Συνθήκες έντονου καύσωνα επικρατούν στη χώρα, με τη θερμοκρασία να αναμένεται να φτάσει τοπικά στους 39 με 40 βαθμούς Κελσίου στα ηπειρωτικά, σύμφωνα με την πρόγνωση της Εθνικής Μετεωρολογικής Υπηρεσίας (ΕΜΥ).

Ήδη σε πολλές περιοχές της Ελλάδας ο υδράργυρος έχει ξεπεράσει τους 40 βαθμούς, δημιουργώντας ιδιαίτερα επιβαρυντικές συνθήκες για τον ανθρώπινο οργανισμό. Η υψηλή θερμοκρασία, σε συνδυασμό με την υγρασία και την άπνοια, μπορεί να προκαλέσει σοβαρά προβλήματα υγείας, ιδιαίτερα σε ευάλωτες ομάδες του πληθυσμού.

Με στόχο την ενημέρωση και την προστασία των πολιτών, το Υπουργείο Υγείας σε εγκύκλιο που εξέδωσε, υπενθυμίζει τα απαραίτητα μέτρα πρόληψης και αντιμετώπισης των επιπτώσεων από τις υψηλές θερμοκρασίες.

Ο καύσωνας και οι επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής

Όπως έχει επισημάνει ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας, η κλιματική αλλαγή επηρεάζει τη συχνότητα και την ένταση των ακραίων καιρικών φαινομένων, μεταξύ των οποίων περιλαμβάνονται και οι περίοδοι καύσωνα.

Ως καύσωνας ορίζεται μια περίοδος με ασυνήθιστα υψηλές θερμοκρασίες και πολύ χαμηλή ή πολύ υψηλή σχετική υγρασία, ανάλογα με την περιοχή. Δεν έχει συγκεκριμένη ημερομηνία έναρξης ή λήξης, διαρκεί συνήθως τουλάχιστον δύο έως τρεις ημέρες και μπορεί να επηρεάσει σημαντικά την ανθρώπινη δραστηριότητα και τα οικοσυστήματα.

Στην Ελλάδα ο καύσωνας αποτελεί εποχικό φαινόμενο που εμφανίζεται κυρίως κατά τους θερινούς μήνες. Η έντασή του είναι μεγαλύτερη στα αστικά κέντρα, όπου το φαινόμενο της θερμικής επιβάρυνσης είναι συχνότερο.

Για τον λόγο αυτό, οι δημόσιες υπηρεσίες και οι αρμόδιοι φορείς καλούνται να λαμβάνουν μέτρα για την προστασία των πολιτών από τις επιπτώσεις των υψηλών θερμοκρασιών.

Ο ρόλος των Δήμων και των υπηρεσιών

Ιδιαίτερη σημασία δίνεται στη συμβολή των Δήμων, οι οποίοι θα πρέπει να οργανώνουν εγκαίρως και να διαθέτουν δροσερούς και κλιματιζόμενους χώρους για την εξυπηρέτηση του κοινού.

Η μέριμνα πρέπει να επικεντρώνεται κυρίως στις ευάλωτες κοινωνικές ομάδες, ενώ απαραίτητη είναι η συνεργασία των Δήμων με τις υπηρεσίες των Περιφερειακών Ενοτήτων για την ενημέρωση των πολιτών και την εφαρμογή των αναγκαίων μέτρων.

Οι αρμόδιες υπηρεσίες θα πρέπει, όταν κρίνεται απαραίτητο, να εξετάζουν έκτακτες αλλαγές στα ωράρια λειτουργίας δημόσιων και ιδιωτικών υπηρεσιών, ώστε να περιορίζεται η μετακίνηση μεγάλου αριθμού ανθρώπων κατά τις θερμότερες ώρες της ημέρας.

Ιδιαίτερη προστασία απαιτείται για εργαζομένους που εκτελούν βαριά σωματική εργασία ή χειρίζονται μηχανήματα και εκτίθενται άμεσα στις καιρικές συνθήκες.

Σημαντικός είναι επίσης ο ρόλος των Μέσων Μαζικής Ενημέρωσης, τα οποία συμβάλλουν στην έγκαιρη ενημέρωση του κοινού και στη διάδοση των οδηγιών προστασίας.

