Τα γυμναστήρια ξαναγεμίζουν κόσμο και, μαζί, αυξάνονται τα περιστατικά που ξεκινούν από μια φαινομενικά αθώα κίνηση, μια απότομη άρση βάρους ή μια πολύωρη μέρα μπροστά στην οθόνη.

Το φαινόμενο δεν είναι τυχαίο. Σύμφωνα με τον κ. Ιωάννη Πολυθοδωράκη, Επιστημονικό Διευθυντή του Athens Brain & Spine Surgery, Διευθυντή του Δ' Νευροχειρουργικού Τμήματος του Νοσοκομείου Ερρίκος Ντυνάν και πρώην Πρόεδρο της Παγκόσμιας Εταιρείας Σπονδυλικής Στήλης, ο Σεπτέμβριος είναι παραδοσιακά ένας από τους μήνες με τη μεγαλύτερη προσέλευση ασθενών με πόνο στη σπονδυλική στήλη. Ο λόγος είναι ότι το σώμα καλείται μέσα σε λίγες ημέρες να απορροφήσει δύο αντίθετες αλλά εξίσου επιβαρυντικές πιέσεις, την ακινησία του γραφείου και την υπερβολή του γυμναστηρίου.

Είναι ενδιαφέρον ότι στις Ηνωμένες Πολιτείες ο Σεπτέμβριος έχει καθιερωθεί ως εθνικός Μήνας Ευαισθητοποίησης για την Κάκωση Νωτιαίου Μυελού. Παρότι πρόκειται για αμερικανικό θεσμό χωρίς αντίστοιχη επίσημη καθιέρωση στην Ελλάδα ή παγκοσμίως, η σύμπτωση αυτή με την ελληνική «αιχμή» προσέλευσης ασθενών τον ίδιο μήνα δείχνει πόσο διαδεδομένο είναι το φαινόμενο διεθνώς.

Αθέατος παράγοντας ο καιρός

Πέρα από την αδράνεια του καλοκαιριού και τη βιασύνη της επιστροφής, υπάρχει κι ένας τρίτος παράγοντας που συχνά υποτιμάται: οι μεταβολές του καιρού. Σε χώρες με πιο απότομο πέρασμα στο ψύχος, η πτώση της θερμοκρασίας θεωρείται βασική αιτία επιδείνωσης του πόνου στη σπονδυλική στήλη. Στην Ελλάδα όμως ο Σεπτέμβριος παραμένει σε μεγάλο βαθμό καλοκαιρινός μήνας, οπότε ο πρωταγωνιστικός ρόλος δεν ανήκει τόσο στο κρύο όσο σε δύο άλλες μεταβλητές: τις διακυμάνσεις της ατμοσφαιρικής (βαρομετρικής) πίεσης και την υγρασία.

Οι απότομες πτώσεις της βαρομετρικής πίεσης, που συνήθως προηγούνται μιας μετεωρολογικής αλλαγής ή μιας πρώτης φθινοπωρινής βροχής, μπορούν να προκαλέσουν ελαφρά διόγκωση στους μαλακούς ιστούς γύρω από τις αρθρώσεις, ασκώντας πρόσθετη πίεση σε νεύρα και ήδη ευαίσθητα σημεία της σπονδυλικής στήλης. Παράλληλα, η υγρασία που συνοδεύει τις πρώτες φθινοπωρινές καταιγίδες τείνει να επιδεινώνει τη φλεγμονή σε αρθρώσεις και μαλακούς ιστούς, κάτι που γίνεται πιο αισθητό σε όσους έχουν ήδη οστεοαρθρίτιδα, σπονδυλική στένωση ή εκφυλιστική νόσο δίσκων.

