Διαλειπούσα εκρηκτική διαταραχή ονομάζεται η ψυχική διαταραχή που έχει ως κύριο σύμπτωμα τα επαναλαμβανόμενα επεισόδια αδικαιολόγητου θυμού. Πρόκειται για ένα σύνδρομο που συνδυάζει την οργή και την επιθετική συμπεριφορά. Τις τελευταίες δεκαετίες, η επιστήμη αποκαλύπτει σταθερά την IED, η συντομογραφία του αγγλικού όρου «intermittent explosive disorder.». Η διαταραχή αυτή παραπέμπει σε κάτι πολύ βαθύτερο από την απλή περιγραφή ενός ευέξαπτου ανθρώπου, εξηγεί ο Michael McCloskey, καθηγητής ψυχολογίας και νευροεπιστήμης στο Πανεπιστήμιο Temple. «Όσοι αντιμετωπίζουν το συγκεκριμένο σύνδρομο, ενεργούν επιθετικά κάθε φορά που θυμώνουν, φωνάζουν, καταστρέφουν αντικείμενα, εμπλέκονται σε σωματική αντιπαράθεση» επισημαίνει. Αυτή η αντίδραση είναι δυσανάλογη με το έναυσμα. «Για παράδειγμα, αν κάποιος προσπαθήσει να σε χτυπήσει με γροθιά και εσύ περάσεις στην αντεπίθεση, αυτό δεν είναι IED. Αλλά αν κάποιος πει ότι δεν του αρέσει το πουκάμισο σου και αντιδράσεις χτυπώντας τον, αυτό μπορεί να είναι ενδεικτική συμπεριφορά της διαταραχής», προσθέτει.
Περίπου 1 στους 25 Αμερικανούς πάσχουν από το σύνδρομο, υποστηρίζει και ο Emil Coccaro, ερευνητής στο Τμήμα Ψυχιατρικής και Συμπεριφορικής Υγείας στο Πολιτειακό Πανεπιστήμιο του Οχάιο, προσθέτοντας ότι ποσοστό περίπου 80% όσων έχουν IED, μένουν αδιάγνωστοι. «Δεν έχουμε στοιχεία για το αν η διαταραχή αυτή είναι πιο συχνή τώρα σε σχέση με το παρελθόν, σημειώνει, αλλά είναι σαφές ότι οι ρυθμοί ζωής έχουν γίνει πιο γρήγοροι, οι άνθρωποι βιώνουν περισσότερο άγχος και αυτό θα μπορούσε να είναι ένας παράγοντας που προάγει την εμφάνιση της διαταραχής».
Η επιστήμη του θυμού
Υπάρχουν δύο πράγματα που συμβαίνουν στον εγκέφαλο που ενδεχομένως συνδέονται με την συγκεκριμένη διαταραχή. Ο Δρ. Coccaro τονίζει ότι η επιθετικότητα είναι μια εξελικτική αναγκαιότητα. Το ανθρώπινο είδος χρειάζεται έναν αμυντικό μηχανισμό ο οποίος θα τον προστατεύει από τις απειλές. Όταν ο εγκέφαλος αντιληφθεί ότι κινδυνεύουμε ενεργοποιεί την αμυγδαλή, η οποία πυροδοτεί την αντίδραση μάχης ή φυγής ανάλογα με την απειλή. Σε άτομα με IED, η αμυγδαλή αντιδρά πιο γρήγορα και πιο έντονα λένε οι επιστήμονες. «Οι υπερβολικά επιθετικοί άνθρωποι τείνουν να έχουν χαμηλότερα επίπεδα σεροτονίνης», αναφέρει επιπλέον ο Δρ. Coccaro. Αυτός ο φυσικός χημικός αγγελιοφόρος, μεταξύ άλλων λειτουργιών που φέρει εις πέρας στο σώμα, λειτουργεί και ως παράγοντας μείωσης της επιθετικότητας. «Σκεφτείτε τη σεροτονίνη ως το σύστημα πέδησής σας», λέει χαρακτηριστικά. «Εάν τα υγρά φρένων έχουν πέσει, δεν θα μπορείτε να σταματήσετε».
Σύμφωνα με τους ειδικούς ψυχικής υγείας, τα άτομα με IED δεν σχεδιάζουν τα ξεσπάσματα τους. Αυτά απλώς συμβαίνουν. Ούτε συνήθως τα χρησιμοποιούν για να χειραγωγήσουν ή να εκφοβίσουν άλλους, καθώς αυτό θα παρέπεμπε σε αντικοινωνική ή ψυχοπαθητική συμπεριφορά. Είναι ο τρόπος που εγκεφαλικά αντιλαμβάνονται λάθος τι συνιστά απειλή και αδυνατούν να ελέγξουν την αντίδραση τους. Όπως μάλιστα υποστηρίζουν οι επιστήμονες, μετά το περιστατικό έκρηξης οργής, αντιλαμβάνονται το πώς συμπεριφέρθηκαν βιώνοντας συχνά αισθήματα θλίψης για την συμπεριφορά τους.
