Βέβαια, οι λόγοι για τους οποίους οι άνθρωποι πιστεύουν στη θρησκεία δεν είναι πλήρως κατανοητοί, ωστόσο οι ερευνητές έχουν προτείνει μια σειρά από πιθανές εξηγήσεις. Ο Φρόιντ για παράδειγμα πίστευε ότι η θρησκευτική πίστη αποτελεί μια μορφή παθολογικής εκπλήρωσης επιθυμιών, όμως μεταγενέστεροι ερευνητές έχουν προτείνει ένα διαφορετικό ερμηνευτικό σχήμα: συγκεκριμένα, εκτιμούν ότι ο τρόπος με τον οποίο λειτουργεί ο ανθρώπινος εγκέφαλος συχνά προδιαθέτει τους ανθρώπους να πιστέψουν. Το ανθρώπινο μυαλό αναζητά διάφορα μοτίβα, σκοπό και νόημα, τα οποία μπορεί να δώσουν απαντήσεις στο ερώτημα γιατί οι άνθρωποι στρέφονται στη θρησκεία για να καθοδηγήσουν τα συστήματα πεποιθήσεών τους.
Η ανατροφή των παιδιών και οι πολιτιστικές επιρροές και καταβολές παίζουν επίσης σημαντικό ρόλο, καθώς οι άνθρωποι τείνουν να ανήκουν στη θρησκεία εντός της οποίας μεγάλωσαν. Η ανθρώπινη ανάγκη να ανήκει κανείς κάπου, σε συνδυασμό με την επιθυμία για κοινωνική σύνδεση, συμβάλλει επίσης στην επιθυμία να γινόμαστε μέρος σε κάτι που ξεπερνά τις προσλαμβάνουσές μας αλλά και τον ίδιο μας τον εαυτό.
Ο σκοπός της θρησκείας
Η θρησκεία μπορεί να εξυπηρετήσει ένα ευρύ φάσμα σκοπών: μπορεί αναμφισβήτητα να γίνει πηγή παρηγοριάς και καθοδήγησης. Μπορεί να παρέχει τη βάση για ηθικές πεποιθήσεις, συμπεριφορές και αξίες. Μπορεί επίσης να προσφέρει την αίσθηση του «ανήκειν» σε μια κοινότητας και σύνδεσης με την παράδοσή της. Κάποιες έρευνες μάλιστα υποδηλώνουν ότι μπορεί να επηρεάσει την υγεία.
Παρά το γεγονός ότι θρησκεία και η πνευματικότητα σχετίζονται, υπάρχουν διακριτές διαφορές μεταξύ των δύο εννοιών. Η πνευματικότητα είναι μια ατομική πρακτική και πεποίθηση, ενώ η θρησκεία επικεντρώνεται σε ένα σύνολο οργανωμένων πρακτικών που μοιράζεται μια μεγαλύτερη ομάδα. Είναι δυνατό να είσαι πνευματικός χωρίς να είσαι θρησκευόμενος.
Ο αντίκτυπος της θρησκείας στην υγεία και το προσδόκιμο ζωής ήταν πάντα ένας δύσκολος τομέας έρευνας. Φαίνεται σε ορισμένους ότι οι θρησκευόμενοι άνθρωποι –που ορίζονται εδώ ως άτομα που παρακολουθούν θρησκευτικές λειτουργίες τακτικά– να είναι πιο υγιείς από εκείνους που δεν παρακολουθούν.
Αυτό οδήγησε σε μια έρευνα που εξετάζει τον αντίκτυπο της θρησκείας στην υγεία για να προσδιορίσει τι θετικό όφελος θα μπορούσε να έχει η θρησκεία στο προσδόκιμο ζωής. Αυτή η έρευνα είναι δύσκολη, ωστόσο, λόγω του ότι «σκοντάφτει» σε πολλούς παραγόντες που είναι δύσκολο να ελεγχθούν, όπως:
Οι άνθρωποι που παρακολουθούν θρησκευτικές λειτουργίες μπορεί απλώς να είναι πιο υγιείς από εκείνους που δεν μπορούν να παρακολουθήσουν.
