Η αντιμετώπιση του διαβήτη τύπου 1 βρίσκεται σε ένα κρίσιμο σημείο καμπής, καθώς νέες θεραπευτικές προσεγγίσεις υπόσχονται να αλλάξουν τη ζωή των ασθενών που μέχρι σήμερα εξαρτώνται καθημερινά από ενέσεις ινσουλίνης και συνεχή παρακολούθηση των επιπέδων γλυκόζης.

Μετά την έγκριση του πρώτου και μοναδικού ανοσοτροποποιητικού φαρμάκου που αντιμετωπίζει την αυτοάνοση αιτία του διαβήτη τύπου 1 από τη Sanofi, αρκετές βιοφαρμακευτικές εταιρείες αναπτύσσουν διαφορετικές στρατηγικές με έναν κοινό στόχο: να καθυστερήσουν την εξέλιξη της νόσου ή ακόμη και να οδηγήσουν σε μια κατάσταση λειτουργικής ίασης, όπου οι ασθενείς δεν θα χρειάζονται πλέον καθημερινή χορήγηση ινσουλίνης.

Ο διαβήτης τύπου 1 είναι μια αυτοάνοση νόσος κατά την οποία το ανοσοποιητικό σύστημα επιτίθεται στα β-κύτταρα του παγκρέατος, τα οποία είναι υπεύθυνα για την παραγωγή ινσουλίνης. Η έλλειψη ινσουλίνης οδηγεί σε διαταραχές της γλυκόζης στο αίμα, με την υπεργλυκαιμία να μπορεί να προκαλέσει βλάβες στα αγγεία και τα νεύρα και την υπογλυκαιμία να προκαλεί συμπτώματα όπως ζάλη ή απώλεια συνείδησης.

Παρά την τεράστια πρόοδο που έχει σημειωθεί από την ανακάλυψη της ινσουλίνης το 1921, οι επιστήμονες αναζητούν πλέον θεραπείες που δεν περιορίζονται στη διαχείριση της νόσου, αλλά παρεμβαίνουν στον ίδιο τον μηχανισμό της.

«Ο παππούς μου είχε διαβήτη τύπου 1, επομένως έχω αναμνήσεις από την παιδική μου ηλικία όταν το να αποφεύγει κάποιος τη σοβαρή υπογλυκαιμία και την υπεργλυκαιμική κρίση θεωρούνταν ήδη μια επιτυχία», δήλωσε ο Michael Haller, καθηγητής και επικεφαλής Παιδιατρικής Ενδοκρινολογίας στο Πανεπιστήμιο της Φλόριντα και πρόεδρος του ερευνητικού δικτύου TrialNet για τον διαβήτη τύπου 1, το οποίο χρηματοδοτείται από τα Εθνικά Ινστιτούτα Υγείας των ΗΠΑ (NIH).

«Το γεγονός ότι έχουμε φτάσει σήμερα σε αυτό το σημείο από την πλευρά της θεραπείας αποτελεί αξιοσημείωτη πρόοδο», πρόσθεσε.

Από την έλεγχο της νόσου στην αλλαγή της πορείας της

Σύμφωνα με τον Haller, η εξέλιξη από τις παραδοσιακές θεραπείες με αποκλειστική βάση την ινσουλίνη προς τις θεραπείες που τροποποιούν τη νόσο σηματοδοτεί το τέλος μιας μακράς περιόδου.

«Βρισκόμαστε στο τέλος της αρχής», ανέφερε χαρακτηριστικά, υπογραμμίζοντας ότι η έγκριση μιας θεραπείας όπως αυτής της Sanofi ανοίγει τον δρόμο για νέες επιλογές που θα μπορούσαν να επιτρέψουν πιο εξατομικευμένες θεραπευτικές στρατηγικές.

"Η έγκριση μιας θεραπείας που τροποποιεί τη νόσο, ελπίζουμε τώρα και άλλων φαρμάκων που βρίσκονται σε ανάπτυξη, μπορεί να μας επιτρέψει να χρησιμοποιήσουμε εξατομικευμένες προσεγγίσεις ώστε να καταλάβουμε ποιες θεραπείες λειτουργούν καλύτερα για κάθε ασθενή», δήλωσε.

Η πρόσφατη επέκταση της έγκρισης του φαρμάκου της Sanofi για παιδιά με στάδιο 3 διαβήτη τύπου 1 —το στάδιο κατά το οποίο εμφανίζονται τα κλινικά συμπτώματα και γίνεται η διάγνωση— θεωρείται από τους ειδικούς μόνο η αρχή ενός νέου κεφαλαίου.

Πολλαπλές προσεγγίσεις για μια σύνθετη νόσο

Η έρευνα για τον διαβήτη τύπου 1 δεν ακολουθεί μία μόνο κατεύθυνση. Οι εταιρείες αναπτύσσουν διαφορετικές θεραπείες που στοχεύουν διαφορετικά στάδια της νόσου: από την πρόληψη και την καθυστέρηση της εξέλιξης έως την αποκατάσταση της παραγωγής ινσουλίνης.

«Το τοπίο της θεραπείας έχει χωριστεί σε διαφορετικά τμήματα, από την πρόληψη έως τους ασθενείς που έχουν ήδη διαγνωστεί και, πιο πρόσφατα, στις θεραπείες που μπορούν δυνητικά να έχουν θεραπευτικό χαρακτήρα», δήλωσε η Emily Bodnar, διευθύντρια και ανώτερη αναλύτρια υγείας στην H.C. Wainwright.

«Όλες αυτές οι εταιρείες καταλαμβάνουν διαφορετικό μέρος αυτού του τοπίου και η καινοτομία στον τομέα αναπτύσσεται σημαντικά», πρόσθεσε.

