Παρά το γεγονός ότι ορισμένες χώρες της Κεντροανατολικής Ευρώης έχουν σημειώσει πρόοδο στη βελτίωση των επενδύσεων στην υγεία και στον εκσυγχρονισμό των συστημάτων υγειονομικής περίθαλψης, εξακολουθούν να υπάρχουν διαφορές στην πρόσβαση σε καινοτόμες θεραπείες και κατ’ επέκταση στα αποτελέσματα υγείας και το προσδόκιμο ζωής. Η γεφύρωση αυτού του χάσματος δεν αποτελεί μόνο υγειονομική προτεραιότητα, αλλά -κυρίως- οικονομική και κοινωνική αναγκαιότητα.
Σε μελέτη που εκπονήθηκε από την EFPIA, ακαδημαϊκοί ειδικοί από την περιοχή της Κεντροανατολικής Ευρώπης, συγκεκριμένα οι Dr Slaveyko Djambazov, Dr Luka Voncina, Dr Aleš Rod και Dr Marcin Czech, αναδεικνύουν αυτή τη διπλή πραγματικότητα: πρόοδος, αλλά και επίμονες ανισότητες. Αυτό γίνεται ιδιαίτερα εμφανές όταν συγκρίνουμε την περιοχή με τις λεγόμενες «EU4» χώρες – Γερμανία, Γαλλία, Ιταλία και Ισπανία.
Τα δεδομένα δείχνουν ότι οι κυβερνήσεις της Κεντροανατολικής Ευρώπης επενδύουν μικρότερο ποσοστό του ΑΕΠ στην υγεία, με ένα διαρθρωτικό επενδυτικό χάσμα σε σχέση με τη Δυτική Ευρώπη. Για παράδειγμα, το 2023 οι δημόσιες δαπάνες υγείας ανήλθαν κατά μέσο όρο σε 1.618 ευρώ ανά κάτοικο στην CEE, έναντι 3.221 ευρώ στις EU4 – περίπου το μισό επίπεδο.
Η μελέτη δείχνει ότι, παρά τις βελτιώσεις των τελευταίων ετών, τα αποτελέσματα υγείας αντικατοπτρίζουν αυτό το χάσμα: σε σύγκριση με τις EU4, η CEE έχει κατά μέσο όρο 5 χρόνια χαμηλότερο προσδόκιμο ζωής και περίπου 137% υψηλότερη θνησιμότητα από θεραπεύσιμες αιτίες. Ωστόσο, υπάρχουν περιθώρια περαιτέρω βελτίωσης με συνεχή επένδυση και πολιτική δέσμευση.
Επένδυση στην υγεία και οικονομική ανάπτυξη
Οι δημόσιες δαπάνες υγείας και φαρμάκων στην Κεντρικη και Ανατολική Ευρώπη αυξάνονται ταχύτερα από ό,τι στις EU4, και σε ορισμένες χώρες ενδέχεται να φτάσουν τα σημερινά επίπεδα των EU4 μέσα στις επόμενες δύο δεκαετίες, εφόσον συνεχιστούν οι τρέχουσες τάσεις.
Η ανάλυση ανά χώρα δείχνει ότι η Τσεχία και η Σλοβενία βρίσκονται πιο κοντά στον μέσο όρο της ΕΕ (~7% του ΑΕΠ για την υγεία) και παρουσιάζουν υψηλότερο κατά κεφαλήν ΑΕΠ σε σχέση με άλλες χώρες της CEE. Αυτό καταδεικνύει τη θετική σχέση μεταξύ επενδύσεων στην υγεία και οικονομικής απόδοσης.
Εάν διατηρηθούν οι ρυθμοί ανάπτυξης, τέσσερις χώρες – Σλοβενία, Πολωνία, Κροατία και Βουλγαρία – αναμένεται να φτάσουν τα επίπεδα επενδύσεων των EU4 έως το 2040. Ωστόσο, χώρες όπως η Ουγγαρία, η Ρουμανία και η Λετονία θα χρειαστούν επιπλέον στοχευμένες επενδύσεις.
Η έκθεση τονίζει ότι η χρηματοδότηση της υγείας πρέπει να αντιμετωπίζεται ως στρατηγική, μακροπρόθεσμη επένδυση που ενισχύει την ανάπτυξη, την παραγωγικότητα και τη δημοσιονομική σταθερότητα – όχι ως βραχυπρόθεσμο κόστος.
