Τις σημαντικές κατακτήσεις της Ψυχιατρικής Μεταρρύθμισης στην Ελλάδα, αλλά και τις προκλήσεις που αντιμετωπίζει σήμερα το σύστημα ψυχικής υγείας, ανέδειξε εκδήλωση που πραγματοποιήθηκε στην ΕΣΗΕΑ με αφορμή την παρουσίαση του βιβλίου «Ψυχιατρική Μεταρρύθμιση στην Ελλάδα. Ψυχιατρείο Λέρου. Ένα οδοιπορικό μέσα από προσωπικές μαρτυρίες», των εκδόσεων Παπαζήση, σε συγγραφή και επιμέλεια της ψυχολόγου Νίκης Δαρμογιάννη, συνεργάτιδας της Εταιρίας Κοινωνικής Ψυχιατρικής Π. Σακελλαρόπουλος.

Κατά τη διάρκεια της συζήτησης, επιστήμονες και επαγγελματίες ψυχικής υγείας εξέφρασαν έντονο προβληματισμό για τις επιπτώσεις του Ν. 5129/2024, που αφορά την «Ολοκλήρωση της Ψυχιατρικής Μεταρρύθμισης» και τη δημιουργία του Εθνικού Δικτύου Υπηρεσιών Ψυχικής Υγείας (Ε.Δ.Υ.Ψ.Υ.).

Όπως επισημάνθηκε, υπάρχει ανησυχία ότι βασικές αρχές που διαμόρφωσαν την κοινοτική ψυχιατρική στην Ελλάδα τα τελευταία 35 χρόνια ενδέχεται να αποδυναμωθούν. Στο επίκεντρο των προβληματισμών βρέθηκε η κατάργηση της τομεοποίησης, μιας θεμελιώδους αρχής που διασφαλίζει τη συνέχεια της φροντίδας και τη σύνδεση των υπηρεσιών ψυχικής υγείας με τις τοπικές κοινωνίες.

Παράλληλα, οι συμμετέχοντες εξέφρασαν επιφυλάξεις για την εξίσωση δημόσιων και ιδιωτικών φορέων παροχής υπηρεσιών ψυχικής υγείας, υπογραμμίζοντας τον κίνδυνο περαιτέρω εμπορευματοποίησης της φροντίδας σε έναν ιδιαίτερα ευαίσθητο τομέα.

Ελλείψεις και αβεβαιότητα

Στη συζήτηση αναδείχθηκαν επίσης τα διαχρονικά προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι δομές ψυχικής υγείας, όπως οι ελλείψεις προσωπικού, οι καθυστερήσεις στη χρηματοδότηση υπηρεσιών και η αβεβαιότητα που βιώνουν πολλοί φορείς του χώρου.

Οι ομιλητές τόνισαν την ανάγκη ενός σταθερού και μακροπρόθεσμου σχεδιασμού για την ψυχική υγεία, με έμφαση στην ενίσχυση των κοινοτικών υπηρεσιών και στη διασφάλιση της καθολικής πρόσβασης των πολιτών σε ποιοτική φροντίδα.

«Η μεταρρύθμιση παραμένει ανοιχτή διαδικασία»

Κοινή διαπίστωση ήταν ότι η Ψυχιατρική Μεταρρύθμιση δεν αποτελεί ένα έργο που έχει ολοκληρωθεί, αλλά μια διαρκή διαδικασία που απαιτεί συνεχή υποστήριξη και επαγρύπνηση.

Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στην προστασία των δικαιωμάτων των ληπτών υπηρεσιών ψυχικής υγείας και στην ανάγκη αποφυγής πρακτικών που θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε νέες μορφές ιδρυματισμού.

Όπως επισημάνθηκε, ο ιδρυματισμός δεν ανήκει αποκλειστικά στο παρελθόν, αλλά μπορεί να επανεμφανιστεί όταν τα συστήματα ψυχικής υγείας απομακρύνονται από τον ανθρωποκεντρικό τους χαρακτήρα.

Το μήνυμα της εκδήλωσης συμπυκνώθηκε στα λόγια του καθηγητή Παναγιώτη Σακελλαρόπουλου, τα οποία παραμένουν επίκαιρα: «Δεν αλλάζουμε τη διάγνωση του ατόμου, αλλάζουμε όμως τη μοίρα του».