Το θέμα που θέτει η παγκόσμια νεφρολογική επιστημονική κοινότητα για την Ημέρα Νεφρού 2026, (12 Μαρτίου) εστιάζει και συνδέει την υγεία των νεφρών με τη φροντίδα των ανθρώπων και την προστασία του περιβάλλοντος.

Η Εξωνεφρική Κάθαρση είναι μια σωτήρια θεραπεία για ασθενείς με χρόνια νεφρική νόσο τελικού σταδίου, ωστόσο έχει σημαντικό περιβαλλοντικό αποτύπωμα, λόγω της υψηλής κατανάλωσης πόρων, της παραγωγής αποβλήτων και των εκπομπών άνθρακα. Μια συνεδρία αιμοκάθαρσης καταναλώνει 300-500 λίτρα νερού, ενώ το αποτύπωμα άνθρακα ανά ασθενή ετησίως κυμαίνεται από 4 έως 10 τόνους CO2, ανάλογα με τη μέθοδο, αναφέρει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ η Τσούγια Παναγιώτα, πρόεδρος Ελληνικής Νεφρολογικής Εταιρείας Νοσηλευτών, π. διευθύντρια Νοσηλευτικής Υπηρεσίας ΓΝ Παίδων Π&Α Κυριακού.

Είναι μια θεραπεία αναγκαία, αλλά «μη φιλική» προς το περιβάλλον διαδικασία, η οποία μετακινείται σταδιακά προς πιο βιώσιμες πρακτικές μέσω της «πράσινης νεφρολογίας».

Οι βασικές περιβαλλοντικές επιπτώσεις είναι:

• Υψηλή Κατανάλωση Νερού: Η αιμοκάθαρση απαιτεί τεράστιες ποσότητες νερού (περίπου 300-500 λίτρα ανά συνεδρία) για την παραγωγή του υγρού διαλύματος, με μεγάλο μέρος του να απορρίπτεται.

• Ενεργειακό Αποτύπωμα: Οι μονάδες αιμοκάθαρσης καταναλώνουν σημαντική ηλεκτρική ενέργεια για τη λειτουργία των μηχανημάτων, τον κλιματισμό και την επεξεργασία νερού (περίπου 9 kWh/ημέρα ανά νοικοκυριό).

• Παραγωγή Αποβλήτων: Παράγονται μεγάλες ποσότητες ιατρικών αποβλήτων (πλαστικοί σωλήνες, φίλτρα, σακούλες), πολλά από τα οποία θεωρούνται μολυσματικά και απαιτούν ειδική διαχείριση ή αποτέφρωση.

• Μετακινήσεις Ασθενών: Οι συχνές μετακινήσεις (συνήθως 3 φορές την εβδομάδα) των ασθενών προς και από τις μονάδες αιμοκάθαρσης συμβάλλουν σημαντικά στις εκπομπές CO2.

Στρατηγικές Μείωσης των Επιπτώσεων -«Πράσινη» Αιμοκάθαρση(Green Dialysis)

Διαχείριση Αποβλήτων: Διαλογή απορριμμάτων (ανακύκλωση πλαστικών και χαρτιού), χρήση επαναχρησιμοποιήσιμων υλικών όπου είναι ασφαλές.

Μείωση Κατανάλωσης Νερού: Χρήση νέας γενιάς συστημάτων επεξεργασίας νερού που επιτρέπουν την επαναχρησιμοποίηση του νερού που απορρίπτεται.

Ενεργειακή Αναβάθμιση: Χρήση συστημάτων ανάκτησης θερμότητας από τα απόβλητα νερού και υιοθέτηση Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας στις μονάδες.

Αιμοκάθαρση στο Σπίτι: Η περιτοναϊκή κάθαρση (PD) και η κατ' οίκον αιμοκάθαρση (HHD) έχουν μικρότερο περιβαλλοντικό αποτύπωμα σε σχέση με την αιμοκάθαρση σε κέντρο (41-59% χαμηλότερες εκπομπές), καθώς μειώνουν τις μετακινήσεις και τα αναλώσιμα.