Περιορισμένη πρόσβαση στην καινοτομία
Υπάρχουν σαφείς ενδείξεις ότι η πρόσβαση στην καινοτομία στην Ευρώπη μοιάζει με «γεωγραφική λοταρία». Ορισμένοι ασθενείς περιμένουν έως και δέκα φορές περισσότερο για να αποκτήσουν πρόσβαση σε νέα φάρμακα.
Μεταξύ 2020 και 2023, οι ασθενείς στην Κεντροανατολική Ευρώπη είχαν πρόσβαση με αποζημίωση μόνο στο 31% των νέων φαρμάκων που εγκρίθηκαν από τον EMA, έναντι 76% στις EU4. Ο μέσος χρόνος από την έγκριση έως την αποζημίωση ήταν 705 ημέρες στην CEE – 260 ημέρες περισσότερο από τον μέσο όρο των EU4 (445 ημέρες).
Οι κυβερνήσεις των χωρών της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης βασίζονται όλο και περισσότερο σε μηχανισμούς επιστροφών (clawbacks) και υποχρεωτικών εκπτώσεων για τον περιορισμό των δαπανών. Το 2023, οι επιβαρύνσεις αυτές έφτασαν το 30,4% στην Ουγγαρία, 25,8% στη Ρουμανία, 23,5% στη Βουλγαρία και 22,8% στην Κροατία. Η αύξηση αυτή αντανακλά χρόνια υποχρηματοδότηση και την ανάγκη για πιο βιώσιμα μοντέλα χρηματοδότησης.
Δημογραφικές πιέσεις
Τα συστήματα υγείας της Κεντροανατολικής Ευρώπης αντιμετωπίζουν επίσης πιέσεις λόγω γήρανσης του πληθυσμού και αύξησης των χρόνιων νοσημάτων.
Μέχρι το 2050, ο πληθυσμός σε ηλικία εργασίας (15-64 ετών) προβλέπεται να μειωθεί κατά 12,9 εκατομμύρια άτομα (20%), οδηγώντας σε απώλειες φορολογικών εσόδων περίπου 14,6 δισ. ευρώ ετησίως.
Οι δαπάνες υγείας αυξάνονται σημαντικά μετά τα 55 έτη, περίπου τριπλασιάζονται, γεγονός που υπογραμμίζει τη σημασία της πρόληψης και του μακροπρόθεσμου σχεδιασμού.
Τι θα γινόταν όμως αν οι χώρες της Κεντροανατολικής Ευρώπης επένδυαν όσο οι EU4;
Η διαφορά θα ήταν καθοριστική: περισσότερες από 100.000 ζωές θα μπορούσαν να σωθούν και θα δημιουργούνταν οικονομικά οφέλη ύψους περίπου 300 δισ. ευρώ.
Αν δεν αυξηθούν οι επενδύσεις, η περιοχή κινδυνεύει να καταγράψει πάνω από 49 εκατομμύρια χαμένα έτη υγιούς ζωής και περισσότερους από 176.000 θανάτους ετησίως που θα μπορούσαν να έχουν αποτραπεί.
Ρεαλιστικές προτάσεις πολιτικής
Η γεφύρωση του χάσματος Ανατολής–Δύσης απαιτεί στρατηγική προσέγγιση στη χρηματοδότηση, την πρόσβαση και την πρόληψη. Η έκθεση της EFPIA προτείνει επιγραμματικά τα εξής:
- Μακροπρόθεσμο σχεδιασμό προϋπολογισμών
- Μείωση στρεβλωτικών μηχανισμών επιστροφών
- Εφαρμογή μοντέλων πληρωμής βάσει αποτελεσμάτων
- Ενίσχυση των διαδικασιών αξιολόγησης τεχνολογιών υγείας (HTA)
- Αξιοποίηση της Κοινής Κλινικής Αξιολόγησης
Σημαντικό είναι ότι ήδη υπάρχουν παραδείγματα επιτυχίας στην περιοχή, που δείχνουν ότι οι στοχευμένες μεταρρυθμίσεις αποδίδουν.
Τελικός στόχος είναι μια Ευρώπη όπου κάθε ασθενής –ανεξάρτητα από τη γεωγραφική του θέση– έχει ίσες ευκαιρίες για καλή υγεία.
Πηγή: EFPIA