Η IED τείνει να είναι πιο κοινή στους άνδρες οι οποίοι εκδηλώνουν συνήθως σωματικά την επιθετικότητα τους ενώ οι γυναίκες με IED είναι πιο πιθανό να εκφραστούν λεκτικά. Η διαταραχή, καταγράφεται συχνότερα κατά την εφηβεία, ή στην δεκαετία ανάμεσα σε 20 και 30, με τάση να εξασθενεί σταδιακά καθώς η ηλικία αυξάνεται αν και η απειλή ενός νέου ξεσπάσματος δεν απομακρύνεται ποτέ εντελώς. Οι ερευνητές δεν έχουν επαρκή στοιχεία για το εάν οι κοινωνικές και οικονομικές συνθήκες μπορεί να επηρεάσουν την συχνότητα εμφάνισης του συνδρόμου, ωστόσο τα γονίδια σίγουρα παίζουν ρόλο, τονίζουν. «Όσο πιο σοβαρή είναι η εκδήλωση της επιθετικότητας, τόσο περισσότερη γενετική επιρροή κρύβεται από πίσω», υποστηρίζει ο Δρ. Coccaro.
Κατά την κρίση του, όσο πιο ισχυρή είναι η γενετική προδιάθεση τόσο πιθανότερο είναι η επιθετική συμπεριφορά να εκδηλώνεται με βία κατά των άλλων ή με καταστροφή αντικειμένων, με την λεκτική επιθετικότητα να δηλώνει μικρότερο ρόλο των γονιδίων. Η διαπαιδαγώγηση επίσης παίζει ρόλο. Δεν είναι ασυνήθιστο τα άτομα με IED να έχουν μεγαλώσει σε δύσκολο οικογενειακό περιβάλλον, με βίαιους γονείς.
Οι ειδικοί ωστόσο, εξετάζουν παράλληλα ως άλλη πιθανή αιτία της διαταραχής κάποιο είδος χρόνιας φλεγμονής του οργανισμού αφού γνωρίζουν ήδη ότι ένας τέτοιος παράγοντας συνδράμει στην εμφάνιση άλλων ψυχικών νοσημάτων όπως η κατάθλιψη, η σχιζοφρένεια και η διπολική διαταραχή. «Υπάρχει κάποια έρευνα με γάτες στις οποίες η πρόκληση φλεγμονής στον εγκέφαλο τις έκανε πιο επιθετικές» λέει ο Δρ. Coccaro.
Το σύνδρομο μπορεί επίσης να προκύψει από ένα χτύπημα στο κεφάλι που θα προκαλέσει βλάβη στον κροταφικό λοβό του εγκεφάλου, εκεί δηλαδή όπου βρίσκεται η αμυγδαλή. Οι ειδικοί δεν γνωρίζουν αν αυτές οι εκρήξεις θυμού μπορεί να γίνουν πιο σοβαρές αν δεν αντιμετωπιστούν εγκαίρως, αφού δεν υπάρχουν στοιχεία για το αν τα επεισόδια αυτά είναι ικανά να κλιμακωθούν φτάνοντας σε ένα οξύ βίαιο ξέσπασμα που θα απειλήσει την ζωή των άλλων ή και του ίδιου του πάσχοντα.
Με τα υπάρχοντα στοιχεία ωστόσο, περίπου το 20% των ατόμων με IED φαίνεται ότι κάποια στιγμή στην ζωή τους επιχειρούν να αυτοκτονήσουν ή προχωρούν σε κάποια άλλη μορφή αυτοτραυματισμού. Το αλκοόλ ή τα ναρκωτικά μπορεί επίσης να πυροδοτήσουν πιο ανεξέλεγκτες αντιδράσεις. Οι ειδικοί διατυπώνουν επίσης την άποψη ότι η συγκεκριμένη διαταραχή μπορεί να οδηγήσει σε ενδοοικογενειακή βία, αλλά δε φαίνεται να συνδέεται με περιστατικά μαζικής βίας, καθώς αυτά είναι προγραμματισμένα ενώ ένα από τα κύρια χαρακτηριστικά της διαλειπούσας εκρηκτικής διαταραχής είναι ότι τα ξεσπάσματα της είναι αυθόρμητα. Διαχείριση της διαταραχής Υπάρχει τρόπος να βοηθηθεί ο πάσχων; Ναι, απαντούν οι γιατροί.
Η πρώτη θεραπευτική επιλογή είναι η γνωσιακή συμπεριφορική θεραπεία, δηλαδή η κλασική μορφή ψυχοθεραπείας που χρησιμοποιείται για τη θεραπεία κοινών προβλημάτων συμπεριφοράς. Διδάσκουμε στους ασθενείς πώς να διακρίνουν εάν η αντίληψή τους για μια κατάσταση που προκαλεί θυμό βασίζεται σε πραγματικά στοιχεία και στη συνέχεια τους δείχνουμε πώς να μην ενεργούν επιθετικά. Αυτός ο τύπος θεραπείας έχει αποδειχθεί ότι μειώνει την επιθετικότητα κατά 50% ή και περισσότερο σε διάστημα 12 εβδομάδων, επισημαίνουν οι ειδικοί. Σε κάποιες περιπτώσεις η ψυχοθεραπεία συνδυάζεται με φαρμακευτική αγωγή, καθώς οι αναστολείς επαναπρόσληψης σεροτονίνης έχουν αποδειχθεί αποτελεσματικοί. Αυτά τα αντικαταθλιπτικά φάρμακα βελτιώνουν το συμπεριφορικό σύστημα πέδησης που αναφέρθηκε προηγουμένως, πιο απλά βοηθούν τον εγκέφαλο να «τραβήξει φρένο» πριν φτάσει στο ξέσπασμα οργής. Τα αντιεπιληπτικά φάρμακα φαίνεται επίσης να έχουν κάποιο όφελος.
Πηγή:webmd.com
