Η σκλήρυνση κατά πλάκας είναι μια ασθένεια κατά την οποία το ανοσοποιητικό σύστημα επιτίθεται στον εγκέφαλο και τον νωτιαίο μυελό. Προσβάλλει πάνω από 2,8 εκατομμύρια παγκοσμίως και οι γενετικοί παράγοντες φαίνεται να παίζουν σημαντικό ρόλο στον κίνδυνο εκδήλωσης της.
Ωστόσο, νέες έρευνες αναδεικνύουν όλο και πιο συχνά τον ρόλο που παίζουν στο να εκδηλώσει κανείς τη νόσο και οι περιβαλλοντικοί παράγοντες, όπως η διατροφή, οι μολυσματικές ασθένειες αλλά και η υγεία του εντέρου.
Τώρα μια νέα έρευνα, έρχεται να αναδείξει τον ρόλο της ανισορροπίας των βακτηρίων στο έντερο στην εκδήλωση της νόσου αλλά και το πόσο σοβαρή θα είναι η εξέλιξη της.
Μέχρι τώρα, η προσπάθεια των ερευνητών να συνδέσουν την σκλήρυνση κατά πλάκας με το έντερο είχε καταλήξει σε αντιφατικά ευρήματα.
Για να μπορέσουν να οδηγηθούν σε πιο ξεκάθαρη εικόνα, ο Ashutosh Mangalam, καθηγητής Παθολογίας στο Πανεπιστήμιο της Αιόβα και οι συνάδελφοί του ακολούθησαν την προσέγγιση από το κρεβάτι στο εργαστήριο και πάλι στο κρεβάτι: πήραν δηλαδή δείγματα από ασθενείς με σκλήρυνση κατά πλάκας, πραγματοποίησαν εργαστηριακά πειράματα σε αυτά τα δείγματα και στη συνέχεια επιβεβαιώνοντας τα ευρήματά μας σε ασθενείς.
Μέσω αυτής της διαδικασίας διαπίστωσαν ότι η αναλογία δύο βακτηρίων στο έντερο μπορεί να προβλέψει τη σοβαρότητα της σκλήρυνσης κατά πλάκας σε ασθενείς, υπογραμμίζοντας τη σημασία του μικροβιώματος και της υγείας του εντέρου σε αυτή τη νόσο.
Όπως εξηγεί ο ίδιος αναλυτικά με άρθρο του στο Conversation, αρχικά ανέλυσαν τη χημική και βακτηριακή σύνθεση του εντέρου ασθενών με πολλαπλή σκλήρυνση, επιβεβαιώνοντας ότι είχαν φλεγμονή του εντέρου και διαφορετικούς τύπους βακτηρίων του εντέρου σε σύγκριση με άτομα χωρίς πολλαπλή σκλήρυνση.
Πιο συγκεκριμένα, διαπίστωσαν ότι μι ομάδα βακτηρίων που ονομάζεται Blautia ήταν πιο συχνή στους ασθενείς με σκλήρυνση κατά πλάκας, ενώ η Prevotella, ένα είδος βακτηρίου που συνδέεται σταθερά με ένα υγιές έντερο, βρέθηκε σε μικρότερες ποσότητες.
Σε ένα ξεχωριστό πείραμα σε ποντίκια, παρατήρησαν ότι η ισορροπία μεταξύ δύο βακτηρίων του εντέρου, του Bifidobacterium και του Akkermansia, ήταν κρίσιμη για τη διάκριση των ποντικών με ή χωρίς ασθένεια που μοιάζει με σκλήρυνση κατά πλάκας. Τα ποντίκια με συμπτώματα που έμοιαζαν με σκλήρυνση κατά πλάκας είχαν αυξημένα επίπεδα Akkermansia και μειωμένα επίπεδα Bifidobacterium στα κόπρανα ή στον βλεννογόνο του εντέρου τους.
Στη συνέχεια χορήγησαν σε ποντίκια αντιβιοτικά για να αφαιρέσουν όλα τα βακτήρια του εντέρου τους. Επανεποίκησαν το έντερο τους είτε Blautia, το οποίο ήταν υψηλότερο στους ασθενείς με σκλήρυνση κατά πλάκας- Prevotella, το οποίο ήταν πιο συχνό στους υγιείς ασθενείς- είτε ένα βακτήριο ελέγχου, το Phocaeicola, το οποίο βρίσκεται σε ασθενείς με και χωρίς σκλήρυνση κατά πλάκας. Τα ποντίκια με Blautia ανέπτυξαν περισσότερη φλεγμονή του εντέρου και χειρότερα συμπτώματα που μοιάζουν με σκλήρυνση κατά πλάκας.
