Η 4η Μαρτίου κάθε χρόνου έχει καθιερωθεί ως Παγκόσμια Ημέρα κατά της Παχυσαρκίας. Στόχος της είναι να ευαισθητοποιήσει το κοινό για την παχυσαρκία, τις αιτίες της, τις επιπτώσεις στην υγεία και την ανάγκη για πρόληψη και θεραπεία. Η παχυσαρκία δεν αποτελεί απλώς ένα ζήτημα τρόπου ζωής ή αισθητικής, αλλά μια χρόνια, πολύπλοκη νόσο, η οποία συνδέεται άμεσα με αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης σοβαρών παθήσεων, μεταξύ των οποίων και ο καρκίνος.
Η παχυσαρκία ορίζεται ως η υπερβολική συσσώρευση σωματικού λίπους που έχει αρνητικές επιπτώσεις στην υγεία. Στην κλινική πράξη χρησιμοποιείται συχνά ο Δείκτης Μάζας Σώματος (ΔΜΣ), με τιμές ίσες ή μεγαλύτερες από 30 kg/m² να χαρακτηρίζονται ως παχυσαρκία. Παρότι ο ΔΜΣ δεν αποτυπώνει πλήρως τη σύσταση του σώματος, αποτελεί ένα χρήσιμο εργαλείο για την εκτίμηση του κινδύνου που σχετίζεται με το αυξημένο σωματικό βάρος σε πληθυσμιακό επίπεδο.
Σύμφωνα με διεθνή επιδημιολογικά δεδομένα, η παχυσαρκία έχει λάβει διαστάσεις παγκόσμιας επιδημίας. Περισσότερα από 650 εκατομμύρια ενήλικες παγκοσμίως ζουν σήμερα με παχυσαρκία, ενώ τα ποσοστά αυξάνονται ανησυχητικά και σε παιδιά και εφήβους. Η αύξηση αυτή συνοδεύεται από σημαντική επιβάρυνση των συστημάτων υγείας και από αυξημένη νοσηρότητα και θνησιμότητα που σχετίζονται με χρόνια νοσήματα. Η παχυσαρκία αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους παράγοντες κινδύνου για καρδιαγγειακά νοσήματα, διαβήτη τύπου 2, υπέρταση, οστεοαρθρίτιδα, υπνική άπνοια, καθώς και για ορισμένες μορφές καρκίνου.
Όπως αναφέρουν οι Ιατροί της Θεραπευτικής Κλινικής (Νοσοκομείο Αλεξάνδρα) της Ιατρικής Σχολής του ΕΚΠΑ Θεοδώρα Ψαλτοπούλου (Καθηγήτρια Θεραπευτικής – Επιδημιολογίας - Προληπτικής Ιατρικής, Παθολόγος) και Θάνος Δημόπουλος (Καθηγητής Θεραπευτικής – Ογκολογίας – Αιματολογίας, Διευθυντής Θεραπευτικής Κλινικής, τ. Πρύτανης ΕΚΠΑ), ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί η ισχυρά τεκμηριωμένη σχέση της παχυσαρκίας με την εμφάνιση καρκίνου. Σύμφωνα με δεδομένα από το National Cancer Institute, τα Centers for Disease Control and Prevention και το World Cancer Research Fund, το υπερβολικό σωματικό βάρος συνδέεται με αυξημένο κίνδυνο για τουλάχιστον 13 διαφορετικούς τύπους καρκίνου. Σε αυτούς περιλαμβάνονται ο καρκίνος του μαστού μετά την εμμηνόπαυση, του παχέος εντέρου και του ορθού, του ενδομητρίου, του οισοφάγου, του ήπατος, του παγκρέατος, της χοληδόχου κύστης, του νεφρού, των ωοθηκών, του θυρεοειδούς, καθώς και το μηνιγγίωμα και το πολλαπλούν μυέλωμα.
Αξίζει να σημειωθεί ιδιαίτερα ότι η παχυσαρκία σε νεαρότερη ηλικία και η μακροχρόνια διατήρηση αυξημένου σωματικού βάρους αυξάνουν περαιτέρω τον κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου, υπογραμμίζοντας τη σημασία της έγκαιρης πρόληψης. Εκτιμάται ότι ένα σημαντικό ποσοστό αυτών των καρκίνων θα μπορούσε να προληφθεί εάν διατηρούνταν ένα υγιές σωματικό βάρος καθ’ όλη τη διάρκεια της ζωής.
Οι βιολογικοί μηχανισμοί που συνδέουν την παχυσαρκία με τον καρκίνο είναι σύνθετοι και περιλαμβάνουν τη χρόνια φλεγμονή, τις ορμονικές διαταραχές, την αυξημένη παραγωγή οιστρογόνων από τον λιπώδη ιστό, καθώς και την αντίσταση στην ινσουλίνη και τα αυξημένα επίπεδα αυξητικών παραγόντων. Επιπλέον, ο λιπώδης ιστός επηρεάζει αρνητικά το ανοσοποιητικό σύστημα του ανθρώπου. Η κοιλιακή παχυσαρκία (δηλαδή η συσσώρευση λίπους γύρω από την κοιλιά και τα εσωτερικά όργανα) θεωρείται πιο επικίνδυνη από την απλή αύξηση βάρους. Το λεγόμενο σπλαχνικό λίπος είναι μεταβολικά ενεργό και παράγει ουσίες που αυξάνουν τη φλεγμονή και επηρεάζουν τις ορμόνες, γεγονός που ευνοεί την ανάπτυξη καρκινικών κυττάρων. Η περίμετρος μέσης χρησιμοποιείται για την αξιολόγηση της κοιλιακής παχυσαρκίας. Όταν στους άνδρες είναι πάνω από 102cm και στις γυναίκες πάνω από 88cm αυξάνεται σημαντικά ο κίνδυνος μεταβολικών και ογκολογικών νοσημάτων.
Το θετικό μήνυμα είναι ότι η παχυσαρκία, σε μεγάλο βαθμό, μπορεί να προληφθεί. Η υιοθέτηση ισορροπημένης διατροφής, η τακτική σωματική δραστηριότητα, η μείωση της καθιστικής ζωής και η διατήρηση υγιούς σωματικού βάρους αποτελούν βασικούς πυλώνες πρόληψης.Πλέον είναι διαθέσιμες και φαρμακευτικές ή/και χειρουργικές παρεμβάσεις επί σχετικών ενδείξεων σε άτομα με παχυσαρκία.Έρευνες δείχνουν ότι απώλεια του σωματικού βάρους 10-15% μπορεί να μειώσει σημαντικά τον κίνδυνο για ορισμένους καρκίνους.
Η Παγκόσμια Ημέρα κατά της Παχυσαρκίας υπενθυμίζει ότι η πρόληψη αποτελεί το πιο ισχυρό «όπλο» μας. Η πρόληψη της παχυσαρκίας είναι ταυτόχρονα και πρόληψη του καρκίνου. Η ενημέρωση, η ευαισθητοποίηση και η έγκαιρη υιοθέτηση υγιεινών συνηθειών είναι καίριας σημασίας.
