Οι άνθρωποι συχνά υποθέτουν ότι η κατάποση είναι αυτόματη και αλάνθαστη, αλλά τα πράγματα δεν είναι πάντα έτσι. Ενήλικες αλλά και παιδιά μπορεί να εκδηλώσουν δυσφαγία, μια διαταραχή της κατάποσης η οποία ωστόσο με την έγκαιρη παρέμβαση είναι θεραπεύσιμη.
Ειδικοί εξηγούν τι μπορούμε να κάνουμε για να το προλάβουμε, να το εντοπίσουμε όταν συμβαίνει και , αν χρειαστεί, να παρέμβουμε για να αποφύγουμε τυχόν προβλήματα.
Πώς καταπίνει κανείς σωστά;
Υπάρχουν απλοί τρόποι για να προστατεύσουμε την υγεία των μηχανισμών κατάποσης. «Ο «σωστός» τρόπος και αυτό που τον νιώθουμε ως φυσιολογικό μπορεί να διαφέρει λίγο για τον καθένα», εξηγεί η Δρ Laura Dominguez στο Ντάλας του Τέξας, πιστοποιημένη ωτορινολαρυγγολόγος και ειδικευμένη λαρυγγολόγος με ειδίκευση στις διαταραχές της φωνής και της κατάποσης. «Τα βασικά πράγματα που πρέπει να θυμάστε είναι να καταπίνετε μπουκιές κατάλληλου μεγέθους, να μασάτε καλά και να έχετε νερό ή κάποιο υγρό διαθέσιμο κατά τη διάρκεια των γευμάτων».
"Οι λογοθεραπευτές συμβουλεύουμε τους ανθρώπους να τρώνε πιο αργά όταν καταναλώνουν στερεά τρόφιμα, ειδικά ξηρά τρόφιμα όπως σάντουιτς, σούσι και κρέας. Είναι επίσης σημαντικό να αντισταθούμε στην παρόρμηση να «κατεβάζουμε» ή να «πίνουμε γρήγορα» όταν πίνουμε υγρά. Όταν γέρνουμε το κεφάλι προς τα πίσω και καταναλώνουμε γρήγορα μεγάλες ποσότητες υγρών, η βαρύτητα κάνει τις δομές του λαιμού μας να εργάζονται πιο σκληρά, αυξάνοντας τον κίνδυνο εισρόφησης, ή όταν κάτι εισέρχεται στις αναπνευστικές οδούς.
Αντ' αυτού, είναι καλύτερο να γέρνουμε ελαφρώς το κεφάλι όταν πίνουμε ή να χρησιμοποιούμε καλαμάκι. Αυτό επιτρέπει στη βαρύτητα να βοηθήσει στην κατάποση.", εξηγεί η λογοθεραπεύτρια Asha Dore.
Τι προκαλεί μια διαταραχή κατάποσης;
«Η δυσκολία στην κατάποση μπορεί να συμβεί μαζί με οποιοδήποτε συμβάν που προκαλεί φλεγμονή ή ερεθισμό στο λαιμό», τονίζει η Dominguez. «Αυτό μπορεί να είναι πρόσκαιρο, όπως μετά από λοίμωξη του ανώτερου αναπνευστικού συστήματος, ή μακροχρόνιο, όπως μετά από ακτινοθεραπεία στον αυχένα ή χειρουργική επέμβαση στη σπονδυλική στήλη».
Για τα παιδιά, «οι διαταραχές κατάποσης εμπίπτουν στην κατηγορία των παιδιατρικών διαταραχών σίτισης. Έρευνες έχουν δείξει ότι ένα στα περίπου σαράντα παιδιά κάτω των πέντε ετών επηρεάζονται από τέτοιες διαταραχές», δήλωσε η Amy Zembriski, λογοθεραπεύτρια στο Νιου Τζέρσεϊ. Εξήγησε ότι οι διαταραχές κατάποσης στην παιδική ηλικία ή στην ενήλικη ζωή μπορεί να προκληθούν από άγχος, ευαισθησία στην υφή ή υποκείμενες ιατρικές διαγνώσεις, όπως γαστρεντερικές διαταραχές, νευρολογικές διαταραχές ή τροφικές αλλεργίες. Μερικές φορές, η αιτία είναι άγνωστη. «Η κατάποση χρησιμοποιεί πάνω από 30 μυς του σώματός μας, πολλά κρανιακά νεύρα και γρήγορο συντονισμό, προκειμένου να μεταφέρει τα τρόφιμα και τα υγρά που καταναλώνουμε με ασφάλεια από το στόμα στο στομάχι», είπε η Zembriski.
