Το άσκοπο σκρολάρισμα στην οθόνη του κινητού μας χαζεύοντας θέματα που δεν μας ενδιαφέρουν πραγματικά, είναι ένα είδος καταναγκασμού τόσο έντονου που μπορεί να επηρεάσει τελικά αρνητικά την δυνατότητα εστίασης και την γνωστική μας υγεία, λένε οι ειδικοί.

Η χρήση του όρου αυξήθηκε κατά 230% μεταξύ 2023 και 2024, εν μέσω επίσης αυξανόμενων ανησυχιών της επιστημονικής κοινότητας σχετικά με το τίμημα που έχει για την διάθεση και την γνωστική μας υγεία η υπερβολική ενασχόληση με τις πλατφόρμες διαδικτυακού περιεχομένου.

Σύμφωνα με τους ερευνητές του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης, η φράση «Brain Rot» χρησιμοποιείται για να περιγράψει το ενοχλητικό περιεχόμενο σε μέσα κοινωνικής δικτύωσης και στο διαδίκτυο, καθώς και τον επακόλουθο αρνητικό αντίκτυπο που μπορεί η έκθεση μας σε αυτό να έχει στην υγεία του εγκεφάλου μας.

«Υπάρχει μια πάλη στην ανάπτυξη ψηφιακού περιεχομένου ανάμεσα στις πλατφόρμες προκειμένου να αποσπάσουν την προσοχή των ανθρώπων και να καταφέρουν να ανταγωνιστούν σε μια κορεσμένη ψηφιακή αγορά», λέει ο Adam Leventhal, PhD, Καθηγητής και Διευθυντής του Ινστιτούτου Επιστήμης Εθισμού στο Πανεπιστήμιο της Νότιας Καλιφόρνια, στο Λος Άντζελες.

«Το ψηφιακό περιεχόμενο γίνεται όλο και πιο εθιστικό», προσθέτει ο Δρ. Leventhal, λέγοντας χαρακτηριστικά ότι οι χρήστες σύρονται σε ένα «ψηφιακό φαγοπότι».

Ποια είναι τα συμπτώματα;

Η «σήψη του εγκεφάλου» δεν αποτελεί επίσημη ιατρική διάγνωση αλλά ο χρόνος θέασης ακατάλληλου σε περιεχόμενο υλικού στην οθόνη μας, αυτό δηλαδή που περιγράφει ο όρος, σίγουρα μπορεί να οδηγήσει σε μια σειρά γνωστικών και συναισθηματικών προβλημάτων, επισημαίνει η Laurie Ann Manwell, PhD, ψυχολόγος και Καθηγήτρια στο Πανεπιστήμιο Wilfrid Laurier και το Πανεπιστήμιο του Guelph στον Καναδά.

«Ο υπερβολικός χρόνος μπροστά από την οθόνη μπορεί να επηρεάσει αρνητικά την προσοχή, τη συγκέντρωση, τη δυνατότητα μάθησης, τη μνήμη, τη συναισθηματική μας ρύθμιση και την κοινωνική λειτουργικότητα», λέει η Δρ Manwell.

Τα προειδοποιητικά σημάδια σε άτομα όλων των ηλικιών προσομοιάζουν με αυτά που συμβαίνουν σε ηλικιωμένους ενήλικες που αναπτύσσουν γνωστική εξασθένηση, εξηγεί, αναφέροντας μεταξύ άλλων ως πιθανά συμπτώματα τα εξής:

• Συχνές διαταραχές στη συγκέντρωση
• Αίσθημα αποπροσανατολισμού
• Δυσκολία στη δημιουργία και διατήρηση νέων αναμνήσεων, ειδικά όταν αφορούν πρόσφατα γεγονότα
• Αμέλεια προσωπικής φροντίδας
• Αλλαγές στην προσωπικότητα και την κοινωνικότητα
• Συνεχείς εναλλαγές στη διάθεση, τη λογική και τις ικανότητες λήψης αποφάσεων

Πώς μας επηρεάζει το Brain Rot;

Η αρνητική επίδραση στον εγκέφαλο μας, αυτό δηλαδή που περιγράφεται ως «σήψη» μπορεί να συμβεί επειδή ο χρόνος που αφιερώνει κάποιος στην οθόνη δεν αφήνει χώρο για δραστηριότητες που προάγουν την υγεία του εγκεφάλου, όπως η άσκηση, ο ύπνος, η κοινωνικοποίηση στην πραγματική ζωή και οι δραστηριότητες που είναι διανοητικά προκλητικές, λέει η Δρ. Manwell.

Μέρος του προβλήματος είναι και ο τρόπος με τον οποίο χρησιμοποιούμε τις οθόνες μας, προσθέτει. Πολύ συχνά, κάνουμε παθητική κύλιση από θέμα σε θέμα και καταναλώνουμε περιεχόμενο με γρήγορο ρυθμό ενώ ταυτόχρονα ασχολούμαστε με πολλά άλλα πράγματα, λόγου χάρη προσπαθούμε να εργαστούμε ή να μελετήσουμε, την ίδια στιγμή.

