Ομάδες πιθήκων που ζουν στον Βράχο του Γιβραλτάρ έχει παρατηρηθεί ότι τρώνε χώμα, κάτι που οι επιστήμονες πιστεύουν ότι αποτελεί μια προσπάθεια να ηρεμήσουν το στομάχι τους μετά από όλα τα πρόχειρα φαγητά που λαμβάνουν – και μερικές φορές κλέβουν – από τα πλήθη των τουριστών.

Οι ερευνητές εντόπισαν αυτή τη σκόπιμη κατανάλωση λάσπης, γνωστή ως γεωφαγία, ενώ παρατηρούσαν ομάδες μακάκων Βαρβαρίας στην περιοχή. Διαπίστωσαν ότι οι πίθηκοι που είχαν τη μεγαλύτερη επαφή με τους τουρίστες έτρωγαν περισσότερο χώμα και ότι η κατανάλωση κορυφωνόταν κατά τη διάρκεια της περιόδου των διακοπών.

Περίπου 230 μακάκοι ζουν στο Γιβραλτάρ σε οκτώ ξεχωριστές ομάδες και, ενώ οι τοπικές αρχές τους παρέχουν καθημερινές μερίδες φρούτων, λαχανικών και σπόρων, οι τουρίστες τους ταΐζουν συστηματικά σνακ που κυμαίνονται από σακουλάκια πατατάκια και σοκολάτες μέχρι κουφετάκια σοκολάτας και παγωτά.

Οι παρατηρήσεις δεν αποδεικνύουν γιατί οι μακάκοι τρώνε χώμα, αλλά οι επιστήμονες υποψιάζονται ότι έχει προστατευτική δράση στο πεπτικό σύστημα. Οι μόνοι μακάκοι στον βράχο που δεν παρατηρήθηκε να τρώνε χώμα ανήκαν σε μια ομάδα που είναι απομονωμένη από επισκέπτες και τουρίστες.

Ο Δρ Sylvain Lemoine, ειδικός συμπεριφοράς πρωτευόντων στο Πανεπιστήμιο του Κέιμπριτζ, δήλωσε ότι οι μακάκοι μπορεί να τρώνε χώμα για να επαναφέρουν την ισορροπία στο μικροβίωμα του εντέρου τους, δηλαδή στους πληθυσμούς μικροβίων που ζουν στο πεπτικό σύστημα, το οποίο διαταράσσεται από τα λιπαρά, αλμυρά και ζαχαρούχα σνακ που καταναλώνουν οι μακάκοι.

«Πιστεύουμε ότι η κατανάλωση αυτού του πρόχειρου φαγητού διαταράσσει τη σύνθεση του μικροβιώματος και γνωρίζουμε ότι τα βακτήρια και τα μέταλλα στο χώμα μπορούν να βοηθήσουν στην ανασύσταση του μικροβιώματος και στην ανακούφιση των αρνητικών επιπτώσεων», δήλωσε ο Lemoine. «Πιστεύουμε ότι το χώμα έχει προστατευτική δράση».

Ποιο χώμα προτιμούν

Παρατηρήσεις μεταξύ του καλοκαιριού του 2022 και της άνοιξης του 2024 έδειξαν ότι σχεδόν το ένα πέμπτο της συνολικής τροφής που κατανάλωναν οι μακάκοι ήταν πρόχειρο φαγητό από τουρίστες. Οι μακάκοι που ζούσαν γύρω από την κορυφή του βράχου, η οποία είναι ιδιαίτερα δημοφιλής στους τουρίστες, είχαν περισσότερες από διπλάσιες πιθανότητες να τρώνε πρόχειρο φαγητό σε σύγκριση με τους άλλους. Επίσης, κατανάλωναν το μεγαλύτερο μέρος του χώματος.

Ο Lemoine είπε ότι οι μακάκοι τρέφονταν με πρόχειρο φαγητό τόσο από ντόπιους όσο και από τουρίστες, οι οποίοι τους πρόσφεραν αλατισμένα φιστίκια, σοκολάτες, πατατάκια, αποξηραμένα ζυμαρικά, ψωμί, Coca-Cola, χυμό πορτοκάλι, παγωτό και άλλα. «Υπάρχει πολύ παγωτό. Αυτό που δεν τους αρέσει πολύ είναι το σορμπέ».