- Τα οφέλη μπορεί να έχουν να κάνουν περισσότερο με την κοινωνική επαφή παρά με την ίδια τη θρησκεία.
- Ορισμένες θρησκείες μπορεί να ενθαρρύνουν υγιείς συμπεριφορές.
- Καθώς οι ερευνητές εξετάζουν τον αντίκτυπο της θρησκείας, όλοι αυτοί οι παράγοντες πρέπει να ληφθούν υπόψη μαζί με την πιθανότητα ότι η ίδια η θρησκεία επηρεάζει την υγεία.
Θρησκεία και ψυχική υγεία
Η θρησκεία μπορεί επίσης να επηρεάσει την ψυχική υγεία τόσο με θετικούς όσο και με αρνητικούς τρόπους. Η θρησκεία μπορεί να χρησιμεύσει ως πηγή άνεσης και δύναμης όταν οι άνθρωποι βρίσκονται υπό πίεση. Άλλες φορές, αυτή η σύνδεση μπορεί να είναι λιγότερο χρήσιμη -ή ακόμα και επιβλαβής εάν δημιουργεί άγχος ή λειτουργεί ως εμπόδιο στη θεραπεία.
Σύμφωνα με εκτίμηση του Κέντρου Ερευνών Pew, το 84% του παγκόσμιου πληθυσμού έχει κάποιου είδους θρησκευτική πεποίθηση.
Μελέτες δείχνουν ότι η θρησκεία έχει τη δυνατότητα να βοηθήσει και να βλάψει την ψυχική υγεία και ευημερία. Από τη θετική πλευρά, η θρησκεία και η πνευματικότητα μπορούν να βοηθήσουν στην προώθηση των θετικών πεποιθήσεων, στην ενίσχυση της υποστήριξης της κοινότητας και στην παροχή θετικών δεξιοτήτων αντιμετώπισης.
Από την άλλη πλευρά, βέβαια, υπάρχουν η αρνητική θρησκευτική αντιμετώπιση, η κακή επικοινωνία και οι επιβλαβείς αρνητικές πεποιθήσεις που στην πραγματικότητα είναι επιζήμιες για την ψυχική υγεία.
Βασικά οφέλη για την ψυχική υγεία
Μερικά από τα οφέλη της θρησκείας στην ψυχική υγεία περιλαμβάνουν για τα άτομα τα εξής:
- Xτίζουν μία κοινότητα ή μία ομάδα.
- Έχουν το αίσθημα του «ανήκειν»
- Βοηθά τους ανθρώπους να αντιμετωπίσουν αγχωτικά γεγονότα
- Μπορεί να ενθαρρύνει τη συγχώρεση, τη συμπόνια και την ευγνωμοσύνη
Η θρησκεία μπορεί επίσης να παίξει ρόλο βοηθώντας τους ανθρώπους να αντιμετωπίσουν τις καταστάσεις ψυχικής υγείας. Οι άνθρωποι συχνά στρέφονται στις θρησκευτικές τους πεποιθήσεις προκειμένου να αντιμετωπίσουν την ψυχική ασθένεια από την οποία πιθανά πάσχουν, να βοηθηθούν στη διαχείριση του στρες ή να αναζητήσουν απαντήσεις σε διάφορα υπαρξιακά τους ερωτήματα.
Η έρευνα έχει επίσης δείξει ότι οι θρησκευόμενοι συχνά απευθύνονται πρώτα σε θρησκευτικούς κληρικούς όταν χρειάζονται θεραπεία για παθήσεις ψυχικής υγείας. Η θρησκευτική και ποιμαντική συμβουλευτική μπορεί να είναι μια σημαντική πηγή για τους πιστούς που θέλουν να ενσωματώσουν τις θρησκευτικές και πνευματικές τους πεποιθήσεις στη θεραπεία τους.
