Childhood Epigenetics Consortium (PACE).
Χρησιμοποιώντας δείγματα αίματος από τους συμμετέχοντες, η ομάδα εξέτασε το επίπεδο μεθυλίωσης σε συγκεκριμένες θέσεις του DNA κατά μήκος του γονιδιώματος και το συσχέτισε με τον αριθμό των καπνιστών στο νοικοκυριό (0, 1 ή 2 ή περισσότεροι).
Εντοπίστηκαν αλλαγές στη μεθυλίωση του DNA σε 11 περιοχές (που ονομάζονται CpGs) οι οποίες συσχετίστηκαν με την έκθεση στο παθητικό κάπνισμα. Οι περισσότερες από αυτές τις περιοχές είχαν επίσης συνδεθεί σε προηγούμενες μελέτες με την άμεση έκθεση στον καπνό σε ενεργούς καπνιστές ή κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης.
Επιπλέον, έξι από αυτές σχετίζονται με ασθένειες για τις οποίες το κάπνισμα αποτελεί παράγοντα κινδύνου, όπως το άσθμα ή ο καρκίνος.
«Η μελέτη μας δείχνει ότι το παθητικό κάπνισμα κατά την παιδική ηλικία αφήνει τα σημάδια του σε μοριακό επίπεδο και μπορεί να μεταβάλει την έκφραση γονιδίων που επηρεάζουν την ευαισθησία σε ασθένειες κατά την ενήλικη ζωή», λέει η Marta Cosin-Tomàs, ερευνήτρια του ISGlobal και πρώτη συγγραφέας της μελέτης.
Ένα παγκόσμιο πρόβλημα με μακροπρόθεσμες συνέπειες
Παρά τις όλο και πιο εντατικές παρεμβάσεις σε επίπεδο πολιτικής υγείας για την απαγόρευση του καπνίσματος σε δημόσιους χώρους, το νοικοκυριό παραμένει μια σημαντική πηγή έκθεσης των παιδιών στο παθητικό κάπνισμα. Το 2004, εκτιμήθηκε ότι το 40% των παιδιών παγκοσμίως εκτίθενται στον καπνό του τσιγάρου. Η έκθεση της παιδικής ηλικίας σε αυτόν τον ρύπο όχι μόνο αυξάνει τον κίνδυνο αναπνευστικών και καρδιαγγειακών παθήσεων, αλλά μπορεί επίσης να επηρεάσει τη νευρολογική ανάπτυξη και τη λειτουργία του ανοσοποιητικού συστήματος.
«Τα αποτελέσματα υποδηλώνουν ότι το παθητικό κάπνισμα στην παιδική ηλικία οδηγεί σε επιγενετικές αλλαγές παρόμοιες με εκείνες που παρατηρούνται με την ενδομήτρια έκθεση στον καπνό ή το ενεργό κάπνισμα. Αυτό υπογραμμίζει τον επείγοντα χαρακτήρα της εφαρμογής ολοκληρωμένων μέτρων για τη μείωση της έκθεσης της παιδικής ηλικίας στον καπνό, τόσο στο σπίτι όσο και σε εσωτερικούς χώρους», αναφέρει η Mariona Bustamante, ερευνήτρια του ISGlobal και επικεφαλής συγγραφέας της μελέτης.
