Ο όρος δεν περιγράφει ένα απλό αίσθημα θυμού. Αλλά ένα απότομο, τραχύ, ανεξέλεγκτο συναίσθημα οργής που μπορεί να πυροδοτηθεί από μια φαινομενικά ασήμαντη αφορμή όπως ένα ποτήρι χυμένο γάλα.
Και το ξέσπασμα έρχεται αφιλτράριστο, με φωνές, ακόμα και σωματική τιμωρία μερικές φορές, για να ακολουθήσει ένα κύμα ενοχών και αισθήματα ματαίωσης και γονεϊκής ανεπάρκειας.
Τα άρθρα για την μητρότητα τείνουν να περιγράφουν συχνότερα μόνο τις τρυφερές στιγμές με τα παιδιά μας. Μόλις τα τελευταία χρόνια καταφέραμε να γίνουμε πιο ειλικρινείς κοινωνικά ώστε να αναγνωρίζουμε ότι το mom rage είναι εξίσου πραγματικό, και αφορά εκατομμύρια γυναίκες. Και η σκανδάλη που πυροδοτεί αυτή την κατάσταση δεν είναι ποτέ απλά ένας εκνευρισμός της στιγμής.
Οι ειδικοί ψυχικής υγείας όταν ξεκινούν να εξηγούν τι σημαίνει το mom rage σχεδόν πάντα χρειάζεται να επισημαίνουν: τα ξεσπάσματα οργής σου δεν σημαίνει ότι είσαι κακή μαμά.
Για την ακρίβεια, σημαίνουν ένα σωρό άλλα πράγματα: ότι βρίσκεσαι υπό πίεση, ότι χάνεις το περίγραμμα του εαυτού σου προσπαθώντας να ανταπεξέλθεις σε πολλαπλούς ρόλους μεταξύ αυτών και του γονέα, ότι είσαι εξουθενωμένη σωματικά και ψυχικά, ότι υπάρχουν μέρες που κοιτώντας στον καθρέφτη δεν αναγνωρίζεις τον εαυτό σου. Περισσότερο από όλα ίσως, σημαίνει ότι χρειάζεσαι υποστήριξη την οποία δεν πρέπει να ντρέπεσαι να ζητήσεις.
Αποκωδικοποιώντας τον θυμό
Η “οργή της μητέρας” είναι λίγο-πολύ αυτό που ακούγεται. Ένα είδος κατακλυσμιαίου θυμού που μοιάζει εξαιρετικά δυσανάλογος με την περίσταση που τον πυροδότησε. Συχνά ακολουθείται από ένα βαρύ κύμα ενοχής και αυτοαμφισβήτησης.
«Τι μου συμβαίνει;» Η απάντηση είναι απλή: Τίποτα. Το ξέσπασμα αυτό αποτελεί μια έγκυρη συναισθηματική αντίδραση στο χρόνιο στρες, την στέρηση ύπνου, το ψυχικό φορτίο και τις αδιάκοπες απαιτήσεις φροντίδας σε μια κουλτούρα που απαιτεί από τις μητέρες να είναι αψεγάδιαστες.
Στην πραγματικότητα, η αιχμηρή αντίδραση που εκδηλώνεται με μια έκρηξη οργής δεν αφορά ποτέ το χυμένο γάλα, είναι απλά η κορύφωση στη συνεχή πρόκληση να είμαστε συνεχώς «ενεργοί».
Και ενώ ο όρος δεν αποτελεί κλινική διάγνωση, είναι ένα πολύ πραγματικό φαινόμενο -διευκρινίζουν οι ειδικοί- που εμφανίζεται με φωνές, ευερεθιστότητα ή ακόμα και μια παρόρμηση να τα σπάσετε όλα… και όχι, αυτός δεν είναι ο αληθινός εαυτός σας, αλλά μια έξαρση δυσφορίας από το νευρικό σας σύστημα που χρησιμοποιεί τον θυμό για να φωνάξει: «Χρειάζομαι βοήθεια. Χρειάζομαι ξεκούραση. Δεν μπορώ να συνεχίσω έτσι».
Βιώνοντας την οργή
Συχνά ξεκινάει σαν ένα αργό μυρμήγκιασμα στο σώμα - σφιγμένοι ώμοι, σφιγμένο σαγόνι - και ξαφνικά, μπουμ! Πλήρης έκρηξη.