Μεταξύ των εταιρειών που εξετάζουν νέες προσεγγίσεις βρίσκονται η SAB Biotherapeutics, η Eledon Pharmaceuticals, αλλά και εταιρείες που αναπτύσσουν θεραπείες με βλαστοκύτταρα ή συμπληρωματικές θεραπείες ινσουλίνης.

SAB-142: Στόχος η διατήρηση των β-κυττάρων

Η SAB Biotherapeutics αναπτύσσει το SAB-142, μια ανοσοθεραπεία που στοχεύει στη ρύθμιση της ανοσολογικής απόκρισης ώστε να προστατευθούν τα β-κύτταρα του παγκρέατος και να καθυστερήσει η εξέλιξη της νόσου.

Σε πρώιμη μελέτη, υγιείς εθελοντές που έλαβαν SAB-142 δεν εμφάνισαν σημάδια ορονοσίας, μιας γνωστής παρενέργειας των ζωικής προέλευσης αντισωμάτων. Παράλληλα, σε μικρή ομάδα ασθενών που είχαν πρόσφατα διαγνωστεί με διαβήτη τύπου 1, το φάρμακο διατήρησε τα επίπεδα C-πεπτιδίου και βελτίωσε τον γλυκαιμικό έλεγχο.

Η εταιρεία χαρακτηρίζει το SAB-142 πιθανή «λειτουργική ίαση» και η εταιρεία έχει ξεκινήσει μελέτη Φάσης 2b σε ασθενείς με νεοδιαγνωσμένο διαβήτη τύπου 1 σταδίου 3.

Μεταμοσχεύσεις κυττάρων και η προοπτική απαλλαγής από την ινσουλίνη

Μια διαφορετική προσέγγιση ακολουθεί η Eledon Pharmaceuticals, η οποία αναπτύσσει το tegoprubart για ασθενείς που έχουν ήδη προχωρήσει σε πιο προχωρημένα στάδια της νόσου και έχουν υποβληθεί σε μεταμόσχευση κυττάρων του παγκρέατος.

Σε μελέτη που πραγματοποιήθηκε από ερευνητές, το αντίσωμα anti-CD40L οδήγησε σε ανεξαρτησία από την ινσουλίνη και στους 12 ασθενείς που συμμετείχαν, μετά από παρακολούθηση οκτώ έως 22 μηνών.

Οι ασθενείς είχαν υποβληθεί σε μεταμόσχευση νησιδίων παγκρέατος, μιας διαδικασίας κατά την οποία κύτταρα που παράγουν ινσουλίνη μεταφέρονται στο ήπαρ ώστε να αρχίσουν ξανά να παράγουν την ορμόνη.

«Το φάρμακό μας είναι πολύ στοχευμένο και ως αποτέλεσμα δεν έχουμε πολλές από τις παρενέργειες που βλέπουμε με παλαιότερα φάρμακα», δήλωσε ο διευθύνων σύμβουλος της Eledon, David-Alexandre Gros.

«Πρόκειται για ανθρώπους που δεν είχαν καταφέρει να ελέγξουν τον διαβήτη τους για πολύ μεγάλο χρονικό διάστημα. Τέσσερις εβδομάδες μετά τη μεταμόσχευση κατάφεραν να έχουν καλό γλυκαιμικό έλεγχο και όλοι οι ασθενείς σταμάτησαν την ινσουλίνη».

Το μέλλον: θεραπείες χωρίς ανοσοκαταστολή

Παρά την αισιοδοξία, οι ειδικοί επισημαίνουν ότι η πλήρης ανεξαρτησία από την ινσουλίνη χωρίς την ανάγκη ανοσοκαταστολής παραμένει μια μεγάλη πρόκληση.

«Η βασική καινοτομία που ελπίζουν να δουν οι ασθενείς και οι γιατροί είναι μια θεραπεία που δεν απαιτεί ανοσοκαταστολή», ανέφερε η Bodnar. «Αλλά γι' αυτό έχουμε ακόμα μακρύ δρόμο».

Μία από τις πιο υποσχόμενες κατευθύνσεις είναι οι θεραπείες με κύτταρα που προέρχονται από βλαστοκύτταρα. Η Vertex Pharmaceuticals έχει ήδη παρουσιάσει ενθαρρυντικά αποτελέσματα με μια θεραπεία που σε πρώιμη μελέτη οδήγησε το μεγαλύτερο ποσοστό των ασθενών σε διακοπή της ενέσιμης ινσουλίνης έναν χρόνο μετά από μία μόνο έγχυση.

Παράλληλα, εταιρείες όπως η Sana Biotechnology αναπτύσσουν γενετικά τροποποιημένα κύτταρα νησιδίων, τα οποία θα μπορούσαν στο μέλλον να παράγουν ινσουλίνη χωρίς να απαιτείται ανοσοκαταστολή.

Ωστόσο, ακόμη και μια επιτυχημένη γονιδιακή θεραπεία δεν αναμένεται να καλύψει το σύνολο των ασθενών.

Η πορεία προς μια θεραπεία που θα αλλάξει ριζικά τη ζωή των ανθρώπων με διαβήτη τύπου 1 συνεχίζεται. Οι επιστήμονες εκτιμούν ότι το μέλλον δεν θα βασίζεται σε μία μοναδική λύση, αλλά σε έναν συνδυασμό εξατομικευμένων θεραπειών που θα επιτρέψουν σε περισσότερους ασθενείς να ζουν με μεγαλύτερη ελευθερία από την καθημερινή εξάρτηση από την ινσουλίνη.

Πηγή: Biospace