Μια πρωτοποριακή μορφή ανοσοθεραπείας έρχεται να δώσει νέα ελπίδα στη μάχη κατά των πιο επιθετικών παιδικών όγκων του εγκεφάλου. Σε κλινική δοκιμή, τέσσερα παιδιά με καρκίνο τελικού σταδίου που μέχρι σήμερα θεωρούνταν ανίατοι ζουν για χρόνια μετά τη θεραπεία, ενώ τα τρία από αυτά δεν παρουσιάζουν πλέον σύμπτωμα της νόσου.

Η πειραματική θεραπεία, που ονομάζεται θεραπεία Τ-κυττάρων έναντι αντιγόνων που σχετίζονται με όγκους (Tumour-Associated Antigen T-cell therapy - TAA T-cell therapy), χορηγήθηκε σε 33 παιδιά και νεαρούς ενήλικες που είτε είχαν πρόσφατα διαγνωστεί με διάχυτο ενδογενές γλοίωμα (Diffuse Intrinsic Pontine Glioma - DIPG), μια εξαιρετικά επιθετική μορφή καρκίνου του εγκεφάλου, είτε έπασχαν από άλλους όγκους του εγκεφάλου που δεν είχαν ανταποκριθεί στις καθιερωμένες θεραπείες.

«Καθολικά θανατηφόροι»

Η δοκιμή επικεντρώθηκε σε αυτούς τους τύπους όγκων επειδή, όπως αναφέρει η ερευνήτρια Helen Heslop Bollard, «είναι καθολικά θανατηφόροι – δεν υπάρχει τίποτα άλλο για αυτούς». Τα παιδιά με DIPG συνήθως επιβιώνουν λιγότερο από έναν χρόνο. Ωστόσο, ένα από τα παιδιά που έλαβαν τη θεραπεία παραμένει ζωντανό περισσότερο από δύο χρόνια μετά τη χορήγησή της. Ανάμεσα στους συμμετέχοντες με άλλους τύπους όγκων του εγκεφάλου, τρία παιδιά παρουσίασαν εντυπωσιακή ανταπόκριση. Επρόκειτο για ασθενείς με επιθετικές μορφές υποτροπιάζοντος γλοιοβλαστώματος, αστροβλαστώματος ή μυελοβλαστώματος, οι οποίοι είχαν ήδη υποβληθεί έως και σε 17 κύκλους θεραπειών, όπως χημειοθεραπεία και ακτινοβολία, χωρίς επιτυχία σύμφωνα με το newscientist.com.

Μετά τη θεραπεία TAA T-cell, και τα τρία παιδιά παραμένουν ζωντανά, χωρίς καμία ένδειξη νόσου, δύο έως πέντε χρόνια μετά. «Εξακολουθώ να έχω επαφή με μία από τις οικογένειες και είναι απίστευτα ευγνώμονες που το παιδί τους βρίσκεται ακόμη σήμερα στη ζωή», δήλωσε η Bollard.

Η μελέτη ήταν μικρή και δεν περιλάμβανε ομάδα ελέγχου για σύγκριση με τις συμβατικές θεραπείες. Ωστόσο, η Bollard υπογράμμισε ότι «είμαστε πολύ ενθουσιασμένοι, γιατί παρότι επρόκειτο μόνο για μελέτη ασφάλειας φάσης Ι, φάνηκε να υπάρχει ένδειξη αποτελεσματικότητας».

Παραμένει άγνωστο γιατί η θεραπεία λειτούργησε σε ορισμένα παιδιά αλλά όχι σε άλλα. «Κανείς δεν πανηγυρίζει ακόμη λέγοντας "αυτή είναι η λύση", αλλά τα αποτελέσματα είναι ενθαρρυντικά και αποτελούν ακόμη ένα βήμα στην κατανόηση του τρόπου με τον οποίο μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε τις κυτταρικές θεραπείες για να αντιμετωπίσουμε τους όγκους του εγκεφάλου», σχολίασε ο ειδικός Glen Hassall.