Πώς αντιδρά ο οργανισμός στη ζέστη

Ο ανθρώπινος οργανισμός ρυθμίζει τη θερμοκρασία του κυρίως μέσω της εξάτμισης του ιδρώτα, η οποία αποτελεί τον βασικό μηχανισμό αποβολής θερμότητας. Συμπληρωματικά λειτουργούν η αναπνοή και η άμεση αποβολή θερμότητας προς το περιβάλλον.

Η κύρια πηγή πρόσληψης θερμικής ενέργειας είναι η άμεση και έμμεση έκθεση στην ηλιακή ακτινοβολία.

Όταν η θερμοκρασία του περιβάλλοντος πλησιάζει τη θερμοκρασία του σώματος, μειώνεται η δυνατότητα ανταλλαγής θερμότητας με το εξωτερικό περιβάλλον. Αυτό δυσκολεύει τη φυσιολογική ρύθμιση της θερμοκρασίας του οργανισμού και μπορεί να οδηγήσει σε επιβαρύνσεις για την υγεία.

Όταν οι συνθήκες γίνουν ακραίες, ιδιαίτερα σε συνδυασμό με υψηλή υγρασία ή άπνοια, μπορεί να εμφανιστούν παθολογικές καταστάσεις διαφορετικής σοβαρότητας, ακόμη και απειλητικές για τη ζωή.

Συμπτώματα από την έκθεση σε υψηλές θερμοκρασίες και αντιμετώπιση

Ποια είναι τα προειδοποιητικά σημάδια

Οι υψηλές θερμοκρασίες μπορούν να προκαλέσουν προβλήματα υγείας, τα οποία κυμαίνονται από ήπια συμπτώματα έως σοβαρές καταστάσεις που απαιτούν άμεση ιατρική αντιμετώπιση.

Τα αρχικά συμπτώματα που μπορεί να εμφανιστούν λόγω της θερμικής καταπόνησης είναι:

• έντονος πονοκέφαλος,
• ατονία και αίσθημα εξάντλησης,
• τάση για λιποθυμία,
• πτώση της αρτηριακής πίεσης,
• ναυτία και έμετοι,
• ταχυπαλμία.

Ιδιαίτερα επικίνδυνη κατάσταση αποτελεί η θερμοπληξία, η οποία εμφανίζεται όταν ο οργανισμός αδυνατεί πλέον να ρυθμίσει τη θερμοκρασία του.

Θερμοπληξία: Συμπτώματα που απαιτούν άμεση αντίδραση

Το σύνδρομο της θερμοπληξίας χαρακτηρίζεται από απότομη αύξηση της θερμοκρασίας του σώματος, συνήθως πάνω από 40,5 βαθμούς Κελσίου.

Τα συμπτώματα μπορεί να περιλαμβάνουν:

• κόκκινο, ζεστό και ξηρό δέρμα, καθώς η εφίδρωση έχει σταματήσει,
• ξηρή και πρησμένη γλώσσα,
• ταχυπαλμία,
• γρήγορη αναπνοή,
• έντονη δίψα,
• πονοκέφαλο,
• ναυτία και έμετο,
• ζάλη,
• σύγχυση,
• αδυναμία προσανατολισμού και καθαρής ομιλίας,
• επιθετική ή ασυνήθιστη συμπεριφορά,
• σπασμούς,
• απώλεια συνείδησης ή κώμα.

Η θερμοπληξία αποτελεί επείγουσα κατάσταση και απαιτεί άμεση αντιμετώπιση.

Πρώτες βοήθειες σε περίπτωση θερμοπληξίας

Η αντιμετώπιση των ατόμων που εμφανίζουν συμπτώματα θερμοπληξίας πρέπει να γίνεται κατά προτίμηση σε νοσηλευτικό ίδρυμα.

Μέχρι τη μεταφορά τους σε μονάδα υγείας, είναι απαραίτητο να εφαρμοστούν άμεσα μέτρα για τη μείωση της θερμοκρασίας του σώματος:

• μεταφορά του ατόμου σε δροσερό, ευάερο και σκιερό χώρο, κατά προτίμηση κλιματιζόμενο,
• αφαίρεση των ρούχων,
• τοποθέτηση παγοκύστεων ή κρύων επιθεμάτων στον αυχένα, στις μασχάλες και στη βουβωνική περιοχή,
• εμβάπτιση σε μπανιέρα με κρύο νερό ή εφαρμογή κρύου ντους,
• ψεκασμός με κρύο νερό,
• χορήγηση μικρών γουλιών δροσερών υγρών, όπως νερό ή αραιωμένος χυμός φρούτων (ένα μέρος χυμού σε τέσσερα μέρη νερού), μόνο εφόσον το άτομο μπορεί να καταπιεί.

