Ένα πειραματικό εμβόλιο που στοχεύει μεταλλάξεις του γονιδίου KRAS, οι οποίες ευθύνονται για τη συντριπτική πλειονότητα των περιπτώσεων καρκίνου του παγκρέατος, φαίνεται να ενεργοποιεί μακροχρόνια ανοσολογική προστασία σε άτομα με αυξημένο κληρονομικό κίνδυνο εμφάνισης της νόσου, σύμφωνα με κλινική μελέτη Φάσης Ι που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Cancer Discovery.

Οι ερευνητές εκτιμούν ότι τα ευρήματα αποτελούν την πρώτη απόδειξη ότι ένα θεραπευτικό εμβόλιο θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί για την πρόληψη της ανάπτυξης του καρκίνου στο πάγκρεας σε ανθρώπους υψηλού κινδύνου.

Ένας από τους πιο επιθετικούς καρκίνους

Το πορογενές αδενοκαρκίνωμα παγκρέατος (Pancreatic Ductal Adenocarcinoma – PDAC) αποτελεί μία από τις πιο επιθετικές μορφές καρκίνου, καθώς συνήθως διαγιγνώσκεται σε προχωρημένο στάδιο και συνοδεύεται από ιδιαίτερα χαμηλά ποσοστά πενταετούς επιβίωσης.

Περίπου το 10% των περιστατικών σχετίζεται με κληρονομικές μεταλλάξεις σε γονίδια που αυξάνουν την προδιάθεση για καρκίνο. Η νόσος αναπτύσσεται σταδιακά, ξεκινώντας από προκαρκινικές αλλοιώσεις του παγκρέατος, οι οποίες συχνά δεν είναι δυνατό να ανιχνευθούν με τις διαθέσιμες απεικονιστικές εξετάσεις.

«Τα άτομα υψηλού κινδύνου λόγω κληρονομικής προδιάθεσης ή εξαιτίας μιας ύποπτης παγκρεατικής βλάβης που εντοπίζεται στις απεικονιστικές εξετάσεις υποβάλλονται συνήθως σε τακτική παρακολούθηση, ώστε να διαπιστωθούν τυχόν μεταβολές με την πάροδο του χρόνου», δήλωσε η Dr. Neeha Zaidi, ογκολόγος και καθηγήτρια Ογκολογίας στο Johns Hopkins,

«Εάν υπάρχει αρκετά μεγάλη υποψία ότι η βλάβη εξελίσσεται σε καρκίνο ή αν διαγνωστεί καρκίνος σε πρώιμο στάδιο, η καθιερωμένη θεραπεία είναι η χειρουργική αφαίρεση. Ωστόσο, οι πιθανότητες υποτροπής φτάνουν έως και το 80%, ενώ πολλές προκαρκινικές αλλοιώσεις είναι μικροσκοπικές και επομένως δεν μπορούν να ανιχνευθούν με τις απεικονιστικές εξετάσεις», πρόσθεσε.

Η πρόληψη πριν εμφανιστεί ο καρκίνος

Οι ερευνητές εκτιμούν ότι η παρέμβαση πριν από την ανάπτυξη του καρκίνου, με μη επεμβατικές μεθόδους όπως ο εμβολιασμός, θα μπορούσε να αποτελέσει μια αποτελεσματική στρατηγική πρόληψης.

«Η πρόληψη και η έγκαιρη αναχαίτιση της ανάπτυξης του καρκίνου σώζουν ζωές και μειώνουν τη νοσηρότητα που σχετίζεται με την εμφάνιση και την εξέλιξή του. Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό για καρκίνους των οποίων η συχνότητα εμφάνισης σε νεότερες ηλικίες αυξάνεται και για τους οποίους δεν διαθέτουμε αποτελεσματικές μεθόδους έγκαιρης διάγνωσης», δήλωσε η Dr. Elizabeth Jaffee.

Από την πλευρά του, ο Dr. Michael Goggins υπογράμμισε ότι «η επιτυχής αναχαίτιση που θα μπορούσε να μειώσει την εμφάνιση του καρκίνου του παγκρέατος θα αποτελούσε ένα σημαντικό επίτευγμα».

Το εμβόλιο στοχεύει τις μεταλλάξεις KRAS

Οι μεταλλάξεις του γονιδίου KRAS αποτελούν τον βασικό «κινητήριο μηχανισμό» σε περισσότερο από το 90% των περιπτώσεων καρκίνου του παγκρέατος.