Πώς λειτουργεί η θεραπεία

Η θεραπεία ξεκινά με τη λήψη δείγματος αίματος από τον ασθενή, από το οποίο απομονώνονται τα Τ-λεμφοκύτταρα, κύτταρα του ανοσοποιητικού συστήματος. Στη συνέχεια, στο εργαστήριο, τα κύτταρα «εκπαιδεύονται» ώστε να αναγνωρίζουν τρεις πρωτεϊνικούς δείκτες (αντιγόνα) που συναντώνται συχνά στους παιδιατρικούς όγκους του εγκεφάλου. Αυτό επιτυγχάνεται εκθέτοντας τα Τ-κύτταρα σε άλλα κύτταρα που παρουσιάζουν τα συγκεκριμένα αντιγόνα και στη συνέχεια πολλαπλασιάζοντας επιλεκτικά εκείνα που τα αναγνωρίζουν. Τα πολλαπλασιασμένα Τ-κύτταρα επανεισάγονται ενδοφλεβίως στον οργανισμό του ασθενούς, ώστε το ανοσοποιητικό του σύστημα να μπορεί να καταπολεμήσει αποτελεσματικότερα τον καρκίνο.

Σε τι διαφέρει από τη θεραπεία CAR-T

Η θεραπεία TAA T-cell διαφέρει από τη γνωστή θεραπεία CAR-T, η οποία χρησιμοποιείται ευρέως σε καρκίνους του αίματος. Στην CAR-T, τα Τ-κύτταρα τροποποιούνται γενετικά ώστε να αποκτήσουν τεχνητούς υποδοχείς (CAR), οι οποίοι αναγνωρίζουν ένα συγκεκριμένο αντιγόνο στα καρκινικά κύτταρα. Αντίθετα, η θεραπεία TAA δεν απαιτεί γενετική τροποποίηση των κυττάρων, μπορεί να στοχεύει πολλαπλά καρκινικά αντιγόνα ταυτόχρονα, θεωρείται ότι μπορεί να είναι πιο αποτελεσματική απέναντι σε συμπαγείς όγκους.

Μέχρι στιγμής φαίνεται επίσης να προκαλεί λιγότερες παρενέργειες από την CAR-T, πιθανώς επειδή δεν περιλαμβάνει γενετική τροποποίηση των κυττάρων. Στην κλινική δοκιμή, οι περισσότεροι ασθενείς ανέχθηκαν καλά τη θεραπεία. Οι συχνότερες ανεπιθύμητες ενέργειες ήταν η κόπωση και ο πονοκέφαλος, ενώ δύο ασθενείς παρουσίασαν οίδημα στον όγκο, πιθανόν λόγω του ήδη μεγάλου μεγέθους του.

Ξεκινούν δύο νέες κλινικές δοκιμές

Η ερευνητική ομάδα ξεκινά πλέον δύο νέες κλινικές δοκιμές σε παιδιά με όγκους του εγκεφάλου. Στην πρώτη, η θεραπεία TAA T-cell θα συνδυαστεί με τεχνολογία υπερήχων που ανοίγει προσωρινά τον αιματοεγκεφαλικό φραγμό, ώστε περισσότερα Τ-κύτταρα να μπορούν να φτάσουν στον εγκέφαλο. Στη δεύτερη, κάθε όγκος θα υποβάλλεται σε γενετική ανάλυση, ώστε να εντοπίζονται τα μοναδικά αντιγόνα του και να δημιουργείται μια πλήρως εξατομικευμένη θεραπεία, με Τ-κύτταρα εκπαιδευμένα ειδικά για τον συγκεκριμένο καρκίνο. «Τα τελευταία περίπου 20 χρόνια δεν έχουμε καταφέρει να βελτιώσουμε ουσιαστικά την επιβίωση των παιδιών με αυτούς τους όγκους του εγκεφάλου. Είναι λοιπόν ιδιαίτερα ενθαρρυντικό ότι ανοίγεται ένα εντελώς νέο πεδίο θεραπευτικών επιλογών», κατέληξε ο Hassall.