Η αλλεργία στα αρώματα επηρεάζει περίπου το 1% των ενηλίκων και το 1,8% των παιδιών και των εφήβων. Είναι η δεύτερη αιτία αλλεργικής δερματίτιδας εξ επαφής, μετά την αλλεργία στο νικέλιο. Η αποφυγή τους είναι εξαιρετικά δύσκολη, αφού υπάρχουν σε μια τεράστια ποικιλία προϊόντων.
Εκτός τα προφανή, δηλαδή τα parfums, eau de parfums, eau de cologne και eau de toilette που περιέχουν αρωματικά έλαια σε υψηλές συγκεντρώσεις (15-25%, 8-15%, 4-10% και 2-5% αντίστοιχα), υπολογίζεται ότι για τη σύνθεση των αρωμάτων που βρίσκονται σε καθημερινά προϊόντα χρησιμοποιούνται περισσότερες από 3.000 χημικές ουσίες. Δεν αποτελεί επομένως έκπληξη το γεγονός ότι μπορεί να προκαλέσουν αντιδράσεις σε τόσους πολλούς ανθρώπους.
«Η χρήση των αρωμάτων και προϊόντων που περιέχουν αρωματικές ουσίες επηρεάζει αρνητικά το φραγμό του δέρματος αφού απορροφούν την υγρασία του. Μπορεί να προκαλέσουν αλλεργική ή ερεθιστική δερματίτιδα εξ επαφής, ιδίως στα άτομα με έκζεμα και ψωρίαση που δεν διαθέτουν αυτή την πρώτη γραμμή άμυνας. Μπορούν εύκολα να ερεθίσουν και να εντείνουν την ξηρότητα στο ήδη αφυδατωμένο δέρμα τους, επιδεινώνοντας έτσι την πάθησή τους», προειδοποιεί ο δερματολόγος - αφροδισιολόγος δρ Χρήστος Στάμου.
Πραγματικά τα αρώματα είναι πανταχού παρόντα. Προϊόντα προσωπικής φροντίδας (όπως αφρόλουτρα, λοσιόν, σαμπουάν, μαλακτικά, after shaves, αποσμητικά, μωρομάντηλα, σερβιέτες και χαρτί υγείας), καλλυντικά και προϊόντα μακιγιάζ (όπως κραγιόν και lip balm) οικιακά προϊόντα, (όπως απορρυπαντικά και μαλακτικά ρούχων, αρωματικά χώρου, καθαριστικά, κεριά, ποτ-πουρί), αρώματα τροφίμων που αναμιγνύονται σε φαγητά και ποτά και ενισχύουν τη μυρωδιά τους (όπως άρωμα βουτύρου ή παρμεζάνας ή πορτοκαλιού), είναι μερικά από αυτά που χρησιμοποιούνται ευρέως. Ακόμα τα προϊόντα που βασίζονται σε φυσικά συστατικά μπορεί να περιέχουν αλλεργιογόνα αρωμάτων ίσως και σε υψηλότερη συγκέντρωση από άλλα.
Τα τελευταία χρόνια, έχει γίνει τάση να προστίθενται αρωματικές χημικές ουσίες και σε πολλά είδη καταναλωτικών προϊόντων που χρησιμοποιούνται από και σε παιδιά, όπως παιχνίδια και πάνες, τα οποία μπορούν να συμβάλουν σημαντικά στην έκθεσή τους σε αρώματα μέσω της δερματικής οδού.
Αρωματικές ενώσεις (μείγματα από 20 έως και πάνω από 200 συνθετικές χημικές ουσίες αρωμάτων ή φυσικές αρωματικές ύλες), προστίθενται επίσης για την κάλυψη δυσάρεστων οσμών, όπως χημικών διαλυτών.
Γυναίκες κάτω των 40 τα πιο συχνά "θύματα"
Ηλικιακά, τα άτομα κάτω των 40 ετών εκτίθενται και παρουσιάζουν δερματικές αντιδράσεις περισσότερο από τους μεγαλύτερους, αν και μια θετική αντίδραση μπορεί να παρατηρηθεί και σε μεγαλύτερες ηλικίες. Επίσης, τα περισσότερα προβλήματα παρουσιάζονται από προϊόντα που μένουν στο δέρμα, συγκριτικά με αυτά που ξεπλένονται.
Τα πιο συχνά “θύματα” είναι γυναίκες γιατί εκτίθενται σημαντικά περισσότερο σε προϊόντα με άρωμα που χρησιμοποιούνται στην καθημερινή ζωή από τους άνδρες.