Οικολογική Διαχείριση (Eco-dialysis): Επιλογή προμηθευτών με οικολογική συνείδηση και χρήση συμπυκνωμένων διαλυμάτων για τη μείωση των πλαστικών συσκευασιών.

Η χρόνια νεφρική νόσος είναι μια σιωπηλή στην εξέλιξή της νόσος, σημαντική πρόκληση υγείας, δεδομένου ότι όταν εμφανίζονται τα συμπτώματα, έχει χαθεί το 80% της νεφρικής λειτουργίας, τονίζει η κ. Τσούγια.

Ρόλος των Νοσηλευτών Νεφρολογίας

Σύμφωνα με την κ. Τσούγια, οι νοσηλευτές νεφρολογίας διαδραματίζουν καθοριστικό ρόλο στη διασταύρωση της φροντίδας ασθενών με χρόνια νεφρική νόσο και της περιβαλλοντικής βιωσιμότητας, ένας τομέας που ολοένα και περισσότερο αποκαλείται «Πράσινη Νεφρολογία» (Green Nephrology)

Καθώς η αιμοκάθαρση είναι μια διαδικασία υψηλής κατανάλωσης πόρων (νερό, ενέργεια) και παραγωγής αποβλήτων (πλαστικά, αναλώσιμα), οι νοσηλευτές βρίσκονται στην πρώτη γραμμή εφαρμογής βιώσιμων πρακτικών.

Σημαντικές Περιβαλλοντικές Προκλήσεις & Ο Ρόλος των Νοσηλευτών:

• Διαχείριση Αποβλήτων: Οι μονάδες αιμοκάθαρσης παράγουν τόνους ιατρικών αποβλήτων ετησίως. Οι νοσηλευτές είναι υπεύθυνοι για τον ορθό διαχωρισμό των απορριμμάτων (ανακυκλώσιμα vs μολυσματικά) στο σημείο παραγωγής, μειώνοντας τον όγκο των επικίνδυνων αποβλήτων.

• Εξοικονόμηση Νερού και Ενέργειας: Μια μόνο συνεδρία αιμοκάθαρσης μπορεί να καταναλώσει πάνω από 500 λίτρα νερού. Οι νοσηλευτές εφαρμόζουν πρωτόκολλα για τη βελτιστοποίηση της ροής του διαλύματος αιμοκάθαρσης και τη χρήση τεχνολογιών που μειώνουν την κατανάλωση νερού.

• Πράσινη Αιμοκάθαρση (Green Dialysis): Εφαρμόζονται στρατηγικές «Μείωσης-Επαναχρησιμοποίησης-Ανακύκλωσης» (Reduce-Reuse-Recycle) σε πλαστικά, χαρτί και μέταλλα. Η μετάβαση από υγρά σε ξηρά συμπυκνώματα αιμοκάθαρσης, την οποία υποστηρίζουν οι νοσηλευτές, μειώνει τις εκπομπές άνθρακα από τη μεταφορά.

• Εκπαίδευση και Ενημέρωση: Οι νοσηλευτές νεφρολογίας εκπαιδεύουν τους ασθενείς σε πιο φιλικές προς το περιβάλλον πρακτικές, ειδικά στην περίπτωση της περιτοναϊκής κάθαρσης κατ' οίκον.

Οι νεφροί μας(ή τα νεφρά) αποτελούν ζωτικά όργανα σε σχήμα φασολιού, τοποθετημένα κάτω από τα πλευρά στην πλάτη. Είναι το ισχυρό «εργοστάσιο» ή το «κέντρο καθαρισμού» του οργανισμού μας, καθώς φιλτράρουν καθημερινά 200 λίτρα αίματος. Αιματώνονται με το 25% της καρδιακής παροχής και το αίμα που ρέει και στους δύο νεφρούς φτάνει το 1.2 lit/min.