Ποιοι κινδυνεύουν περισσότερο από τις υψηλές θερμοκρασίες

Ορισμένες ομάδες του πληθυσμού είναι περισσότερο ευάλωτες στις επιπτώσεις του καύσωνα και χρειάζονται αυξημένη προστασία.

Στις ομάδες υψηλού κινδύνου περιλαμβάνονται:

• ηλικιωμένοι,
• μωρά και μικρά παιδιά,
• έγκυες και θηλάζουσες γυναίκες,
• άτομα με αυξημένο σωματικό βάρος ή παχυσαρκία,
• άτομα που εργάζονται ή ασκούνται έντονα σε θερμό περιβάλλον,
• άτομα με χρόνια νοσήματα.

Στα χρόνια νοσήματα που αυξάνουν τον κίνδυνο περιλαμβάνονται:

• καρδιαγγειακές παθήσεις,
• υπέρταση,
• σακχαρώδης διαβήτης,
• πνευμονοπάθειες,
• αιμοσφαιρινοπάθειες,
• νεφροπάθειες,
• ηπατοπάθειες,
• ψυχικές νόσοι,
• άνοια,
• αλκοολισμός ή κατάχρηση ναρκωτικών ουσιών.

Επίσης αυξημένη προσοχή χρειάζονται άτομα με οξείες ασθένειες, όπως λοιμώξεις που συνοδεύονται από πυρετό ή γαστρεντερίτιδα με διάρροια ή/και εμετούς.

Προσοχή σε όσους λαμβάνουν φαρμακευτική αγωγή

Άτομα που λαμβάνουν φάρμακα για χρόνια προβλήματα υγείας θα πρέπει, κατά τις περιόδους έντονης ζέστης, να συμβουλεύονται τον θεράποντα ιατρό τους.

Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται σε όσους λαμβάνουν:

• διουρητικά,
• αντιχολινεργικά,
• ψυχοφάρμακα,
• ορμονούχα φάρμακα,
• ινσουλίνη,
• αντιδιαβητικά δισκία.

Ο γιατρός μπορεί να κρίνει εάν απαιτείται τροποποίηση της δοσολογίας ή άλλες προσαρμογές της θεραπείας.

Τα άτομα που ανήκουν στις ευάλωτες ομάδες καλό είναι να αποφεύγουν τις άσκοπες μετακινήσεις και την έκθεση στη ζέστη, ιδιαίτερα κατά τις ώρες με τις υψηλότερες θερμοκρασίες.

Παραμονή σε δροσερούς και κλιματιζόμενους χώρους

Η παραμονή σε χώρους με κλιματισμό αποτελεί ένα από τα βασικότερα μέτρα προστασίας από τον καύσωνα.

Συνιστάται:

• η παραμονή σε κλιματιζόμενους χώρους κατά τις ώρες έντονης ζέστης,
• η αποφυγή άσκοπων μετακινήσεων και έκθεσης στον ήλιο, ιδιαίτερα για βρέφη, μικρά παιδιά και ηλικιωμένους,
• η αποφυγή πολύωρων ταξιδιών με μέσα μεταφοράς που δεν διαθέτουν κλιματισμό.

Τα μέσα μαζικής μεταφοράς θα πρέπει να διασφαλίζουν την καλή λειτουργία των συστημάτων κλιματισμού, ώστε να προστατεύεται το επιβατικό κοινό.

Κατάλληλα ρούχα και προστασία από τον ήλιο

Για τη διευκόλυνση της αποβολής θερμότητας από το σώμα, συνιστάται:

• ελαφρύ και άνετο ντύσιμο,
• χρήση ανοιχτόχρωμων ρούχων από πορώδη υλικά, ώστε να επιτρέπεται ο αερισμός του σώματος και η εξάτμιση του ιδρώτα,
• χρήση καπέλου από υλικό που επιτρέπει τον αερισμό του κεφαλιού,
• χρήση γυαλιών ηλίου με σκούρους φακούς που προστατεύουν από την ηλιακή ακτινοβολία.