Ακόμη και πριν εμφανιστούν τα συμπτώματα, τα ποντίκια αυτά είχαν χαμηλά επίπεδα Bifidobacterium και υψηλά επίπεδα Akkermansia. Αυτό υποδηλώνει ότι μια ανισορροπία μεταξύ αυτών των δύο βακτηρίων μπορεί να μην είναι απλώς ένα σημάδι της νόσου, αλλά να μπορεί στην πραγματικότητα να προβλέψει πόσο σοβαρήθα είναι.
Στη συνέχεια εξέτασαν αν η ίδια αυτή ανισορροπία εμφανιζόταν στους ανθρώπους. Μέτρησαν την αναλογία του Bifidobacterium adolescentis και του Akkermansia muciniphila σε δείγματα από ασθενείς με σκλήρυνση κατά πλάκας στην Αϊόβα και από συμμετέχοντες σε μια μελέτη που κάλυπτε τις ΗΠΑ, τη Λατινική Αμερική και την Ευρώπη.
Τα ευρήματά αποδείχτηκαν συνεπή με την εικόνα που είχαν και στα ποντίκια: Οι ασθενείς με σκλήρυνση κατά πλάκας είχαν χαμηλότερη αναλογία Bifidobacterium προς Akkermansia. Αυτή η ανισορροπία δεν συνδεόταν μόνο με την ύπαρξη σκλήρυνσης κατά πλάκας αλλά και με χειρότερη αναπηρία, καθιστώντας την ισχυρότερο προγνωστικό παράγοντα της σοβαρότητας της νόσου από ό,τι οποιοσδήποτε μεμονωμένος τύπος βακτηρίων από μόνος του.
Πώς τα «καλά» βακτήρια μπορούν να γίνουν επιβλαβή
Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα ευρήματα της μελέτης μας ήταν ότι τα φυσιολογικά ωφέλιμα βακτήρια μπορούν να μετατραπούν σε επιβλαβή στην πολλαπλή σκλήρυνση. Το Akkermansia θεωρείται συνήθως ένα χρήσιμο βακτήριο, αλλά έγινε προβληματικό σε ασθενείς με σκλήρυνση κατά πλάκας.
Μια προηγούμενη μελέτη σε ποντίκια έδειξε ένα παρόμοιο μοτίβο: Τα ποντίκια με σοβαρή νόσο είχαν χαμηλότερη αναλογία Bifidobacterium προς Akkermansia. Σε εκείνη τη μελέτη, τα ποντίκια που τρέφονταν με μια διατροφή πλούσια σε φυτοοιστρογόνα - χημικές ουσίες δομικά παρόμοιες με τα ανθρώπινα οιστρογόνα που πρέπει να διασπαστούν από τα βακτήρια για να έχουν ευεργετικά αποτελέσματα στην υγεία - ανέπτυξαν ηπιότερη ασθένεια από ό,τι εκείνα που έκαναν διατροφή χωρίς φυτοοιστρογόνα. Σε προηγούμενες μελέτες έχει φανεί ότι τα άτομα με σκλήρυνση κατά πλάκας στερούνται βακτηρίων του εντέρου που μπορούν να μεταβολίσουν τα φυτοοιστρογόνα.
Αν και οι ακριβείς μηχανισμοί πίσω από τη σχέση μεταξύ της αναλογίας Bifidobacterium-to Akkermansia και της σκλήρυνσης κατά πλάκας είναι άγνωστοι, οι ερευνητές έχουν μια θεωρία. Και οι δύο τύποι βακτηρίων καταναλώνουν βλεννογόνο, μια ουσίαπου προστατεύει την επένδυση του εντέρου. Ωστόσο, το Bifidobacterium τρώει και παράγει βλεννογόνο, ενώ το Akkermansia την καταναλώνει μόνο. Όταν τα επίπεδα του Bifidobacterium μειώνονται, όπως κατά τη διάρκεια φλεγμονής, το Akkermansia υπερκαταναλώνει βλεννογόνο και αποδυναμώνει την επένδυση του εντέρου. Αυτή η διαδικασία μπορεί να προκαλέσει περισσότερη φλεγμονή και ενδεχομένως να συμβάλει στην εξέλιξη της σκλήρυνσης κατά πλάκας.
«Η διαπίστωσή μας ότι η αναλογία Bifidobacterium - Akkermansia μπορεί να είναι ένας βασικός δείκτης για τη σοβαρότητα της σκλήρυνσης κατά πλάκας θα μπορούσε να βοηθήσει στη βελτίωση της διάγνωσης και της θεραπείας. Επισημαίνει επίσης πώς η απώλεια ωφέλιμων βακτηρίων του εντέρου μπορεί να επιτρέψει σε άλλα βακτήρια του εντέρου να γίνουν επιβλαβή, αν και δεν είναι σαφές αν η αλλαγή των επιπέδων ορισμένων μικροβίων μπορεί να επηρεάσει την πολλαπλή σκλήρυνση.», σχολιάζει ο Mangalam.