Συνεπώς, το σύνολο του αίματος του ανθρώπινου οργανισμού περνά από τους νεφρούς κάθε 4-5 λεπτά, καθώς κάθε 24ωρο φιλτράρουν περίπου 200 λίτρα αίματος, για να αποβάλλουν τοξίνες και μεταβολικά υποπροϊόντα του οργανισμού (ουρία, κρεατινίνη), περιττά υγρά μέσω των ούρων. Ρυθμίζουν την αρτηριακή πίεση, ισορροπούν ηλεκτρολύτες (οξεοβασική ισορροπία), παράγουν σημαντικές ορμόνες, που ρυθμίζουν βασικές λειτουργίες του οργανισμού EPO, Ρενίνη, Καλσιτριόλη D3, η οποία ρυθμίζει τα επίπεδα ασβεστίου-φωσφόρου στο αίμα, ενεργοποιούν την βιταμίνη D, απαραίτητη για την απορρόφηση του ασβεστίου και την διατήρηση υγιών οστών.

Όταν τα νεφρά χάνουν βαθμιαία τη λειτουργική τους ικανότητα, τότε μπορούμε να μιλήσουμε για Χρόνια Νεφρική Νόσο. Η νεφρική νόσος είναι μια «σιωπηλή» νόσος, πολλές φορές ασυμπτωματική, εμφανίζεται σε έναν ασθενή ως τυχαίο εύρημα σε εξέταση ρουτίνας ή με εκδηλώσεις νεφρικής δυσλειτουργίας, όπως υπέρταση, οιδήματα, ναυτία, έμετο, αιματουρία, ολιγουρία, ανουρία, όταν ήδη έχει χαθεί το 80% της νεφρικής λειτουργίας.

Το 10% του παγκόσμιου πληθυσμού πάσχει από Χρόνια Νεφρική Νόσο (ΧΝΝ). Πάνω από 2 εκατομμύρια άνθρωποι στον κόσμο υποβάλλονται σε θεραπεία υποκατάστασης της νεφρικής λειτουργίας ή έχουν λάβει νεφρικό μόσχευμα.

Στη χώρα μας υποβάλλονται σε αιμοκάθαρση 11.769 ασθενείς, περιτοναϊκή 613 ασθενείς και 2.884 είναι μεταμοσχευμένοι.

Όλοι οι πάσχοντες από ΧΝΝΤΣ, χωρίς εξαίρεση, λαμβάνουν νοσοκομειακή περίθαλψη και θεραπεία Εξωνεφρικής Κάθαρσης.

Τι μπορείτε να κάνετε για να ελαττώσετε τον κίνδυνο να εμφανίσετε νεφρική νόσο

Η εφαρμογή του εθνικού προγράμματος πρόληψης της Νεφρικής Νόσου «Προλαμβάνω» προσφέρει δωρεάν εξετάσεις σε πολίτες 30- 70 ετών με ιστορικό Αρτηριακής Υπέρτασης και Σακχαρώδους Διαβήτη, για την αποφυγή καρδιαγγειακών επιπλοκών.

Ο έλεγχος περιλαμβάνει:

1. Στοχευμένες Εξετάσεις (για άτομα με ΣΔ/Υπέρταση)

• Κρεατινίνη αίματος -Κρεατινίνη ούρων
• Egfr (ρυθμός σπειραματικής διήθησης)
• Uacr (Αναλογία λευκωματίνης /κρεατινίνης ούρων, που αποτελεί πρώιμη ένδειξη νεφρικής βλάβης)

2. Διατηρηθείτε σε καλή φυσική κατάσταση

• Άσκηση
• Τρώτε υγιεινά
• Ελέγξτε το σάκχαρό σας
• Ελέγξτε την αρτηριακή σας πίεση
• Πιείτε αρκετά υγρά, ενυδατωθείτε σωστά
• Μην καπνίζετε

3. Αποφύγετε τη λήψη μη συνταγογραφούμενων φαρμάκων, όπως αντιφλεγμονώδη και παυσίπονα

4. Ελέγξτε τη νεφρική σας λειτουργία ειδικά αν έχετε παράγοντες κινδύνου