Φωνάζεις. Χτυπάς μια πόρτα. Λες κάτι που το μετανιώνεις σχεδόν αμέσως. Και μετά ξεκινά το γαϊτανάκι των ενοχών.
Αυτό το συναίσθημα ανεξέλεγκτης οργής μοιάζει πρωτόγονο και από πολλές απόψεις όντως είναι.
Το νευρικό σύστημα αντιδρά και μπαίνει σε κατάσταση μάχης, μετά από παρατεταμένο διάστημα ψυχολογικής πίεσης.
Χιλιάδες μαμάδες, που φωνάζουν έξαλλες πάνω από τα σκορπισμένα στο πάτωμα δημητριακά, στην πραγματικότητα βγαίνουν εκτός εαυτού όχι για το βρώμικο πάτωμα αλλά επειδή έχουν χρόνια να κοιμηθούν ολόκληρη τη νύχτα ή να κάνουν με ησυχία ένα ντους χωρίς κάποιος να χτυπά την πόρτα φωνάζοντας “μαμά, άνοιξε”.
Και ναι, το να βιώνει κάποιος αυτή την ψυχική έκρηξη, μπορεί να είναι πραγματικά τρομακτικό. Ωστόσο, δεν σημαίνει ότι η κάθε μια από εμάς είναι ασταθής πνευματικά. Απλά ότι είμαστε εξουθενωμένες και χωρίς αρκετή υποστήριξη.
Οι συχνότερες αιτίες πίσω από το mom rage
Δεν γίνεστε έξαλλη επειδή το παιδί σας ζήτησε νερό για 5η φορά κατά τη διάρκεια της νύχτας, λένε οι ειδικοί. Αλλά επειδή εκείνη ακριβώς τη στιγμή, αυτή η απαίτηση αποτελεί τον χιλιοστό στρεσογόνο παράγοντας της ημέρας και πια ο εγκέφαλός σηκώνει λευκή σημαία και παραδίδεται. Η οργή μιας μαμάς, δεν είναι τυχαία. Και οι πιο συχνοί ένοχοι;
Χρόνια στέρηση ύπνου: Δεν μιλάμε για μια απλή κούραση. Αλλά για μια βαθιά εξάντληση. Η στέρηση ύπνου επηρεάζει τη διάθεσή, την υπομονή και την ικανότητά μας να ρυθμίζουμε τα συναισθήματά μας. Όταν ο εγκέφαλός μας δεν έχει χρόνο να ξεκουραστεί, ακόμη και μικροί στρεσογόνοι παράγοντες βιώνονται ως ανυπόφοροι.
Υπερδιέγερση: Θόρυβος. Κλάμα. Χέρια που απλώνονται συνεχώς ζητώντας την παρηγοριά της επαφής. Οι αισθήσεις βρίσκονται σε εγρήγορση και δεν υπάρχει διακόπτης απενεργοποίησης. Η οργή μπορεί να είναι ο τρόπος του εγκεφάλου να φωνάξει: «Χρειάζομαι ησυχία. Χρειάζομαι χώρο»
Ορμονικές αλλαγές: Μεταξύ της εγκυμοσύνης, της λοχείας, του θηλασμού, του απογαλακτισμού και της αλλαγής του κύκλου, οι ορμόνες της μητέρας θυμίζουν τρενάκι λούνα παρκ. Αυτές οι αλλαγές μπορούν να αυξήσουν την ευερεθιστότητα και να μειώσουν την ικανότητά να διαχειριστούμε τις καταστάσεις με ηρεμία.
Εξάντληση λόγω ψυχικού φόρτου: Μια απλή τυπική μέρα, περιλαμβάνει κατ’ ελάχιστον, διαχείριση μετακινήσεων, φαγητό των παιδιών, συντονισμό των δραστηριοτήτων τους, καυγάδες μεταξύ τους και γκρίνια...είναι σαν ο εγκέφαλος να έχει συνεχώς ενεργές δεκάδες καρτέλες - και καμία από αυτές δεν επιτρέπεται να καταρρεύσει. Η οργή μπορεί να εμφανιστεί όταν ο εσωτερικός μας "διαχειριστής εργασιών" χρειάζεται πια επανεκκίνηση.