Tα χέρια και το πρόσωπο επηρεάζονται συχνότερα, όπως επίσης ο λαιμός στις γυναίκες και τα κάτω άκρα στους άνδρες. Άλλες περιοχές που παρουσιάζουν συχνά συμπτώματα είναι η μασχαλιαία, από τα αποσμητικά και η περιπρωκτική, από τα μωρομάντηλα και το αρωματικό χαρτί υγείας. Βέβαια, τα χέρια μπορούν να μεταφέρουν την ουσία που προκαλεί τη δερματοπάθεια σε κάθε μέρος του σώματος.
Η αλλεργική δερματίτιδα εξ επαφής εκδηλώνεται ως φολιδωτές ερυθηματώδεις πλάκες. Μπορεί να υπάρχει οίδημα, κυστίδια και πομφόλυγες (μεγάλες φυσαλίδες).
Η συνεχής έκθεση στο αλλεργιογόνο μπορεί να οδηγήσει σε χρόνια δερματίτιδα με λειχηνοποίηση και απολέπιση. Η δερματίτιδα προκαλεί φαγούρα και μπορεί επίσης να προκαλέσει κάψιμο και τσούξιμο.
Η αλλεργία σε αρώματα μπορεί να επηρεάσει το στόμα (αλλεργική στοματίτιδα εξ επαφής), με αποτέλεσμα χειλίτιδα, ουλίτιδα, φουσκάλες και διαβρώσεις ή στοματικό ομαλό λειχήνα.
Η φωτοαλλεργία είναι επίσης πιθανή, αφού τα αρωματικά έλαια, αφρόλουτρα, σαπούνια και καλλυντικά περιέχουν ουσίες που μπορούν να οδηγήσουν σε φωτοτοξική αντίδραση. «Μια δερματική αλλεργία προκαλείται όταν μια ελάχιστη ποσότητα κάποιας αρωματικής ουσίας διεισδύσει στο δέρμα και προσκολλάται σε μια πρωτεΐνη του, προκαλώντας μια σειρά αντιδράσεων του ανοσοποιητικού συστήματος, τα οποία έχουν ως αποτέλεσμα την εμφάνιση των συμπτωμάτων.
Ενώ υπάρχουν αρωματικές ουσίες που συνδέονται άμεσα με τις πρωτεΐνες του δέρματος, υπάρχουν και άλλοι τύποι που πρέπει να μετασχηματιστούν χημικά πριν συνδεθούν με αυτές. Ο μετασχηματισμός συμβαίνει στο δέρμα, για παράδειγμα παρουσία αέρα ή ηλιακού φωτός, ή μέσω βιοενεργοποίησης, μετατρέποντας μη ή ασθενώς αλλεργιογόνες ουσίες σε ισχυρά αλλεργιογόνα του δέρματος», εξηγεί ο ειδικός.
Εκτός από την αλλεργική δερματίτιδα εξ επαφής, η χρήση προϊόντων με άρωμα μπορεί να προκαλέσει ερεθιστικές αντιδράσεις και όχι δερματικές αλλεργίες.
Η βασική διαφορά είναι ότι οι αλλεργικές αντιδράσεις εμφανίζονται συνήθως με καθυστέρηση περίπου μίας ημέρας μετά τη χρήση του αρώματος ή του καλλυντικού προϊόντος, ενώ οι ερεθιστικές αντιδράσεις αναπτύσσονται αμέσως μετά τη χρήση.
Αντιμετώπιση
Η αντιμετώπιση των συμπτωμάτων που προκαλούνται και από τις δύο δερματικές παθήσεις γίνεται με τοπικά στεροειδή και τη χρήση ενυδατικών προϊόντων. Η πρόληψη από την άλλη, έγκειται στον εντοπισμό του αλλεργιογόνου μέσω τεστ αλλεργιών, που είναι ασφαλή και ανώδυνα, και την αποφυγή του.
«Όταν το δέρμα αντιδρά σε ένα προϊόν, συστήνεται η διακοπή της χρήσης του και η επίσκεψη σε έναν δερματολόγο εάν δεν υποχωρήσουν σύντομα τα συμπτώματα.
Επιτρέπεται η χρήση προϊόντων που φέρουν την ένδειξη «χωρίς άρωμα», αν και κάποια «άοσμα» προϊόντα μπορούν να περιέχουν αρωματικές ουσίες σε μικρές ποσότητες.
Η οδηγία της Επιστημονικής Επιτροπής για την Ασφάλεια των Καταναλωτών της Ευρωπαϊκής Ένωσης είναι να αναφέρεται η παρουσία οποιασδήποτε ουσίας όταν η συγκέντρωσή της υπερβαίνει το 0,001% στα προϊόντα που δεν ξεπλένονται και το 0,01% στα προϊόντα που ξεπλένονται» καταλήγει ο δρ Στάμου.