Ποιοι είναι οι πιο ευάλωτοι

Πιο ευάλωτοι σε αυτές τις μεταβολές είναι όσοι έχουν ιστορικό αρθρίτιδας ή εκφυλιστικών παθήσεων, δισκοκήλη, πρόσφατο χειρουργείο σπονδυλικής στήλης, μειωμένη οστική πυκνότητα, ή προϋπάρχοντα χρόνιο πόνο. Σε αυτούς τους ασθενείς, ακόμη και μια ήπια μεταβολή του καιρού μπορεί να λειτουργήσει ως πυροδότης ενός επεισοδίου που, σε συνδυασμό με την επιστροφή στο γραφείο ή στο γυμναστήριο, γίνεται πιο έντονο.

Το αποτέλεσμα είναι ένας φαύλος κύκλος: η μειωμένη δραστηριότητα του καλοκαιριού αποδυναμώνει τον κορμό, οι πρώτες καιρικές μεταβολές του Σεπτεμβρίου επιβαρύνουν επιπλέον ευαίσθητες αρθρώσεις, και ο συνδυασμός αυτός, μαζί με την ξαφνική επιστροφή στο γραφείο ή στο γυμναστήριο, δημιουργεί το ιδανικό έδαφος για οξέα επεισόδια πόνου.

Συμπτώματα που πρέπει να προσέξουμε το φθινόπωρο

• Δυσκαμψία στη μέση ή στον αυχένα, ιδιαίτερα έντονη τις πρώτες πρωινές ώρες μετά το ξύπνημα.
• Πόνος, οξύς ή αμβλύς, που επιδεινώνεται μετά από παρατεταμένη καθιστική εργασία.
• Αντανακλαστικός πόνος, με μούδιασμα, μυρμήγκιασμα ή αίσθημα "ηλεκτρισμού" που κατεβαίνει προς τα πόδια ή τα χέρια.
• Περιορισμένη κινητικότητα, με δυσκολία στην κάμψη, στην περιστροφή ή σε απλές καθημερινές κινήσεις.

Οι δύο παγίδες

Η πρώτη παγίδα στήνεται στο γραφείο. Η επιστροφή στην καθιστική εργασία, συχνά με λανθασμένη στάση και πολύωρη προσήλωση στην οθόνη, φορτίζει τους μεσοσπονδύλιους δίσκους και κουράζει τους μύες που στηρίζουν τη σπονδυλική στήλη. Έτσι εξηγείται γιατί τις πρώτες εβδομάδες του φθινοπώρου αυξάνονται τα περιστατικά οσφυαλγίας και αυχεναλγίας. Ο κορμός, αποδυναμωμένος από την αδράνεια του καλοκαιριού, χάνει τη λειτουργία του φυσικού «κορσέ» που προστατεύει τους δίσκους, και ο πόνος βρίσκει εύκολα δρόμο.

Η δεύτερη παγίδα είναι η βιασύνη για αναπλήρωση του χαμένου χρόνου. Ο πειρασμός να ξεκινήσει κανείς εκεί που σταμάτησε τον Ιούλιο, με τα ίδια βάρη και την ίδια ένταση, αγνοεί μια βασική βιολογική αλήθεια: μετά από ένα διάστημα αποχής, οι μύες, οι τένοντες αλλά και το ίδιο το νευρικό σύστημα έχουν χάσει μέρος της προσαρμογής τους. Μια απότομη άρση βάρους ή μια λανθασμένη τεχνική σε μηχάνημα αρκεί για να προκαλέσει μυϊκή θλάση ή, στη χειρότερη περίπτωση, να επιταχύνει μια δισκοκήλη που ως τότε παρέμενε σιωπηλή.

Το προειδοποιητικό σήμα δεν είναι πάντοτε ο τοπικός πόνος. Όταν η ενόχληση «κατεβαίνει» από τη μέση προς το πόδι, συνοδευόμενη από μούδιασμα ή αδυναμία, μιλάμε πλέον για ισχιαλγία, ένδειξη ότι πιέζεται μια νευρική ρίζα. Αντίστοιχα, όταν ο πόνος του αυχένα αντανακλά στο χέρι, πρόκειται για βραχιαλγία. Αυτά τα αντανακλαστικά συμπτώματα, τονίζουν οι ειδικοί, δεν πρέπει να αντιμετωπίζονται ως απλή «κούραση» και χρήζουν εκτίμησης.

