Γιατί ξυνόμαστε; Την απάντηση σε αυτήν την ερώτηση που μάς βασανίζει όταν βιώνουμε τον φαύλο κύκλο ανακούφισης αλλά και περισσότερης φλεγμονής που προκαλεί το ξύσιμο σε δερματικές παθήσεις όπως η δερματίτιδα, έρχεται να απαντήσει μία νέα έρευνα που καταλήγει στο συμπέρασμα ότι κάθε άλλο παρά τυχαίο είναι αυτό το αντανακλαστικό στον κνησμό που παρατηρείται σε ανθρώπους αλλά και ζώα, συμπεριλαμβανομένων των ψαριών, εδώ και εκατομμύρια χρόνια.

Η μελέτη λοιπόν που πραγματοποιήθηκε σε ποντίκια και δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Science αποκάλυψε ότι το ξύσιμο ρυθμίζει την ανοσολογική απόκριση και τη σύνθεση μικροβιώματος στην επιδερμίδα, που ενδεχομένως καθορίζει και την άμυνα κατά των δερματικών λοιμώξεων.

Το πείραμα

Για να κατανοήσουν το ρόλο του ξύσματος στη φλεγμονώδη απόκριση, οι ερευνητές χρησιμοποίησαν γενετικά τροποποιημένα ποντίκια χωρίς νευρώνες υπεύθυνους για τη φαγούρα, που εντοπίζονται από την έκφραση του γονιδίου MrgprA3. Αυτοί οι νευρώνες MrgprA3, που ενεργοποιούνται από την ανοσοσφαιρίνη Ε, προκαλούν αίσθηση κνησμού. Τα ποντίκια χωρίς MrgprA3 παρουσίασαν απουσία αίσθησης κνησμού και απέτυχαν να αναπτύξουν φλεγμονώδη αντίδραση, συμπεριλαμβανομένης της διήθησης ουδετερόφιλων και ενεργοποίηση μαστοκυττάρων, όταν εκτέθηκαν σε αλλεργιογόνα.

Το ίδιο συνέβη και σε φυσιολογικά ποντίκια που φορούσαν κολάρα για να τα αποτρέψουν από το να μη γρατζουνίζονται. Αυτό δείχνει ότι το ξύσιμο, και όχι η φαγούρα, είναι απαραίτητο για την πρόκληση μιας τοπικής ανοσολογικής απόκριση.

Περαιτέρω πειράματα αποκάλυψαν ότι το ξύσιμο πυροδοτεί μια νευροανοσολογική οδό που ξεκινά από νευρώνες που εκφράζουν τους νευρώνες TRPV1 και απελευθερώνουν ουσία P, ένα νευροπεπτίδιο που απελευθερώνεται από νευρώνες που αντιλαμβάνονται τον πόνο κατά τη διάρκεια του ξύσματος. Η ουσία P, με τη σειρά της, δρα στα μαστοκύτταρα, προκαλώντας την απελευθέρωση του παράγοντα νέκρωσης όγκων, με αποτέλεσμα την αύξηση της φλεγμονής.

Η αναστολή των νευρώνων που εκφράζουν τους νευρώνες TRPV1 ή της έκκρισης της ουσίας P εμπόδισε την την ανοσολογική απόκριση που προκαλείται από το ξύσιμο. Αντίθετα, η ενεργοποίηση των νευρώνων TRPV1 προκάλεσε την ίδια ανοσολογική απόκριση που παρατηρήθηκε μετά το ξύσιμο.

Ο διπλός ρόλος του ξυσίματος

Γιατί αυτός ο ανοσολογικός «καταρράκτης» περιλαμβάνει φαγούρα και ξύσιμο; Δεν θα μπορούσαν οι νευρώνες που προκαλούν κνησμό να ενεργοποιήσουν απευθείας τα μαστοκύτταρα; Περαιτέρω πειράματα αποκαλύπτουν ότι το ξύσιμο παίζει κρίσιμο ρόλο στη ρύθμιση του μικροβιώματος του δέρματος.

Στην πραγματικότητα, μελέτες σε ποντίκια δείχνουν ότι το ξύσιμο μεταβάλλει τη σύνθεση του μικροβιώματος στην πληγείσα περιοχή. Αρκετά βακτηριακά γένη, ιδιαίτερα δυνητικά παθογόνα βακτήρια, όπως ο Staphylococcus aureus, μειώνονται στην απόκριση του ξυσίματος.

Τα ευρήματα αυτά υποδηλώνουν ότι το ξύσιμο χρησιμεύει ως διπλός αμυντικός μηχανισμός.

Αφενός, μειώνει τα παθογόνα βακτήρια, μειώνοντας τον κίνδυνο για λοίμωξη, και από την άλλη, ενεργοποιεί τα μαστοκύτταρα, επιτρέποντας στο δέρμα να οργανώσει μια ισχυρή ανοσολογική απόκριση κατά των βακτηριακών λοιμώξεων.

Η μελέτη αυτή συμβιβάζει τον παράδοξο ρόλο του ξύσματος ως παθολογικής διαδικασίας και εξελικτικής προσαρμογής με τις βλαβερές επιδράσεις του σε καταστάσεις όπως η δερματίτιδα. Ενώ το ξύσιμο είναι μια συμπεριφορά με οφέλη, μπορεί επίσης να επιδεινώσει διάφορες δερματικές ασθένειες προκαλώντας άμεσα φλεγμονή.

Η κατανόηση των μοριακών και ανοσολογικών μηχανισμών που διέπουν τον κνησμό έχει αποκαλύψει μια νευροανοσολογική οδό με θεραπευτικά οφέλη.

Μελλοντικές θεραπείες θα μπορούσαν λοιπόν να ανακουφίσουν αποτελεσματικότερα τον κνησμό, όπως σε χρόνιες παθήσεις, μειώνοντας τις αρνητικές πτυχές του ξυσίματος, όπως η υπερβολική φλεγμονή, αλλά διατηρώντας παράλληλα τις θετικές πτυχές της αντιμικροβιακής άμυνας.