«Η χρήση της οθόνης με αυτούς τους τρόπους διασπά και μειώνει την δυνατότητα προσοχής, οδηγώντας σε φτωχότερες ικανότητες μάθησης και μνήμης, που ακολούθως μπορεί να αυξήσουν το άγχος και τη συναισθηματική απορρύθμιση», λέει η Manwell.

Ποιοι κινδυνεύουν περισσότερο;

Ένας λόγος που το φαινόμενο μπορεί να αναδειχθεί καταστροφικό για πολλούς ανθρώπους, είναι επειδή μπορεί να βλάψει αυτό που είναι επιστημονικά γνωστό ως νευροπλαστικότητα ή πιο απλά το πόσο εύκολα ο εγκέφαλος μας τείνει να προσαρμόζεται σε νέες συνθήκες και να δημιουργεί νευρολογικές συνδέσεις με βάση νέες εμπειρίες, τονίζουν οι ειδικοί.

Κατά τη διάρκεια της ζωής μας, η ενασχόληση με νέες δραστηριότητες και η εκμάθηση νέων πραγμάτων μπορεί να αυξήσει τη νευροπλαστικότητα, η οποία με τη σειρά της μας προστατεύει από τη γνωστική έκπτωση καθώς γερνάμε, σύμφωνα με την Δρ. Manwell. Η επαναλαμβανόμενη κατανάλωση ανούσιου ψηφιακού περιεχομένου έχει αντίθετο αποτέλεσμα, αφού μειώνει την ικανότητα του εγκεφάλου να διαχειρίζεται αποτελεσματικά τη γνωστική και συμπεριφορική λειτουργία του.

Τα παιδιά και οι έφηβοι κινδυνεύουν περισσότερο αφού βρίσκονται σε φάση όπου ο εγκέφαλος τους εξακολουθεί να αναπτύσσεται.

«Τα παιδιά, που ακόμα αναπτύσσουν εγκεφαλικές οδούς και δεξιότητες που υποστηρίζουν την ικανότητα προσοχής, τον έλεγχο των παρορμήσεων και τη ρύθμιση της διάθεσης, μπορεί να είναι πιο ευάλωτα σε αυτές τις επιπτώσεις», λέει ο Καθηγητής Leventhal. «Είναι πιθανό η υπερβολική χρήση ψηφιακών μέσων να παρεμβαίνει σε αυτό», προσθέτει.

Προστατεύοντας τον εαυτό μας

«Η αλλαγή των συνηθειών μας αναφορικά με τη χρήση ψηφιακών μέσων μπορεί να βελτιώσει την ευημερία μας», τονίζει ο Leventhal, προτείνοντας διαλείμματα από την χρήση οθόνης αλλά και μειωμένο χρόνο χρήσης ψηφιακών εφαρμογών που δεν είναι χρήσιμες.

Παρακολουθήστε τον συνολικό χρόνο που περνάτε στην οθόνη και επιβάλετε στον εαυτό σας περιόδους ψηφιακής αποτοξίνωσης. Αυτό θα βοηθήσει στο να ασχοληθείτε περισσότερο με δραστηριότητες της πραγματικής ζωής, συμβουλεύει και η Δρ. Manwell.

Ωστόσο καθώς αυτή η παρέμβαση είναι μια μάλλον βραχυπρόθεσμη λύση, η δραστική αλλαγή των καθημερινών μας συνηθειών μπορεί να είναι πιο αποδοτική.

«Θα πρέπει κανείς να εξετάσει αλλαγές στον τρόπο ζωής που είναι βιώσιμες μακροπρόθεσμα όπως η αντικατάσταση του χρόνου που αφιερώνει στην οθόνη του κινητού του με άλλες δραστηριότητες, για παράδειγμα ο διαλογισμός, η άσκηση, η ανάγνωση, η συμμετοχή σε ομαδικές κοινωνικές δραστηριότητες, ακόμα και η εκμάθηση νέων δεξιοτήτων, όπως μια ξένη γλώσσα ή ένα μουσικό όργανο», καταλήγει η Δρ. Manwell.

Εάν το συνεχές σκρολάρισμα είναι αναπόφευκτο μέρος της δουλειάς σας, μπορεί να χρειαστεί να γίνετε περισσότερο δημιουργικοί για να βρείτε τρόπους για να απομακρυνθείτε από τον υπολογιστή και το τηλέφωνό σας, συστήνουν οι επιστήμονες, προτείνοντας ενδεικτικά την εκτύπωση υλικού που συνήθως διαβάζει κάποιος στο διαδίκτυο ή την διενέργεια των ραντεβού δια ζώσης έναντι μιας συνάντησης με ψηφιακό μέσο.

Όταν πραγματικά χρειάζεται να βρίσκεστε μπροστά στην οθόνη σας, κάνετε ό,τι καλύτερο μπορείτε για να εστιάσετε μόνο σε αυτήν ώστε να ολοκληρώσετε αποτελεσματικά την εργασία που πρέπει να διεκπεραιώσετε, λένε.

«Το να είστε προσεκτικοί και ενεργά αφοσιωμένοι μπορεί επίσης να βοηθήσει στην αντιστάθμιση των αρνητικών επιπτώσεων που συμβαίνουν όταν καλούμαστε να ανταποκριθούμε σε πολλαπλές εργασίες», καταλήγει η Δρ. Manwell.

Πηγές: Everydayhealth.com, Corp.oup.com