Έλλειψη υποστήριξης: Η γονική φροντίδα χωρίς αρκετή βοήθεια μπορεί να γίνει βάναυση - και πολλοί γονείς δεν έχουν την υποστήριξη που χρειάζονται. Όταν νιώθετε ότι όλες οι υποχρεώσεις βαραίνουν τους ώμους σας, η δυσαρέσκεια συσσωρεύεται γρήγορα και η οργή σύντομα ακολουθεί.
Μη ρεαλιστικές προσδοκίες: Τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και οι ταινίες μπορεί να μας κάνουν να πιστέψουμε ότι η μητρότητα αφορά μόνο χαμογελαστά μωρά, καθαρά σπίτια, λαμπερές μαμάδες με υπέροχα ρούχα. Όταν λοιπόν τρίβουμε με μανία τον τοίχο για να βγάλουμε τον πιο πρόσφατο λεκέ από το γιαούρτι που εκτοξεύτηκε από το νήπιο μας, είναι εύκολο να αισθανθούμε ότι κάνουμε κάτι λάθος, αφού αυτή η εικόνα απέχει παρασάγγας από την ιλουστρασιόν εκδοχή της μητρότητας όπως προβάλλεται παντού. Η αλήθεια όμως είναι ότι δεν είμαστε εμείς ο λάθος κρίκος, απλά ο κοινωνικός πήχης “μαμαδοσύνης” είναι αδόκιμα υψηλός και είναι εξαντλητικό να προσπαθούμε συνεχώς να ανταποκριθούμε σε αυτόν.
Ανεπίλυτο τραύμα ή προβλήματα ψυχικής υγείας: Οι απαιτήσεις της μητρότητας μπορούν να αναζωπυρώσουν παλιές πληγές. Αν μέσα μας υπάρχει ένα ανεπεξέργαστο τραύμα, αν βιώνουμε άγχος, κατάθλιψη ή αν απλώς για χρόνια παραμερίζουμε τις δικές μας ανάγκες, όλα τα παραπάνω μπορούν να τροφοδοτήσουν κρίσεις οργής, ειδικά όταν το άγχος είναι σε υψηλά επίπεδα και οι πόροι αντιμετώπισης του περιορισμένοι.
Προσπαθώντας να αντιμετωπίσουμε τη στιγμή
Μπορούμε να αποφύγουμε τις εκρήξεις οργής; Πιθανότατα όχι. Μπορούμε όμως να ελαττώσουμε την ένταση τους και να αμβλύνουμε τις επιπτώσεις τους. Σύμβουλοι ψυχικής υγείας προτείνουν τακτικές αντιμετώπισης που συνήθως είναι αποτελεσματικές σε καταστάσεις ακραίας ψυχικής υπερφόρτωσης.
Πείτε δυνατά τι σας συμβαίνει
Μερικές φορές, απλώς λέγοντας «Νιώθω πολύ θυμωμένη αυτή τη στιγμή» μπορούμε να μειώσουμε την ένταση του εκνευρισμού που μας κατακλύζει. Η λεκτική αποτύπωση του συναισθήματος, δημιουργεί χώρο ανάμεσα σε εμάς και την οργή μας. Εάν τα παιδιά μας είναι παρόντα, αυτό αποτελεί παράδειγμα συναισθηματικής ειλικρίνειας. Δεν πρόκειται για στιγμή αδυναμίας - είναι συναισθηματική νοημοσύνη.
Απομακρυνθείτε αν είναι ασφαλές για τα παιδιά
Η σωματική απομάκρυνση από το χάος, ακόμη και για 30 δευτερόλεπτα, μπορεί να διακόψει την αντίδραση μάχης ή φυγής. Μπείτε στο μπάνιο, την ντουλάπα, ή βγείτε στο μπαλκόνι. Κλείστε την πόρτα, πάρτε μια ανάσα και αφήστε το νευρικό σας σύστημα να επανεκκινήσει.
Καθοδηγήστε το σώμα σας
Όταν αρχίσετε να νιώθετε εξοργισμένες, επικεντρωθείτε στο να χαλαρώσετε το σαγόνι σας, να χαμηλώσετε τους ώμους και να εκπνεύσετε δυνατά. Τρίψτε απαλά το σβέρκο σας και κουνήστε ελαφρά τα χέρια. Αυτές οι μικρές σωματικές κινήσεις λειτουργούν ως επαναφορά του νευρικού μας συστήματος σε κατάσταση ασφάλειας και μας βοηθούν να ηρεμήσουμε.