Ένας στους 17 ενήλικες άνω των 45 ετών έχει επίσης διαγνωστεί με δυσφαγία. «Στους ενήλικες, συχνά οφείλεται σε νευρολογικές παθήσεις όπως εγκεφαλικό επεισόδιο, νόσος του Πάρκινσον ή άνοια, και μπορεί επίσης να εμφανιστεί ως φυσικό μέρος της γήρανσης. Οι μύες που εμπλέκονται στην κατάποση εξασθενούν με την πάροδο του χρόνου, όπως και άλλοι μύες του σώματος», δήλωσε η Stephanie Jeret, λογοθεραπεύτρια στο Skokie του Ιλινόι. Η δυσφαγία μπορεί να έχει ψυχολογική αιτία ή μπορεί να εμφανιστεί μετά από γαστρεντερική δυσφορία (π.χ. γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση, παλινδρόμηση οξέος και παρόμοια), η οποία αυξάνεται σε ενήλικες όλων των ηλικιών λόγω της χρήσης αγωνιστών GLP-1 .
Πώς είναι να ζεις με δυσφαγία;
Ορισμένες περιπτώσεις δυσφαγίας είναι πρόσκαιρες και μπορούν να επιλυθούν με θεραπεία, αλλά μερικές φορές αυτές οι διαταραχές μπορεί να διαρκέσουν μήνες ή χρόνια.
«Το να ζεις με δυσφαγία μπορεί να είναι εξαιρετικά δύσκολο», εξηγεί η Jeret. «Ορισμένα άτομα μπορεί να χρειάζονται σωλήνα σίτισης, ενώ άλλα πρέπει να αποφεύγουν συγκεκριμένες υφές τροφίμων ή υγρών για να τρώνε και να πίνουν με ασφάλεια». Μπορεί να είναι απαραίτητες τροποποιήσεις στη διατροφή, όπως πουρέδες ή παχύρρευστα υγρά, «για να αποτραπεί η είσοδος τροφής ή υγρών στις αναπνευστικές οδούς και η πρόκληση αναπνευστικών επιπλοκών».
Η Jeret και η Zembriski έχουν και οι δύο παιδιά με δυσκολίες στη σίτιση ή την κατάποση. «Αν και ήμουν ενημερωμένη για τη διαταραχή στους ενήλικες, ήταν συντριπτικό και τρομακτικό να το αντιμετωπίσω ως γονέας», είπε.
Οι διαταραχές της σίτισης και της κατάποσης «μπορούν να επηρεάσουν σημαντικά τη συνολική αυτοπεποίθηση ενός παιδιού και την ικανότητά του να συνδεθεί με άλλους κατά τη διάρκεια του γεύματος», είπε η Zembriski. Τα παιδιά που έχουν βιώσει δυσφαγία μπορεί να έχουν υψηλότερο άγχος ή αυστηρές προτιμήσεις σε τρόφιμα και μπορεί να χάνουν κοινωνικές εκδηλώσεις.
«Τα γεύματα μπορεί να γίνονται αγχωτικά, συντριπτικά και να μοιάζουν με περπάτημα σε τεντωμένο σχοινί. Οι φροντιστές μπορεί να αισθάνονται ότι αποτυγχάνουν επειδή τα παιδιά τους δεν διατηρούν επαρκή διατροφή, τρώνε μόνο λίγα τρόφιμα ή επειδή καλοπροαίρετα μέλη της οικογένειας και φίλοι τους λένε ότι «θα το ξεπεράσουν» ή «πρέπει απλά να τα αναγκάσετε να φάνε».
Η δυσφαγία στους ενήλικες μπορεί να είναι οξεία όταν υπάρχει ξαφνική φλεγμονή στο λαιμό ή απόφραξη από τρόφιμα. Μπορεί επίσης να είναι επαναλαμβανόμενη ή χρόνια. Ο John Paul Andersen, βιοϊατρικός επιστήμονας στο Lehi της Γιούτα, ανέπτυξε μια διαταραχή κατάποσης ως ενήλικας. «Η δυσφαγία μου εκδηλώθηκε για πρώτη φορά όταν ήμουν 30 ετών. Έτρωγα μπριζόλα και ξαφνικά συνειδητοποίησα ότι είχε κολλήσει και τίποτα δεν μπορούσε να την περάσει, ούτε καν το σάλιο», είπε. «Τώρα πρέπει να τρώω όλα τα γεύματά μου με προσοχή, κάτι που είναι πολύ ενοχλητικό, αλλά έμαθα να ζω με αυτό».
«Η δυσφαγία είναι πιο συχνή από ό,τι πολλοί πιστεύουν και μπορεί να επηρεάσει σημαντικά την ποιότητα ζωής», είπε ο Jeret. «Η έγκαιρη διάγνωση και παρέμβαση είναι καθοριστικής σημασίας για τη μείωση των κινδύνων για την υγεία και για να βοηθηθούν τα άτομα να τρώνε και να πίνουν με μεγαλύτερη ασφάλεια, αυτοπεποίθηση και αξιοπρέπεια».
