Όταν πύραυλοι και drones χτυπούν κατοικημένες περιοχές, οι εικόνες που ακολουθούν συνήθως δείχνουν κατεστραμμένα κτίρια και αυτοκίνητα που καίγονται στους δρόμους. Αυτό που σπάνια καταγράφουν είναι τι συμβαίνει μέσα στα σώματα των ανθρώπων που βρίσκονται κοντά, συμπεριλαμβανομένων και εκείνων των ανθρώπων που απομακρύνονται τελικά από το σημείο φαινομενικά αβλαβείς.
Οι τραυματισμοί που προκαλούνται ωστόσο από τα σύγχρονα εκρηκτικά πυρομαχικά είναι ευρέος φάσματος, συχνά κρυφοί, και μπορεί να εκδηλωθούν ώρες ή ημέρες μετά την αρχική έκρηξη, υπογραμμίζει σε σχετικό του άρθρο στο The Conversation o Adam Taylor, καθηγητής Ανατομίας στο Πανεπιστήμιο του Lancaster.
Η κατανόησή τους είναι σημαντική, κυρίως επειδή πολλοί από τους πληγέντες σε ζώνες συγκρούσεων είναι άμαχοι, χωρίς τον προστατευτικό εξοπλισμό που παρέχει στους στρατιώτες κάποια προστασία ενάντια στις χειρότερες επιπτώσεις.
Το ωστικό κύμα
Το πρώτο πράγμα που χτυπά το σώμα είναι αόρατο. Κάθε έκρηξη εκπέμπει ένα κύμα πίεσης που ταξιδεύει με τεράστια ταχύτητα – έως και 9.000 μέτρα ανά δευτερόλεπτο – και διαπερνά ιστούς, όργανα και οστά σε μια στιγμή.
Οι δομές του σώματος που περιέχουν αέρα είναι οι πιο ευάλωτες. Στους πνεύμονες, το κύμα συμπιέζει και στη συνέχεια αποσυμπιέζει γρήγορα τον ευαίσθητο ιστό, προκαλώντας μώλωπες, ρήξεις και εσωτερική αιμορραγία. Αυτή η «πνευμονική βλάβη από έκρηξη» μπορεί να διαταράξει θανάσιμα την ικανότητα των πνευμόνων να ανταλλάσσουν οξυγόνο και να προκαλέσει θάνατο μέσα σε λίγα λεπτά.
Τα αυτιά εκτίθενται με παρόμοιο τρόπο. Ακόμη και σχετικά μικρές εκρήξεις – που περιλαμβάνουν λιγότερο από 80 κιλά εκρηκτικού υλικού – μπορούν να βλάψουν το τύμπανο και τα αισθητήρια νεύρα που είναι υπεύθυνα για την ακοή. Μια μελέτη διαπίστωσε ότι όταν κάποιος είναι σε απόσταση δέκα μέτρων από μια έκρηξη αντιμετωπίζει οκταπλάσια πιθανότητα απώλειας ακοής. Σε περίπου έναν στους τρεις τραυματισμούς στα αυτιά που σχετίζονται με εκρήξεις σε στρατιωτικό προσωπικό, η νευρική βλάβη είναι μόνιμη.
Ο εγκέφαλος είναι ιδιαίτερα ευάλωτος. Αποτελούμενος από περίπου 80% νερό, είναι εξαιρετικά ευαίσθητος στις αλλαγές πίεσης, και σε κλειστά περιβάλλοντα το ωστικό κύμα ανακλάται από τοίχους και επιφάνειες, συγκλίνοντας από πολλαπλές κατευθύνσεις ταυτόχρονα. Στοιχεία από το Ιράκ και το Αφγανιστάν δείχνουν ότι σχεδόν το ήμισυ του στρατιωτικού προσωπικού που εκτέθηκε σε εκρήξεις υπέστη κάποια μορφή εγκεφαλικής βλάβης – την κύρια αιτία αναπηρίας και θανάτου σε αυτές τις συγκρούσεις. Οι πολίτες αντιμετωπίζουν ακόμη μεγαλύτερο κίνδυνο, καθώς δεν διαθέτουν κράνη και αλεξίσφαιρα γιλέκα.
Τα συμπτώματα κυμαίνονται από διάσειση και αποπροσανατολισμό – το «shell shock» των παλαιότερων πολέμων – έως διάχυτη αξονική βλάβη, όπου οι εσωτερικές συνδέσεις του εγκεφάλου τεντώνονται και σχίζονται, και αιμορραγία ή οίδημα εντός του κρανίου. Ορισμένες επιπτώσεις είναι άμεσες· άλλες εμφανίζονται σε διάστημα ωρών ή ημερών, καθώς τα αιμοφόρα αγγεία στον εγκέφαλο στενεύουν ως αντίδραση στην πίεση, περιορίζοντας τη ροή του αίματος σε κρίσιμες περιοχές.
Τα μάτια – γεμάτα υγρό και εκτεθειμένα – διατρέχουν επίσης κίνδυνο. Οι τραυματισμοί των ματιών από έκρηξη συχνά έχουν κακή έκβαση και μπορεί να περιλαμβάνουν ρήξη του βολβού, τραυματικό καταρράκτη και μια σειρά άλλων σοβαρών βλαβών.
Η καρδιά και η αορτή μπορούν επίσης να επηρεαστούν, προκαλώντας σε ορισμένες περιπτώσεις θανατηφόρο καρδιακό επεισόδιο, ενώ αλλαγές στον καρδιακό ρυθμό, την αναπνοή και την αρτηριακή πίεση μπορεί να ακολουθήσουν ακόμη και σε όσους δεν χτυπήθηκαν άμεσα.
Τα κοιλιακά όργανα επίσης δεν μένουν αλώβητα.. Το λεπτό έντερο, ο σπλήνας και το ήπαρ είναι τα πιο συχνά τραυματιζόμενα, αν και τα συμπτώματα μπορεί να μην εμφανιστούν παρά πολύ καιρό μετά την έκρηξη.
Θραύσματα και ο "άνεμος της έκρηξης"
Όσοι επιβιώσουν από το αρχικό ωστικό κύμα αντιμετωπίζουν περαιτέρω κινδύνους σχεδόν αμέσως. Θραύσματα από οικοδομικά υλικά, γυαλί και μέταλλο μετατρέπονται σε βλήματα υψηλής ταχύτητας, προκαλώντας εκδορές και διαπεραστικά τραύματα. Ακολουθεί ο άνεμος της έκρηξης – μια ισχυρή ριπή αέρα που μπορεί να ξεπεράσει τη δύναμη ενός τυφώνα και να εκσφενδονίσει ανθρώπους σε τοίχους, οχήματα και ερείπια.
Τα τραύματα που προκύπτουν είναι παρόμοια με αυτά που παρατηρούνται σε τροχαία ατυχήματα υψηλής ταχύτητας: κατάγματα, μώλωπες, τραυματική εγκεφαλική βλάβη και, σε σοβαρές περιπτώσεις, τραυματική ακρωτηριασμό.
Όσοι στη συνέχεια θα βρεθούν θαμμένοι κάτω από κατεστραμμένα κτίρια αντιμετωπίζουν τραυματισμούς από σύνθλιψη, ασφυξία και τον κίνδυνο η μυϊκή διάσπαση λόγω της παρατεταμένης συμπίεσης να προκαλέσει βλάβη στα νεφρά ή καρδιακές επιπλοκές.
