Μια πληθώρα κινδύνων αυξάνει την πιθανότητα νέων πανδημιών σύμφωνα με νέα έκθεση του Παγκόσμιου Συμβουλίου Παρακολούθησης της Ετοιμότητας (GPMB). Η έκθεση, η οποία παρουσιάστηκε στη 15η Παγκόσμια Διάσκεψη Κορυφής για την Υγεία στο Βερολίνο, περιγράφει ούτε λίγο ούτε πολύ 15 βασικούς παράγοντες κινδύνου πανδημίας, οι οποίοι κατηγοριοποιούνται σε πέντε διακριτές ομάδες: κοινωνικούς, τεχνολογικούς, περιβαλλοντικούς, οικονομικού και πολιτικούς, την ώρα που κάθε νέο επιδημικό κύμα αποκαλύπτει ρήγματα στην υπάρχουσα αρχιτεκτονική πρόληψης των πανδημιών και στην παγκόσμια ετοιμότητα για την αντιμετώπιση των εστιών ασθενειών.
Το GPMB είναι μια πρωτοβουλία που υποστηρίζεται από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας και την Παγκόσμια Τράπεζα, προκειμένου να παρακολουθεί τους παράγοντες του κινδύνου πανδημίας και να επιβλέπει την παγκόσμια ετοιμότητα για την αντιμετώπιση. Η έκθεση υπογραμμίζει την επείγουσα ανάγκη κατανόησης της παγκόσμιας ευπάθειας στις απειλές και ζητά ριζική επαναφορά της συλλογικής προσέγγισης για την ετοιμότητα σε περίπτωση ξεσπάσματος μια νέας πανδημίας όπως συνέβη με τον κορονοϊό SARS-CoV-2.
Η έλλειψη εμπιστοσύνης μεταξύ των κρατών, η ανισότητα, η εντατική γεωργία και η πιθανότητα διασταύρωσης ανθρώπινων και ζωικών ιών είναι μεταξύ των βασικών απειλών που περιγράφονται στην έκθεση του GPMB, Επιπλέον, η έκθεση εντοπίζει νέους κινδύνους εκτός των παραδοσιακών που απειλούν τη δημόσια υγεία.
Η ψηφιακή συνδεσιμότητα έχει δώσει τη δυνατότητα στους επιστήμονες να αλληλεπιδρούν και να μοιράζονται γρήγορα τα δεδομένα διάφορων παθογόνων ώστε να προσαρμόζουν τις αντιδράσεις τους όλο και πιο γρήγορα. Ωστόσο, αυτό το ψηφιακό αποτύπωμα αφήνει εκτεθειμένα τα συστήματα υγείας και τις κοινωνίες. Οι επιθέσεις στον κυβερνοχώρο, οι αυξημένες απειλές βιοασφάλειας και η ταχεία διάδοση της παραπληροφόρησης αυξάνουν τον κίνδυνο πανδημίας.
«Η επόμενη πανδημία δεν θα περιμένει να τελειοποιήσουμε τα συστήματά μας», δήλωσε η Joy Phumaphi, συμπρόεδρος του GPMB και πρώην υπουργός Υγείας της Μποτσουάνα για να προσθέσει στη συνέχεια πως «πρέπει να επενδύσουμε εδώ και τώρα σε ανθεκτικά και δίκαια συστήματα πρωτοβάθμιας υγειονομικής περίθαλψης για να αντέξουμε τις προκλήσεις του αύριο».
Η έκθεση προσδιορίζει τους πολύπλοκους και αλληλοεξαρτώμενους παράγοντες που διαμορφώνουν τον κίνδυνο πανδημιών. Ωστόσο, υπογραμμίζει επίσης ότι η απροθυμία να ενσωματωθεί η ευελιξία στην αντιμετώπιση, η προληπτική προστασία της κοινωνίας και η επένδυση σε συνεργατικές προσπάθειες μπορούν να μειώσουν σημαντικά τον κίνδυνο και να ενισχύσουν την ετοιμότητα.
Για να προστατευτούν αποτελεσματικά, τα έθνη πρέπει να ενισχύσουν τα συστήματα υγείας τους, να δώσουν προτεραιότητα στην κοινωνική προστασία και να διασφαλίσουν ότι οι βασικές υπηρεσίες υγείας είναι διαθέσιμες σε όλες τις κοινότητες, ιδίως στις πιο ευάλωτες και μειονεκτούσες. Το ΑΕΠ και άλλα οικονομικά μεγέθη από μόνα τους επ' ουδενί αποτελούν μέτρο ανθεκτικότητας στο ενδεχόμενο μιας νέας πανδημία. Η ετοιμότητα θα πρέπει να ενσωματώνει στρατηγικές που καλύπτουν όλες τις διεπαφές της υγείας του ανθρώπου, των ζώων και του περιβάλλοντος. Η έκθεση καλεί σε αυξημένη συνεργασία μεταξύ των τομέων για τον μετριασμό των κινδύνων που συνδέονται με τις πανδημίες, αναγνωρίζοντας ότι η υγεία ενός τομέα συνδέεται στενά με την υγεία των άλλων.
«Έχουμε ένα στενό παράθυρο ευκαιρίας για να επανεξετάσουμε την παγκόσμια ετοιμότητα: να αξιολογήσουμε τους κινδύνους που εκτείνονται πολύ πέρα από τον τομέα της υγείας και να αντιμετωπίσουμε ορισμένους από αυτούς πολύ πιο προληπτικά, με τρόπο που να προσαρμόζεται σε κάθε πλαίσιο», δήλωσε η κυρία Kolinda Grabar-Kitarović, συμπρόεδρος του GPMB και πρώην πρόεδρος της Κροατίας η οποία στη συνέχεια πρόσθεσε πως «η επαγρύπνηση, η προσαρμοστικότητα και η συνεργασία πρέπει να καθορίζουν την προετοιμασία μας τώρα, έτσι ώστε να είναι ενσωματωμένη στην απάντηση».
Η έκθεση του GPMB παρέχει στους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής ένα πλαίσιο για την προσαρμογή των υφιστάμενων στρατηγικών υγείας και την ενίσχυση των μέτρων προστασίας από μελλοντικές πανδημίες. Αυτό περιλαμβάνει τη διασφάλιση ότι τα σχέδια πρόληψης και αντιμετώπισης επανεξετάζονται και επικαιροποιούνται τακτικά και ότι είναι αρκετά ευέλικτα ώστε να ανταποκρίνονται σε όλες τις καταστάσεις. Η επόμενη πανδημία δεν θα ακολουθήσει την ίδια πορεία με την COVID-19, τα διδάγματα που αντλήθηκαν από την εμπειρία αυτή θα πρέπει να καθοδηγούν αλλά όχι να καθορίζουν την ετοιμότητα των κυβερνήσεων και των υγειονομικών αρχών.
Η ανθεκτικότητα σε μελλοντικές καταστάσεις έκτακτης ανάγκης στον τομέα της υγείας εξαρτάται από τις επενδύσεις στην έρευνα και την ανάπτυξη, τη βελτίωση της τεχνολογίας, τις σωστές υποδομές στον τομέα της υγείας και την καλύτερη κατανόηση της δυναμικής φύσης όλων των παραγόντων κινδύνου μιας πανδημίας. Στον σημερινό διασυνδεδεμένο κόσμο, η παγκόσμια κοινότητα πρέπει να αναλάβει συλλογική ευθύνη για την πρόληψη και την αντιμετώπιση της νόσου, αντί να θεωρεί την ετοιμότητα ως μεμονωμένη δραστηριότητα σε επίπεδο χώρας ή τομέα.