Βρείτε μια ψυχική “άγκυρα”
Επιλέξτε ένα αισθητηριακό σύνθημα που θα σας “γειώσει” πίσω στις πραγματικές διαστάσεις της στιγμής.
Ρίξτε κρύο νερό στο πρόσωπό σας. Πιέστε τα πόδια σας σταθερά στο πάτωμα και ονομάστε δυνατά πέντε πράγματα που βρίσκονται γύρω σας. Πάρτε βαθιές ανάσες.
Κάντε θόρυβο
Ο θυμός χρειάζεται κάπου να πάει. Δοκιμάστε να ουρλιάξετε σε ένα μαξιλάρι. Βάλτε μουσική και χορέψτε σαν να είστε δαιμονισμένες. Τραγουδήστε δυνατά. Μπορεί να φαίνεται κάπως απλοϊκό αλλά όλα είναι πετυχημένα τρικ για να βοηθήσουν στην απελευθέρωση της έντασης.
Εστιάστε στους παράγοντες που πυροδοτούν την κρίση
Ποιο είναι το μοτίβο; Ίσως είναι το χάος της ώρας που προηγείται του ύπνου. Ή όταν σας μιλάνε ταυτόχρονα. Ο εντοπισμός επαναλαμβανόμενων παραγόντων δεν έχει να κάνει με την αποφυγή τους, επειδή αυτό δεν είναι πάντα δυνατό. Ωστόσο, δίνει το περιθώριο της προετοιμασίας ώστε να μας επηρεάζουν όσο το δυνατόν λιγότερο.
Ενσωματώστε μικρές στιγμές ηρεμίας στην ημέρα σας
Ναι, σύμφωνοι, η μέρα είναι γεμάτη υποχρεώσεις ωστόσο ακόμη και ένα ή δύο λεπτά αφιερωμένα στον εαυτό μας μπορούν να κάνουν τη διαφορά. Προσπαθήστε να ενσωματώσετε στιγμές ηρεμίας στην ημέρα σας: Ένα χαλαρωτικό τραγούδι ενώ φτιάχνετε πρωινό. Πέντε λεπτά ησυχίας σε ένα παγκάκι πριν την παραλαβή των παιδιών από το σχολικό.
Μιλήστε με τους οικείους σας
Η σύνδεση με ανθρώπους που εμπιστευόμαστε είναι μια τεράστια υποστήριξη όταν τα συναισθήματά γίνονται έντονα. Αν νιώθετε ότι η οργή σας αρχίζει να σιγοβράζει, στείλτε μήνυμα σε έναν φίλο, ή καλέστε ένα μέλος της οικογένειας. Δεν χρειάζεστε συμβουλές, απλώς κάποιον να ακούσει. Να είστε ειλικρινείς: «Νιώθω πως πέφτω σε τοίχο. Χρειάζομαι περισσότερη υποστήριξη».
Πιστέψτε στην επανόρθωση
Μερικές φορές όσο και να προσπαθήσουμε τελικά θα εκραγούμε. Αυτό που έχει μεγαλύτερη σημασία ωστόσο είναι το μετά. Η επανόρθωση είναι ο τρόπος με τον οποίο δείχνουμε στα παιδιά μας ότι οι σχέσεις μπορούν να διορθωθούν ακόμα και αν κάποιες στιγμές δοκιμάζονται σκληρά. Τα παιδιά μαθαίνουν έτσι πως αγάπη δεν σημαίνει να μην κάνεις ποτέ λάθη - σημαίνει να επιστρέφεις και να διορθώνεις τα πράγματα.
Αυτού του είδους οι συζητήσεις, το να εξηγούμε δηλαδή στα παιδιά μας με ειλικρίνεια γιατί θυμώσαμε και φωνάξαμε τόσο, χτίζουν εμπιστοσύνη και ανθεκτικότητα — και διδάσκουν στα παιδιά ότι τα λάθη είναι μια ευκαιρία για επανασύνδεση.
Σκεφτείτε τη βοήθεια από ειδικό
Εάν τα αισθήματα οργής σας φαίνονται να είναι συνεχή, τρομακτικά ή μη διαχειρίσιμα, αυτό δεν σας κάνει αδύναμους. Ένας θεραπευτής μπορεί να μας βοηθήσει να ξεμπλέξουμε το κουβάρι της οργής μας και να δημιουργήσουμε εργαλεία αντιμετώπισης της που ταιριάζουν στην δική μας καθημερινότητα.