Συνολικά, οι ερευνητές κατέγραψαν 44 μακάκους να τρώνε χώμα σε 46 περιπτώσεις. Σε τρεις περιπτώσεις, οι μακάκοι έφαγαν χώμα λίγο μετά την κατανάλωση παγωτού, μπισκότων ή ψωμιού. Όταν ο αριθμός των επισκεπτών μειώθηκε το χειμώνα, οι μακάκοι ήταν 40% λιγότερο πιθανό να φάνε φαγητό από τους τουρίστες και πάνω από 30% λιγότερο πιθανό να φάνε χώμα.

Σε άρθρο τους στο Scientific Reports, οι ερευνητές περιγράφουν πώς οι μακάκοι φαίνεται να μαθαίνουν τη συνήθεια από άλλους, με τους μακάκους να προτιμούν διαφορετικούς τύπους χώματος ανάλογα με την ομάδα τους. Οι περισσότερες μαϊμούδες αναζητούν την terra rossa, ή κόκκινο πηλό, που βρίσκεται σε όλο το Γιβραλτάρ, αλλά η ομάδα η οποία καταλαμβάνει τις χαμηλότερες δυτικές πλαγιές, προτιμά το χώμα γεμάτο πίσσα από λακκούβες σε ασφαλτοστρωμένους δρόμους.

Η γεωφαγία από ανθρώπους

Άνθρωποι σε όλο τον κόσμο τρώνε χώμα, ιδιαίτερα έγκυες γυναίκες σε περιοχές της Αφρικής, της Ασίας και της Νότιας Αμερικής, όπου καταναλώνεται για να βοηθήσει με τη ναυτία ή για να προσφέρει κρίσιμα μέταλλα. Ωστόσο, οι ερευνητές δεν παρατήρησαν αύξηση της κατανάλωσης χώματος μεταξύ των εγκύων ή θηλαζόντων πιθήκων, γεγονός που υποδηλώνει ότι η συμπεριφορά αυτή δεν οφείλεται στην ανάγκη συμπλήρωσης της διατροφής τους.

Αντίθετα, ο Lemoine ανέφερε ότι οι μακάκοι φαίνεται να τρώνε το χώμα για να «προστατεύσουν το πεπτικό τους σύστημα» από σνακ υψηλής ενέργειας και χαμηλής περιεκτικότητας σε φυτικές ίνες, καθώς και από πρόχειρο φαγητό, τα οποία είναι γνωστό ότι προκαλούν στομαχικές διαταραχές σε ορισμένα πρωτεύοντα.

Οι τουρίστες καλούνται να μην αγγίζουν ή να ταΐζουν τις μαϊμούδες στο Γιβραλτάρ, αλλά ο κανόνας δεν εφαρμόζεται αυστηρά. Ενώ το πρόχειρο φαγητό μπορεί να είναι επιβλαβές για τους μακάκους, το ίδιο μπορεί να ισχύει και για το χώμα, καθώς μεγάλο μέρος του βρίσκεται κοντά σε πολυσύχναστους δρόμους πάνω στο βράχο. «Περνούν πολλά οχήματα κάθε μέρα, και τα περισσότερα δεν είναι ακόμη ηλεκτρικά», είπε ο Lemoine. «Θέλουμε να αναλύσουμε το χώμα. Μας ενδιαφέρει πολύ να δούμε τα επίπεδα των ρύπων.»

Η Δρ Paula Pebsworth, πρωτευοντολόγος στο Πανεπιστήμιο του Τέξας στο Σαν Αντόνιο, είπε ότι η γεωφαγία εξυπηρετεί πολλαπλούς σκοπούς που συνδέονται με την αποτοξίνωση και τη συμπλήρωση μεταλλικών στοιχείων. Στη δική της έρευνα για τους μπαμπουίνους chacma στη Νότια Αφρική, οι μαϊμούδες κατανάλωναν σημαντικές ποσότητες χώματος, πιθανώς ως αντίδραση σε φυτικές τοξίνες.

«Η ιδέα ότι η κατανάλωση χώματος μπορεί να βοηθήσει τις μαϊμούδες να αντιμετωπίσουν την κατανάλωση τροφίμων που τούς χορηγούνται από τους τουρίστες είναι επίσης εύλογη και έχει τεκμηριωθεί στο Arashiyama Monkey Park [της Ιαπωνίας]. Ωστόσο, ενώ η γεωφαγία μπορεί να χρησιμεύσει ως μηχανισμός αντιμετώπισης, μια πιο αποτελεσματική προσέγγιση διαχείρισης είναι η μείωση ή η εξάλειψη της παροχής ανθρώπινων τροφίμων», είπε.

Πηγή: Guardian