Έξι χρόνια έχουν περάσει από τη στιγμή που ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ) σήμανε τον υψηλότερο παγκόσμιο συναγερμό που προβλέπει το διεθνές δίκαιο, κηρύσσοντας την εμφάνιση ενός νέου κορονοϊού ως Κατάσταση Έκτακτης Ανάγκης Δημόσιας Υγείας Διεθνούς Ενδιαφέροντος (PHEIC). Αν και η συγκεκριμένη κατάσταση έληξε επισήμως τον Μάιο του 2023, το αποτύπωμα της COVID-19 παραμένει έντονο – στις κοινωνίες, στις οικονομίες και στα συστήματα υγείας σε ολόκληρο τον κόσμο.

Με αφορμή τη συμπλήρωση έξι ετών, ο ΠΟΥ θέτει ένα κρίσιμο ερώτημα προς τις κυβερνήσεις, τους διεθνείς εταίρους αλλά και προς τον ίδιο του τον εαυτό: είναι σήμερα ο κόσμος καλύτερα προετοιμασμένος για την επόμενη πανδημία;

Η απάντηση, σύμφωνα με τον Οργανισμό, είναι «ναι και όχι».

Πρόοδος με ουσιαστικά βήματα

«Η πανδημία μάς δίδαξε ότι οι παγκόσμιες απειλές απαιτούν παγκόσμιες απαντήσεις. Η αλληλεγγύη είναι η καλύτερη ανοσία», δήλωσε ο γενικός διευθυντής του ΠΟΥ, δρ Τέντρος Αντανόμ Γκεμπρεγέσους, κατά την έναρξη της 158ης Συνόδου του Εκτελεστικού Συμβουλίου.

Με βάση τα διδάγματα της COVID-19, ο ΠΟΥ και τα κράτη-μέλη έχουν προχωρήσει σε σημαντικές μεταρρυθμίσεις για την ενίσχυση της πρόληψης, της ετοιμότητας και της αντίδρασης σε πανδημίες. Μεταξύ των πιο σημαντικών εξελίξεων περιλαμβάνονται:

• Η υιοθέτηση της Ιστορικής Συμφωνίας του ΠΟΥ για τις Πανδημίες τον Μάιο του 2025, που θέτει ένα ολοκληρωμένο πλαίσιο για την παγκόσμια υγειονομική ασφάλεια και τη δίκαιη πρόσβαση σε μέσα προστασίας.

• Οι τροποποιήσεις του Διεθνούς Υγειονομικού Κανονισμού, που τέθηκαν σε ισχύ τον Σεπτέμβριο του 2025 και ενισχύουν τις εθνικές δυνατότητες αντιμετώπισης υγειονομικών απειλών.

• Το Ταμείο Πανδημιών το οποίο έχει ήδη διαθέσει πάνω από 1,2 δισ. δολάρια, κινητοποιώντας επιπλέον 11 δισ. για έργα επιτήρησης, εργαστηριακών υποδομών και εκπαίδευσης προσωπικού σε σχεδόν 100 χώρες.

• Η αξιοποίηση της τεχνητής νοημοσύνης μέσω του συστήματος EIOS για τον ταχύτερο εντοπισμό επιδημικών απειλών σε περισσότερες από 110 χώρες.

• Η ενίσχυση της γονιδιωματικής επιτήρησης, με πάνω από 110 χώρες να συμμετέχουν σε διεθνή δίκτυα παρακολούθησης παθογόνων.

• Η επιτάχυνση της τοπικής παραγωγής εμβολίων και θεραπειών, με επίκεντρο χώρες χαμηλού και μεσαίου εισοδήματος.

Παραδείγματα που δείχνουν τον δρόμο

Η πρόοδος αυτή έχει ήδη αποδώσει καρπούς. Πρόσφατες επιδημίες Έμπολα και Μάρμπουργκ στην Αφρική περιορίστηκαν σε πολύ μικρότερο χρονικό διάστημα και με σαφώς χαμηλότερη θνητότητα σε σχέση με το παρελθόν. Κρίσιμο ρόλο έπαιξαν οι ενισχυμένοι εθνικοί μηχανισμοί, με τη στήριξη του ΠΟΥ.

Μια εύθραυστη πρόοδος

Παρά τις επιτυχίες, ο ΠΟΥ προειδοποιεί ότι η πρόοδος αυτή δεν είναι δεδομένη. Τα τελευταία χρόνια, η χρηματοδότηση μετατοπίζεται από την υγεία προς την άμυνα και την ασφάλεια, θέτοντας σε κίνδυνο τα ίδια τα συστήματα που δημιουργήθηκαν για να προστατεύσουν τον κόσμο από μελλοντικές πανδημίες.

«Αυτό είναι κοντόφθαλμο», τονίζει ο Οργανισμός. Οι πανδημίες είναι απειλές εθνικής ασφάλειας.

Η επένδυση στην ετοιμότητα σημαίνει:

• ζωές που σώζονται,

• οικονομίες που προστατεύονται,

• κοινωνίες που παραμένουν σταθερές.

Ο ΠΟΥ απευθύνει έκκληση σε κυβερνήσεις και διεθνείς εταίρους να μην εφησυχάσουν. Οι παθογόνοι οργανισμοί δεν γνωρίζουν σύνορα και καμία χώρα δεν μπορεί να αντιμετωπίσει μόνη της μια πανδημία.

Η προετοιμασία απαιτεί συνεχή επαγρύπνηση, συνεργασία και πολιτική βούληση. Όπως τονίζει ο Οργανισμός, η κατάλληλη στιγμή για να προετοιμαστούμε δεν είναι όταν ξεσπά η επόμενη πανδημία – αλλά τώρα.