Παράλληλα, θα πρέπει να αποφεύγεται η έκθεση στον ήλιο, ιδιαίτερα στις ευπαθείς ομάδες του πληθυσμού.

Αποφυγή έντονης σωματικής δραστηριότητας

Κατά τις ημέρες του καύσωνα πρέπει να αποφεύγεται η βαριά σωματική εργασία και η έντονη άσκηση σε εξωτερικούς χώρους.

Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται για εργαζομένους που απασχολούνται σε συνθήκες υψηλών θερμοκρασιών ή εκτελούν χειρωνακτικές εργασίες.

Οι χώροι εργασίας θα πρέπει:

• να διαθέτουν κλιματιστικά ή ανεμιστήρες, κατά προτίμηση οροφής,
• να εξασφαλίζουν επαρκή φυσικό αερισμό,
• να λαμβάνουν μέτρα προστασίας για εργαζομένους που εκτίθενται στη ζέστη.

Αντίστοιχα μέτρα πρέπει να εφαρμόζονται σε ιδρύματα που φιλοξενούν ή περιθάλπουν νεογνά, βρέφη, παιδιά, ηλικιωμένους και άτομα με ειδικές ανάγκες.

Ενυδάτωση και σωστή διατροφή

Η επαρκής πρόσληψη υγρών είναι απαραίτητη κατά τη διάρκεια του καύσωνα.

Συστήνεται:

• η κατανάλωση άφθονου νερού και φυσικών χυμών φρούτων,
• ιδιαίτερη φροντίδα για την ενυδάτωση βρεφών και ηλικιωμένων,
• η αποφυγή κατανάλωσης αλκοόλ.

Σε περιπτώσεις έντονης εφίδρωσης μπορεί να απαιτείται πρόσθετη λήψη μικρών ποσοτήτων αλατιού.

Η διατροφή θα πρέπει να περιλαμβάνει:

• μικρά και ελαφριά γεύματα,
• τροφές χαμηλές σε λιπαρά,
• αυξημένη κατανάλωση φρούτων και λαχανικών.

Ηλικιωμένοι και άτομα με χρόνια νοσήματα

Οι ηλικιωμένοι δεν θα πρέπει να παραμένουν μόνοι τους κατά τη διάρκεια έντονων θερμοκρασιών.

Συνιστάται να υπάρχει άτομο που να φροντίζει καθημερινά για την κατάστασή τους, την επαρκή ενυδάτωση και την ασφάλειά τους.

Τα άτομα με χρόνια προβλήματα υγείας θα πρέπει να βρίσκονται σε επικοινωνία με τον γιατρό τους και να ακολουθούν τις ειδικές οδηγίες που αφορούν την κατάστασή τους, συμπεριλαμβανομένων πιθανών αλλαγών στη φαρμακευτική αγωγή.

Προσοχή όταν ο καύσωνας συνδυάζεται με ατμοσφαιρική ρύπανση

Ιδιαίτερη μέριμνα απαιτείται όταν οι υψηλές θερμοκρασίες συνοδεύονται από αυξημένα επίπεδα ατμοσφαιρικής ρύπανσης.

Όζον στην ατμόσφαιρα

Σε περίπτωση υπέρβασης των ορίων του όζοντος, τα άτομα με αναπνευστικές και καρδιαγγειακές παθήσεις, καθώς και γενικότερα όσοι είναι ευαίσθητοι στην ατμοσφαιρική ρύπανση, συνιστάται:

• να παραμένουν σε εσωτερικούς χώρους,
• να αποφεύγουν τις μετακινήσεις σε εξωτερικό περιβάλλον,
• να αποφεύγουν την έντονη σωματική άσκηση.

Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται και για τα παιδιά, καθώς η έντονη άσκηση μπορεί να προκαλέσει ερεθισμό της αναπνευστικής οδού και αναπνευστικά προβλήματα.

Αιωρούμενα σωματίδια

Για την προστασία της δημόσιας υγείας από τα αιωρούμενα σωματίδια (ΑΣ10), το Υπουργείο Υγείας έχει εκδώσει ειδικές συστάσεις προστασίας του κοινού.

Οι πολίτες μπορούν να ενημερώνονται για τα επίπεδα ατμοσφαιρικής ρύπανσης και τα προτεινόμενα μέτρα προστασίας μέσω των ανακοινώσεων των αρμόδιων αρχών.