Με βάση αυτή τη γνώση, οι επιστήμονες ανέπτυξαν το mKRAS-VAX, ένα συνθετικό πεπτιδικό εμβόλιο που στοχεύει τις έξι συχνότερες μεταλλάξεις του KRAS, οι οποίες εντοπίζονται τόσο στον παγκρεατικό καρκίνο όσο και στις προκαρκινικές αλλοιώσεις.

Στη μελέτη συμμετείχαν 20 άτομα με αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου του παγκρέατος λόγω κληρονομικής προδιάθεσης και παρουσίας ύποπτης παγκρεατικής βλάβης – συνήθως μικρών κύστεων – στις απεικονιστικές εξετάσεις.

Οι συμμετέχοντες έλαβαν το εμβόλιο με υποδόριες ενέσεις σε τέσσερις δόσεις, ενώ οι ερευνητές παρακολούθησαν την ανοσολογική τους απόκριση για διάστημα έως και δύο ετών.

Ισχυρή και μακροχρόνια ανοσία

Σύμφωνα με τα αποτελέσματα, το εμβόλιο ενεργοποίησε ειδικά Τ-λεμφοκύτταρα έναντι των μεταλλάξεων του KRAS στο 90% των συμμετεχόντων, ενώ η ανοσολογική απόκριση παρέμεινε ανιχνεύσιμη στο αίμα για έως και δύο χρόνια μετά τον εμβολιασμό.

«Η μακροχρόνια αυτή ανοσολογική απόκριση είναι ιδιαίτερα σημαντική όταν στόχος είναι η πρόληψη της ανάπτυξης καρκίνου, καθώς απαιτείται ανοσία που διαρκεί στον χρόνο», ανέφερε η Dr. Zaidi.

«Επιπλέον, το εμβόλιο αποδείχθηκε ασφαλές και ήταν καλά ανεκτό, γεγονός που υποστηρίζει τη χρήση του σε μεγαλύτερες μελέτες πρόληψης του καρκίνου», συμπλήρωσε.

Ενθαρρυντικά αλλά προκαταρκτικά αποτελέσματα

Έπειτα από διάμεση παρακολούθηση 16,5 μηνών, κανένας από τους συμμετέχοντες δεν εμφάνισε καρκίνο του παγκρέατος.

Παράλληλα, οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι οι παγκρεατικές κύστεις μειώθηκαν ή εξαφανίστηκαν στο 37,5% των εμβολιασμένων ατόμων, έναντι 6,8% σε αντίστοιχη ομάδα υψηλού κινδύνου που δεν είχε εμβολιαστεί.

«Συνολικά, η μελέτη αυτή αποτελεί την πρώτη απόδειξη της δυνατότητας χρήσης εμβολίων για την πρόληψη της ανάπτυξης καρκίνου του παγκρέατος σε ανθρώπους», σχολίασε η Dr. Zaidi.

Χρειάζονται μεγαλύτερες κλινικές μελέτες

Οι ίδιοι οι ερευνητές επισημαίνουν ότι η μελέτη ήταν μικρή και σχεδιάστηκε κυρίως για να αξιολογήσει την ασφάλεια και την ανοσολογική απόκριση του εμβολίου και όχι την κλινική του αποτελεσματικότητα.

«Παρατηρήσαμε ενδείξεις σταθεροποίησης ή ακόμη και υποχώρησης των παγκρεατικών κύστεων σε συνδυασμό με την ανάπτυξη ισχυρών και διαρκών Τ-λεμφοκυτταρικών αποκρίσεων έναντι του KRAS. Ωστόσο, απαιτούνται μεγαλύτερες μελέτες για να αποδειχθεί ότι το αποτέλεσμα αυτό οφείλεται πράγματι στο εμβόλιο», δήλωσε ο Dr. Goggins.

H Dr. Zaidi πρόσθεσε ότι η μέχρι σήμερα ανοσολογική αξιολόγηση περιορίστηκε σε δείγματα αίματος.

«Μια κλινική μελέτη που βρίσκεται ήδη σε εξέλιξη θα εξετάσει εάν τα Τ-λεμφοκύτταρα που ενεργοποιούνται από το εμβόλιο μπορούν να διεισδύσουν και στις προκαρκινικές βλάβες του παγκρέατος και όχι μόνο να ανιχνεύονται στο αίμα», κατέληξε.

Πηγή: Medical Xpress