Πρόληψη: τι δείχνει να βοηθά

Η καλή είδηση είναι ότι η μεγάλη πλειονότητα αυτών των περιστατικών προλαμβάνεται. Το κλειδί βρίσκεται στη σταδιακή επανένταξη. Οι πρώτες προπονήσεις μετά τις διακοπές θα πρέπει να έχουν χαμηλότερη ένταση και μεγαλύτερη διάρκεια προθέρμανσης, ώστε οι μύες να ανακτήσουν την ελαστικότητά τους πριν κληθούν να σηκώσουν φορτίο. Η ενδυνάμωση του κορμού μέσω ήπιων δραστηριοτήτων, όπως περπάτημα, κολύμβηση, ή Pilates, λειτουργεί ως το καλύτερο ανάχωμα, επειδή μοιράζει σωστά τα φορτία στη σπονδυλική στήλη αντί να τα συγκεντρώνει στους δίσκους.

Στο πλαίσιο αυτό βοηθούν και μερικές απλές συνήθειες: η καλή ενυδάτωση, που συμβάλλει στη διατήρηση της ελαστικότητας των μεσοσπονδύλιων δίσκων και στη σωστή λειτουργία αρθρώσεων και μυών, ένα υποστηρικτικό στρώμα και μαξιλάρι που διατηρούν τη σωστή στάση κατά τον ύπνο, καθώς και η διαχείριση του άγχους της επιστροφής στη ρουτίνα, μέσω επαρκούς ύπνου, χαλάρωσης ή ήπιας άσκησης όπως η γιόγκα, αφού η ένταση συχνά μεταφράζεται σε μυϊκή σύσπαση στη μέση και τον αυχένα.

Ο εργονομικός παράγοντας στο γραφείο

Εξίσου καθοριστικός είναι ο εργονομικός παράγοντας στο γραφείο. Η ρύθμιση του ύψους της οθόνης στο επίπεδο των ματιών, η στήριξη της οσφυϊκής μοίρας και τα τακτικά, σύντομα διαλείμματα κίνησης κάθε μία ώρα μειώνουν δραστικά τη στατική επιβάρυνση. Πρόκειται για μικρές συνήθειες που, σε βάθος χρόνου, αποδεικνύονται πιο αποτελεσματικές από οποιαδήποτε θεραπεία.

Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζονται όσοι έχουν ήδη ιστορικό με παθήσεις της σπονδυλικής στήλης. Για αυτούς, η επιστροφή στη δραστηριότητα ιδανικά σχεδιάζεται σε συνεννόηση με τον θεράποντα ιατρό, ώστε το πρόγραμμα άσκησης να προσαρμόζεται στα όρια του καθενός. Όταν ο πόνος επιμένει πέραν των λίγων ημερών, εντείνεται τη νύχτα ή συνοδεύεται από νευρολογικά συμπτώματα, η έγκαιρη αξιολόγηση και η σύγχρονη διαχείριση του πόνου μπορούν να αποτρέψουν τη χρονιότητα.

Το συμπέρασμα των ειδικών είναι απλό. Η επιστροφή στην καθημερινότητα δεν είναι αγώνας ταχύτητας. Η σπονδυλική στήλη ανταμείβει τη σταθερότητα και τιμωρεί τη βιασύνη, και ο Σεπτέμβριος, με τις πρώτες καιρικές μεταβολές, τη μειωμένη κίνηση του καλοκαιριού και τη βιαστική επιστροφή στη ρουτίνα, είναι η καλύτερη περίοδος για να το θυμηθούμε.